Яла ххаллилми

Яла ххаллилми

АсхIабтурал чIявуну Идавсихь ﷺ цIуххайсса бивкIссар Аллагьнал ﷻ хьхьичI яла хъинми, чири гьарзами тIуллу, аьмаллу, давуртту цумири, куну. Идавсилгу ﷺ жаваб дулайсса диркIссар цIухлахиманал хIалданух, тагьарданух урувгун.

 

Мунияту, цавай хIадисирттаву ца тIул хъинссар, гайминнуву цамур аьмал хъинссар увкуну бур. Гьарца инсаннал гай хIадисирттава цанма бакьаймур лавсун, цавура хьхьарасса хасиятру ххуй чулиннай тарбия дуллан аьркинссар. Масала, чак-зумалул хIакьираву баччибакъашиву дувайма миннул ялув ацIанссар, халкьуннащалсса арардаву къалмакъаллу шайманал му масала хьхьичIун буккан булланссар ва м.ц…

 

Халкьуннал дянивсса арарду

Ца чIумал Абу-Муса ал-Ашаьрил цIувххуссар МухIаммад Идавсихь ﷺ: «Исламраву яла хъинма бусурманчу цумари?» – куну. Идавсил ﷺ укунсса жаваб дуллуссар: «Цала кару ва маз цаманан зарал баврия дурурчумари» (ал-Бухари).

ДакIниву иман думанал хIарачат бувайссар Аллагьнаха ﷻ эбадат даврил бурж щаллу баву бакъасса, халкьуннащалсса багьу-бизулувугу тIайлашиву, хъиншиву, иминшиву дуну къуццу тIун. Адав дакъасса, ссугру, бугьтан, гъибат бувайсса инсан дужжагьравун агьан бюхъайссар, сайки ххювагу чак ва циняв зумарду дугьлай ивкIхьурчагу.

Ца асхIабнал Идавсихь ﷺ бувсун бур пулансса хъамитайпалул дуллалисса хъинсса тIуллая. Ахирданий увкуну бур: «Амма ганил маз буллай чIаххуран зарал бувай». «Мунил кIану цIаравури», – куну бур Идавсил ﷺ. Яла гава асхIабнал бувсун бур хъинсса тIуллу чIярусса къадувайнугу, цила чIаххуращал ххуйсса хIала-гьурттушиву дусса хъамитайпалуя. Расулуллагьнал ﷺ увкуну бур: «Му Алжаннавун буххантIиссар».

 

Ссалам булаву ва чумартшиву

Ца асхIабнал Идавсихьхьун ﷺ суал буллуссар «Исламраву яла ххуйми хасиятру цумири?» – куну. Ганал жаваб дуллуссар: «Инсан дукра дукан аву (цадакьа баву) ва цана кIулнахьхьун ва къакIулманахьхьун ссалам булаву», – куну. (ал-Бухари, Муслим).

Чумартшиву, сахаватшиву думанан Аллагьнаяту ﷻ хъунмасса чири хьунтIиссар. Инсаннан дукра дулаву – мискинсса чIаххучувнан, гъан-маччаминнан бикIу ягу хъатIул, оьрчI аврил мажлисрай бикIу, укунма диндалул уссурварайн хъамалу оьвчаву бикIу – ми гьарзад Идавсил ﷺ сунна щаллу баврин ккаллиссар, халкьуннал дянив уссушиву, цачIуншиву цIакь шайссар.

Ссалам булаврия тIурча, Кьуръандалуву чивчуну бур (мяъна): «Чил къатравун мабуххари ихтияр къаларсун ва ссалам къабуллуну..» («ан-Нур» суралул 27-мур аят).

Му бакъассагу, хIадисраву увкуну бур: «ХIакьну, «Ас-салам» – Аллагьнал ﷻ цIардавасса ца цIари. Мунияту зула дянив ссалам гьарза бувара» (ал-Бухари).

 

«Оьмдатул-кьарий» тIисса луттирава

2026-02-01 (Шяъбан 1447 ш.) №2.


Кьамулмур цадакьа

Цадакьа тIисса мукъул мяъна хъинну гьартассар: ванивун буххайссар фаризасса закат ва инсаннан ка-кумаг баву. Инсаннал цува АллагьначIан ﷻ гъан хьуншиврул цаманнан хъус дулаврин учайссар цадакьа (аьрабрай – «садакьа»). Диндалул аьлимтурал луттирдаву ва мукъуйну чIявучин ккаккан...


Заннал неъмат

Гьарца кьини инсан хьуна акьлай ур микробирттащал. Гайннуву чансса бакъар цIуцIавуртту, азарду сукку дувайссагу. Мукунсса микроорганизмардащал талан Аллагь Тааьланал ляхъан дурну, инсаннал чурххаву дирхьуну дур иммунитет.   Ттизаманнул хъиривлаявурттайн бувну, дунияллийсса халкьуннава...


Цаппара хъуни бунагьру

Нитти-буттан аькьува дулаву Нитти-буттан зарал буван, къаччан бикIан буван я мазрайну, я канийну цукунчIав къабучIиссар. ХIатта, ми чапурну буну, цува бусурманну ухьурчагу, миннай рахIму-цIими, хIурмат буван, хъун буван, хъинмала буван, ябуван оьрчIай ялувссар. Нитти-буттан аькьува дулайсса...


Яла хъинмур хъус...

34-мур бакI   Халкь хъинмунийн гьуз учин баву ва бунагьмуния буруччаву   Хъинмунийн кIункIу баву ва бунагьмуния буруччаву – хъинбаларду буллан буюр баву ва оьбала баврий къадагъа дишаву хъанахъиссар. Ибну Аьббаслул бувсун бур цала цIувххуну бивкIшиву МухIаммад Идавсихь ﷺ:...


Бувккума багъишла итайссар

Кьуръан буккаву – эбадатирттава ца яла ххирамур ва чири гьарзамурди. Кьуръан мудан ккалай хъинссар – дяхтта ва хьхьувай, сапарданий ва ичIува, мизитраву ва даврий. Жулва салихIсса буттахъалгу мукун буккайсса бивкIссар. Миннал хIарачат бувайсса бивкIссар Аллагьнал Лу бюхъайкун чIявуну...