Ряхра зума

Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.

 

Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив ялагу ряхра зума дугьавриву цукунсса хIикматшивури дусса? Мунил хIикматру чIяруссар. Щаллусса зуруй ссавур дуллай, дукра чанну канай бивкIсса инсантурал нафсран ччан бикIайссар цакуну чIярусса дукра дукан. Мукунсса чIумал цIунилгу зума дугьаву нафсиран хъинну захIматссар. Мунин бувну, Шавваль зуруй цалва нафсрайн къарши увккун, Аллагь ﷻ рязи увну зума дугьаврихсса чири хъинну хъунмассар. Абу Аюб аль-Ансариная бувкlсса хIадисраву МухIаммад Идавс ﷺ тIий ур: «Рамазан зуруй зумагу дургьуну, хъирив Шавваль зуруйгу ряхва гьантта бувгьуманан щалла шинай зума дургьуссаксса чири буссар» (Муслим). Шавваль зурул ряхва гьантта ва щалва Рамазан барз цинугу 36-ва гьантта хъанай бур. Вай зувиллий ряхва гьантлий зума дургьуманан мукун хъунмасса чири циван буссарив жунма бувчIлай бур цамур хIадисрава. Ибну Аьббас буслай ур Идавсил ﷺ увкушиву: «Хъинсса даву дуван ният дурну, амма му дуван къавхьуманан Аллагьналца хъинсса аьмал бувссаксса чири чичинтIиссар. Хъинсса аьмал бан ниятгу дурну, му аьмал бувманан АллагьналацIва хъинсса аьмал бувссаксса чири чичинтIиссар. Оьсса аьмал бан ният дурну, амма къабувманан Аллагьналца хъинсса аьмал бувссаксса чири чичинтIиссар. Оьсса аьмал бувансса ниятрай му тIул дурманан так ца бунагь чичинтIиссар» (Бухари, Муслим). Ва хIадисрава жунма бувчIлай бур бусурманчувнал бувсса гьарца хъинсса аьмалданух ацIлийнусса чири бикIайшиву. Мунияту, гай зувилли ряхрагу зумалух ацIлийнусса чири бухьувкун, цинугу шанттуршлий ряхцIалва гьантлий зума дургьуссаксса чири хъанай бур. Мунияту, вай суннатсса зумарду даин дугьайсса инсаннал оьрмулухун зума дургьусса кунмасса чири бикIантIиссар.

Рамазан ва Шавваль бакъасса цайми зурдардивасса 36 гьантлий зума дургьуманангу щалла шинай дургьуссаксса чири бикIантIиссарив куну цIуххирча, мунин аьлимтурал укунсса жаваб дуллай бур: Рамазан ва Шавваль зурдардий дургьусса зувилли ряхра зумалух щаллусса шинай фаризасса зума дургьуссаксса чири буссар, цайми зурдардивасса вайкссава гьантрай дугьарча, шинай суннатсса зума дургьуманануксса чири чичайссар. Жунма кIулли фаризасса аьмалланухсса чири суннатмунихссаннуяр цукссагу хъунмасса бушиву. Мунияту Шавваль барз ита къабавкьуну, жунма Ахиратлуву мюнпатну лякъинмур барча хъинни.

Ялагу цIухлан бикIай, Рамазан зуруй фаризасса зума къадугьлай ивкIсса инсаннан Шавваль зурул гьантрай суннатмур дугьан бучIиссарив тIий. Аьлимтурал тIимунин бувну, Шариаьтрал кьамул байсса оьзру-сававрайну фаризасса зумарду кьадиртманахь Шавваль зурул суннат-зумарду дугьан ихтияр дуссар, дургьунугу хъинссар. Аммарив Шариаьтрал кьамул къадайсса сававрайну Рамазан зуруй фаризасса зумарду къадургьунна ливчIманай ялувссар Шавваль зуруй суннатсса зумарду къадургьуну, лирчIсса фаризамий хъирив лахъан, суннатсса дугьан хIарамссар.

Шавваль зуруй зумарду куннил хъирив ку къадугьарчагу, сунна биттур бувссанун ккалли шайссар, му сунналул чIун Шавваль барз къуртал хьуннин дикIайссар. Амма яла ххирамур чIун – Зума ритавал кьинилул гьунттимур кьини айивхьуну, куннил хъирив ку дугьавури. «Бужайрами» тIисса луттираву чивчуну бур Шавваль зуруй суннатсса зумардан кIанай хьхьичIсса шиннардий къадургьуну лирчIсса фаризасса зумарду хъирив лахъларчагу, миннухлу суннатрахсса чиригу чичайссар, тIий.

Аллагьнал ﷻ кумаг баннав Шавваль зуруй зума дугьлай, шинай дургьуссаксса чири ласун. Амин.

 

 

Кьурбан Аьлиев

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Суал-жаваб

БучIиссарив мизитраву чIирайн ттиликI рирщуну шанан? Мизитраву шанан бучIиссар инсан «джунуб» хьуну (чурх шюшин, гъуслу буван аьркинну) акъахьурча ва гиву чак буллалиминнахун ахчилай, гай къума буллай акъахьурча. Вай шартIру биттур къадуварча, мизитраву шанан къабучIиссар,...


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


Таваккулданул даража

КIулну бикIияра, Аллагьнал ﷻ хьхьичI бакъассар тавакулдануяр лахъсса даража. Аллагьнайн ﷻ таваккул бувтун, Заннал бувсса хIукмурдайн мютIину, цала циняв ишру Аллагьнайн ﷻ тапшур бувну, кьадардания рязину умари цала дин цIакь дурма. Таваккулданий аьй дувайманал диндалий аьй дуллалиссар. Таваккул...


КьюлтIмур кIул бан шайссарив?

ЦIанасса чIумал цаппара инсантал цукунсса бунугу балаллувун ягу захIматшивурттавун багьсса чIумал, аькьлу бухлавгсса кунма, му захIматшиврува ххассал хьуншиврул бикъавсса кIану къабитай: духтуртурачIан лагай, хIакимтурачIан бияй, битай лахъисса сапарду, жура-журасса дару-сававру ишла дуллан бикIай....