Ряхра зума

Ряхра зума

Шавваль – Рамазан зурул хъиривмур барзри. Му зурул цалчинмур кьини – Зума ритавал байрамрал кьини хъанахъиссар. Байрандалул кьини зума дугьангу къабучIиссар, хIарамссар. Мунил хъиривсса ряхва гьантлий дугьаву хъинссар, суннатссар.

 

Фаризасса зума дугьайсса Рамазан зурул хъирив ялагу ряхра зума дугьавриву цукунсса хIикматшивури дусса? Мунил хIикматру чIяруссар. Щаллусса зуруй ссавур дуллай, дукра чанну канай бивкIсса инсантурал нафсран ччан бикIайссар цакуну чIярусса дукра дукан. Мукунсса чIумал цIунилгу зума дугьаву нафсиран хъинну захIматссар. Мунин бувну, Шавваль зуруй цалва нафсрайн къарши увккун, Аллагь ﷻ рязи увну зума дугьаврихсса чири хъинну хъунмассар. Абу Аюб аль-Ансариная бувкlсса хIадисраву МухIаммад Идавс ﷺ тIий ур: «Рамазан зуруй зумагу дургьуну, хъирив Шавваль зуруйгу ряхва гьантта бувгьуманан щалла шинай зума дургьуссаксса чири буссар» (Муслим). Шавваль зурул ряхва гьантта ва щалва Рамазан барз цинугу 36-ва гьантта хъанай бур. Вай зувиллий ряхва гьантлий зума дургьуманан мукун хъунмасса чири циван буссарив жунма бувчIлай бур цамур хIадисрава. Ибну Аьббас буслай ур Идавсил ﷺ увкушиву: «Хъинсса даву дуван ният дурну, амма му дуван къавхьуманан Аллагьналца хъинсса аьмал бувссаксса чири чичинтIиссар. Хъинсса аьмал бан ниятгу дурну, му аьмал бувманан АллагьналацIва хъинсса аьмал бувссаксса чири чичинтIиссар. Оьсса аьмал бан ният дурну, амма къабувманан Аллагьналца хъинсса аьмал бувссаксса чири чичинтIиссар. Оьсса аьмал бувансса ниятрай му тIул дурманан так ца бунагь чичинтIиссар» (Бухари, Муслим). Ва хIадисрава жунма бувчIлай бур бусурманчувнал бувсса гьарца хъинсса аьмалданух ацIлийнусса чири бикIайшиву. Мунияту, гай зувилли ряхрагу зумалух ацIлийнусса чири бухьувкун, цинугу шанттуршлий ряхцIалва гьантлий зума дургьуссаксса чири хъанай бур. Мунияту, вай суннатсса зумарду даин дугьайсса инсаннал оьрмулухун зума дургьусса кунмасса чири бикIантIиссар.

Рамазан ва Шавваль бакъасса цайми зурдардивасса 36 гьантлий зума дургьуманангу щалла шинай дургьуссаксса чири бикIантIиссарив куну цIуххирча, мунин аьлимтурал укунсса жаваб дуллай бур: Рамазан ва Шавваль зурдардий дургьусса зувилли ряхра зумалух щаллусса шинай фаризасса зума дургьуссаксса чири буссар, цайми зурдардивасса вайкссава гьантрай дугьарча, шинай суннатсса зума дургьуманануксса чири чичайссар. Жунма кIулли фаризасса аьмалланухсса чири суннатмунихссаннуяр цукссагу хъунмасса бушиву. Мунияту Шавваль барз ита къабавкьуну, жунма Ахиратлуву мюнпатну лякъинмур барча хъинни.

Ялагу цIухлан бикIай, Рамазан зуруй фаризасса зума къадугьлай ивкIсса инсаннан Шавваль зурул гьантрай суннатмур дугьан бучIиссарив тIий. Аьлимтурал тIимунин бувну, Шариаьтрал кьамул байсса оьзру-сававрайну фаризасса зумарду кьадиртманахь Шавваль зурул суннат-зумарду дугьан ихтияр дуссар, дургьунугу хъинссар. Аммарив Шариаьтрал кьамул къадайсса сававрайну Рамазан зуруй фаризасса зумарду къадургьунна ливчIманай ялувссар Шавваль зуруй суннатсса зумарду къадургьуну, лирчIсса фаризамий хъирив лахъан, суннатсса дугьан хIарамссар.

Шавваль зуруй зумарду куннил хъирив ку къадугьарчагу, сунна биттур бувссанун ккалли шайссар, му сунналул чIун Шавваль барз къуртал хьуннин дикIайссар. Амма яла ххирамур чIун – Зума ритавал кьинилул гьунттимур кьини айивхьуну, куннил хъирив ку дугьавури. «Бужайрами» тIисса луттираву чивчуну бур Шавваль зуруй суннатсса зумардан кIанай хьхьичIсса шиннардий къадургьуну лирчIсса фаризасса зумарду хъирив лахъларчагу, миннухлу суннатрахсса чиригу чичайссар, тIий.

Аллагьнал ﷻ кумаг баннав Шавваль зуруй зума дугьлай, шинай дургьуссаксса чири ласун. Амин.

 

 

Кьурбан Аьлиев

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Иман цIакь дувансса давуртту

Идавсих ﷺ вичIи дирхьума – Аллагьнайн ﷻ мютIи хьумари. «Нур» тIисса суралуву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, акъахьурча зун жаваб дулун багьантIиссар». Вай мукъурттил мяйжан буллай бур Идавсил ﷺ ххуллу (сунна) бувгьуну бачаврийну инсантурайн...


ХIабибнал ﷺ дуниял кьадитаврил бусала

Ца хавар бусанда, вичIи дишара Кьуръан-хIадис бувсун къабувчIайминнан, Аьжам шеъри бувну ХIабиб ﷺ кIицI анда Цал шафааьт жунма бияйрив ккаккан. Муъжизатру буслай гъалгъа буварча, КIивагу иттату макь экьи лагай, Цув кIицI лагаврийну ихтилат барча, Вай кьянкьасса дакIру кIукIлу хьун...


Напсилул хасиятру

Напсилул хасиятруЦала напсилух вичIи дирхьуну, оьбаларду буллан махъаллил акъасса инсаннан хасъсса хасиятру дур къуллугърах къанихшиву ва мудан цува цайминнаяр лавайну икIан ччишиву. Мукунсса инсаннан, мудан хьхьичIун личлай, цайми инсантал цала буюрду биттур буллали буллай, цахва мюхтаж буллан...


Аькьилсса бусаларду

  Нитти-буттал дуаь Ца аьлимчу-щейхначIа ккалаккисса мутааьлимнал ганахь миннат бувну бур цахара дуаь дувакьай, куну. «Ттул дуаь Аллагьнал ﷻ кьамул къадувантIиссар!» - баян бувну бур щейхнал. Мутааьлимтал махIаттал хьуну бур, цанчирча, дуаь чIа увкума ивкIун ур дуккавриву...


Таваккулданиясса мусил махъру

    Таваккулданул мяъна дурчIин дуллалисса калимартту:   Идавсил ﷺ увкуссар: «Халкьуннаву яла гужма хьун ччиманал Аллагьнайн ﷻ таваккул бутича». ЯхIъя ибн Муа́ьзлухь цIувххуссар: «Инсан таваккул бутайману та ккаллиссар?» «Цала Заллуну Аллагь ﷻ...