Яла ххаллилми

Яла ххаллилми

АсхIабтурал чIявуну Идавсихь ﷺ цIуххайсса бивкIссар Аллагьнал ﷻ хьхьичI яла хъинми, чири гьарзами тIуллу, аьмаллу, давуртту цумири, куну. Идавсилгу ﷺ жаваб дулайсса диркIссар цIухлахиманал хIалданух, тагьарданух урувгун.

 

Мунияту, цавай хIадисирттаву ца тIул хъинссар, гайминнуву цамур аьмал хъинссар увкуну бур. Гьарца инсаннал гай хIадисирттава цанма бакьаймур лавсун, цавура хьхьарасса хасиятру ххуй чулиннай тарбия дуллан аьркинссар. Масала, чак-зумалул хIакьираву баччибакъашиву дувайма миннул ялув ацIанссар, халкьуннащалсса арардаву къалмакъаллу шайманал му масала хьхьичIун буккан булланссар ва м.ц…

 

Халкьуннал дянивсса арарду

Ца чIумал Абу-Муса ал-Ашаьрил цIувххуссар МухIаммад Идавсихь ﷺ: «Исламраву яла хъинма бусурманчу цумари?» – куну. Идавсил ﷺ укунсса жаваб дуллуссар: «Цала кару ва маз цаманан зарал баврия дурурчумари» (ал-Бухари).

ДакIниву иман думанал хIарачат бувайссар Аллагьнаха ﷻ эбадат даврил бурж щаллу баву бакъасса, халкьуннащалсса багьу-бизулувугу тIайлашиву, хъиншиву, иминшиву дуну къуццу тIун. Адав дакъасса, ссугру, бугьтан, гъибат бувайсса инсан дужжагьравун агьан бюхъайссар, сайки ххювагу чак ва циняв зумарду дугьлай ивкIхьурчагу.

Ца асхIабнал Идавсихь ﷺ бувсун бур пулансса хъамитайпалул дуллалисса хъинсса тIуллая. Ахирданий увкуну бур: «Амма ганил маз буллай чIаххуран зарал бувай». «Мунил кIану цIаравури», – куну бур Идавсил ﷺ. Яла гава асхIабнал бувсун бур хъинсса тIуллу чIярусса къадувайнугу, цила чIаххуращал ххуйсса хIала-гьурттушиву дусса хъамитайпалуя. Расулуллагьнал ﷺ увкуну бур: «Му Алжаннавун буххантIиссар».

 

Ссалам булаву ва чумартшиву

Ца асхIабнал Идавсихьхьун ﷺ суал буллуссар «Исламраву яла ххуйми хасиятру цумири?» – куну. Ганал жаваб дуллуссар: «Инсан дукра дукан аву (цадакьа баву) ва цана кIулнахьхьун ва къакIулманахьхьун ссалам булаву», – куну. (ал-Бухари, Муслим).

Чумартшиву, сахаватшиву думанан Аллагьнаяту ﷻ хъунмасса чири хьунтIиссар. Инсаннан дукра дулаву – мискинсса чIаххучувнан, гъан-маччаминнан бикIу ягу хъатIул, оьрчI аврил мажлисрай бикIу, укунма диндалул уссурварайн хъамалу оьвчаву бикIу – ми гьарзад Идавсил ﷺ сунна щаллу баврин ккаллиссар, халкьуннал дянив уссушиву, цачIуншиву цIакь шайссар.

Ссалам булаврия тIурча, Кьуръандалуву чивчуну бур (мяъна): «Чил къатравун мабуххари ихтияр къаларсун ва ссалам къабуллуну..» («ан-Нур» суралул 27-мур аят).

Му бакъассагу, хIадисраву увкуну бур: «ХIакьну, «Ас-салам» – Аллагьнал ﷻ цIардавасса ца цIари. Мунияту зула дянив ссалам гьарза бувара» (ал-Бухари).

 

«Оьмдатул-кьарий» тIисса луттирава

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


ЛирчIсса зумарду

Гьарца бусурманчунан кIулну бикIан аьркинссар хъирив лахъан дуллалисса эбадатгу, чIумуй дурмургу ца даражалий къадикIайшиву. Мунияту учайссар жагьилну унува дурмур хъинссар, хъунав хьукун дурмунияр, куну.   Мунин бувну, зумарду цила чIу-мал дургьуну щаллу дуван хIарачат бан аьркинссар....


Иман цIакь дувансса давуртту

Идавсих ﷺ вичIи дирхьума – Аллагьнайн ﷻ мютIи хьумари. «Нур» тIисса суралуву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, акъахьурча зун жаваб дулун багьантIиссар». Вай мукъурттил мяйжан буллай бур Идавсил ﷺ ххуллу (сунна) бувгьуну бачаврийну инсантурайн...


Аькьилсса бусаларду

  Нитти-буттал дуаь Ца аьлимчу-щейхначIа ккалаккисса мутааьлимнал ганахь миннат бувну бур цахара дуаь дувакьай, куну. «Ттул дуаь Аллагьнал ﷻ кьамул къадувантIиссар!» - баян бувну бур щейхнал. Мутааьлимтал махIаттал хьуну бур, цанчирча, дуаь чIа увкума ивкIун ур дуккавриву...


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...