Даву ляхълай дакъар…

Даву ляхълай дакъар…

Ттул дачIи шин хьунни даву ххал дуллай. ЦукунчIав тIайлабацIу хъанай бакъар. Заннал чичру мукунсса духьунссар. Балики диндалуву духьурча даву лякъин кумагну шайсса чаранну, дуаьрду, ми чичаву миннатри.

АхIмад М., Каспийск

Исламраву буссар инсаннал оьрмулуву хьун бюхъайсса цимурца иширттансса маслихIатру. Цукунсса захIматшиву хьурчагу, диндалийн кIура авманаща мунинсса чаран лякъин хьунтIиссар. Даву ххал даврил масалалувугу диндалуву увкумур булларча, тIайлабацIу хьунтIиссар, Иншааллагь.

Аммарив дахьра дуаьрду дуллай щяикIаву къагьассар. Аллагьнайн ﷻ хьул бивхьуну, таваккал бувтун, цалагу хIарачат баву – мури яла тIайламур ххуллу. Кьуръандалуву «Алу Имран» суралул 159-мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Ци-бунугу ца хIукму буван пикри хьусса чIумал мушаварагу бувну, Заннайн хьул биша, хIакьну, Аллагьнан ﷻ ххирассар Цайнма таваккал бутайми».

Мунияту, ца даврий тIайлабацIу хъанай бакъахьурча, пашман къавхьуну, цамур кIанттай ххал дулларча хъинссар. Так хIарамсса чулинмай кIура баян къабучIиссар, ахиргу Аллагьнал ﷻ бигьашиву дувантIиссар. «Ат-Талакь» суралуву увкуну буссар (мяъна): «Инсан ухьурча Аллагьная ﷻ нигьа увсун, танмихIрая личIлулну (Заннал къадагъа дирхьумуния арх хъанай, ялув бивхьумур биттур буллай), мунан Аллагьнал ﷻ ччимур захIматшиврува уккансса ххуллу ккаккан бувантIиссар, цала хьулвагу бакъасса чулуха хъус-маэшат булунтIиссар. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ таваккал бутайма ххассал увантIиссар дунияллийсса ва ахиратравусса буруккинттая ва дардирдая».

Яларай чирчусса дуаьрдая зун кумаг хьунтIиссар Заннайн таваккал бутан ва Аллагьнал ﷻ цIимилийну тIайламур чулинмай кIура баен.

1. Истихара.

Ва мукъул мяъна – тIайласса хIукму буван Занная кумаг чIа учаву. Идавсил ﷺ цала асхIабтуран лахьхьин бувайсса бивкIссар гьарца ишираву истираха дуллан. ХIадисраву увкуну бур: «Истихара дурманан зарал къабиянтIиссар, мушавара бувма пашман къахьунтIиссар, махъун дишайма мюхтаж къауккантIиссар». (ТIабарани)

2. Мискиншивруясса дуаь.

МухIаммад Идавсия ﷺ ва асхIабтурая жучIанна дирну дур мискиншиву дайщун дуван дуккайсса дуаьрду. Асад ибн Вадаълул бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «Кьинилун ттуршилва ”Ля хIавля ва ля кьуввата илля биЛлягь” учайма тачIав мискинну къаличIантIиссар» (Ибн Аби Дунья).

Абу Гьурайрал бувсун бур Идавсил ﷺ чIяруну укунсса дуаь тикрал дувайсса диркIшиву:

اللَّهُمَّ إنِّي أعُوذُ بِكَ مِنَ الفَقْرِ والقِلَّةِ والذِّلَّةِ وأعُوذُ بِكَ مِنْ أنْ أظْلِمَ أَو أُظْلَمَ

«Аллагьумма инни аоьзу бика миналь-факьри валь-кьилляти ва-з-зилляти, ва аоьзу бика ан азлима ав узлима».

«Я Аллагь, На вияту чIа тIий ура уруччаву мискиншивруя, мюхтажшивруя, кьюкьалашивруя. Ялагу чIа тIий ура уруччаву нава цаманай зулму баврия ва цаманал ттуйва зулму баврия» (АхIмад, Абу Давуд, Насаи, Ибну Мажагь, ХIаким).

3. ХIажатрал чак

«Салятуль-хIажат» – дакIнийсса мурад щаллу хьуншиврул бувайсса чакри. Тирмизил ва Ибну Мажагьлул луттирдавусса хIадисраву увкуну бур: «АллагьначIан ﷻ ягу цания-ца инсанначIан мюхтажшиву хьуманал чаклингу ивссуну, кIира ракааьт чаклилгу дурну, Заннайн щукругу бувну, салаватгу дуртун, ва дуаь дуккийча:

لا إله إلا الله الحليم الكريم سبحان الله رب العرش العظيم الحمد لله رب العالمين أسألك موجبات رحمتك وعزائم مغفرتك والغنيمة من كل بر والسلامة من كل إثم لا تدع لي ذنبا إلا غفرته ولا هما إلا فرجته ولا حاجة هي لك رضا إلا قضيتها يا أرحم الراحمين

«Ля илягьа илля-Ллагьуль-ХIалимуль-Кариму, СубхIана-Ллагьи, Раббиль-аьршиль-аьзими, альхIамду лиЛляхи Раббиль-аьлямин».

Асъалука муджибати рахIматика, ва аьзаима магъфиратика, валь-эсмата мин кулли занбин, валь-гъанимата мин кулли биррин, ва-ссалямата мин кулли исмин.

Ля тадааь лий занбан илля гъафартагьу, ва ля гьамман илля фарражтагьу, ва ля хIажатан гьия ляка ризан илля кьазайтагьа, я АрхIама-РрахIимийн”».

Ибну Мажагьлул бувсмур риваятраву (бусалалуву) увкуну бур: «”Я АрхIама-РрахIимийн” тIисса мукъурттил хъирив дунияллул ва ахиратрал иширттава цанма ччимур чIа учича».

Ва чакливу цалчинмур ракааьтраву «АльхIамрал» хъирив буккайссар сура «ал-Кафирун», кIилчинмуниву – «ал-Ихлас» («Кьулгьу»).

ХIасил, даву лякъин ччисса чIумал ягу цамур хIалалсса аьркиншиву духьурча, Аллагьнайн ﷻ хьулгу бивхьуну, дуаьгу дурну, цалагу хIарачат буллан аьркинссар. Мукун булларча, Аллагьнал ﷻ цIимилийну инсан цала мурадрайн иянтIиссар.

Муслим Аьбдуллаев

2026-08-01 (Сафар 1448 ш.) №8.


Мурахас хьусса цучIав акъассар

Инсан цуксса дин дусса, иман цIакьсса ухьурчагу, оьрму щаллу буваншиврул ганан чара бакъа аьркинссар лякъин хъус, дукия, цува дузал увансса маэшат буллан. Цува ва цала кулпат щаллу баву – цумацагу бусурманчунал буржри, чак, зума ва цаймигу диндалул тIалавшиннарду куннасса.   Дунияллул...


25-ва тикрал бува

Маэшат гьарта хьуншиврул ишла бувайсса багьантту цIухлалими чан къашай. Миннувату яла агьаммур, гьанумур цила чIумал ххювагу чак бавури, циняр шартIру, рукнурду, адабругу щаллу дурну, хъирив дуккайсса азкардугу дурккуну.   Мукунма, маэшат гьарза хьуншиврул хъинссар зухIа-чак баву, шанан утту...


Ссятрал мутталий дурсса эбадатраяр ххирасса махъру

Дунияллийсса оьрму Аллагьу Тааьланал жунма буллуну бур Цала рязишиву тIалав дуллай, цIимилийн умуд бивхьуну яхъананшиврул. Аллагьнал, жува ххирану, мурадру щаллу бавугу бигьа бувну бур. Цала ИдавсийхчIин ﷺ Заннал жунма баян бувну бур цумирив хъунмасса чири хьуншиврул дувайсса бигьасса эбадатру....


Вихьлив оьрчIру ттуплий бувккунни

Вихьлив хьунни Ккуллал райондалий дарсирдайн мизитирттавун бучIайсса оьрчIал дянивсса футболданул турнир.   Ванил агьаммур мурад бия оьрчIал дянивсса дусшиву цIакь даву ва спортрах гъира бутаву. Турнирданул сиптачиталну бувккунни «Ккуллал райондалул жагьилтал» тIисса ккурандалул каялувчи...


Къатлуву барачат

Бур ца-цавай къатри, личIину авадансса ва хъуслил бувцIусса бакъахьурчагу, гиву бигьану ссихI ласун шайсса, дакI дигьа лагайсса. Гивун буххайхту кIул шай: шиву рахIатшиву, барачат, гъелишиву дур. Мукунма, хьунабакьай цаймигу – ххирасса хъус-кьайлул бувцIусса, марцIшиврул пар-пар тIисса, амма...