Даву ляхълай дакъар…

Даву ляхълай дакъар…

Ттул дачIи шин хьунни даву ххал дуллай. ЦукунчIав тIайлабацIу хъанай бакъар. Заннал чичру мукунсса духьунссар. Балики диндалуву духьурча даву лякъин кумагну шайсса чаранну, дуаьрду, ми чичаву миннатри.

АхIмад М., Каспийск

Исламраву буссар инсаннал оьрмулуву хьун бюхъайсса цимурца иширттансса маслихIатру. Цукунсса захIматшиву хьурчагу, диндалийн кIура авманаща мунинсса чаран лякъин хьунтIиссар. Даву ххал даврил масалалувугу диндалуву увкумур булларча, тIайлабацIу хьунтIиссар, Иншааллагь.

Аммарив дахьра дуаьрду дуллай щяикIаву къагьассар. Аллагьнайн ﷻ хьул бивхьуну, таваккал бувтун, цалагу хIарачат баву – мури яла тIайламур ххуллу. Кьуръандалуву «Алу Имран» суралул 159-мур аятраву увкуну бур (мяъна): «Ци-бунугу ца хIукму буван пикри хьусса чIумал мушаварагу бувну, Заннайн хьул биша, хIакьну, Аллагьнан ﷻ ххирассар Цайнма таваккал бутайми».

Мунияту, ца даврий тIайлабацIу хъанай бакъахьурча, пашман къавхьуну, цамур кIанттай ххал дулларча хъинссар. Так хIарамсса чулинмай кIура баян къабучIиссар, ахиргу Аллагьнал ﷻ бигьашиву дувантIиссар. «Ат-Талакь» суралуву увкуну буссар (мяъна): «Инсан ухьурча Аллагьная ﷻ нигьа увсун, танмихIрая личIлулну (Заннал къадагъа дирхьумуния арх хъанай, ялув бивхьумур биттур буллай), мунан Аллагьнал ﷻ ччимур захIматшиврува уккансса ххуллу ккаккан бувантIиссар, цала хьулвагу бакъасса чулуха хъус-маэшат булунтIиссар. Щаллуну Аллагьнайн ﷻ таваккал бутайма ххассал увантIиссар дунияллийсса ва ахиратравусса буруккинттая ва дардирдая».

Яларай чирчусса дуаьрдая зун кумаг хьунтIиссар Заннайн таваккал бутан ва Аллагьнал ﷻ цIимилийну тIайламур чулинмай кIура баен.

1. Истихара.

Ва мукъул мяъна – тIайласса хIукму буван Занная кумаг чIа учаву. Идавсил ﷺ цала асхIабтуран лахьхьин бувайсса бивкIссар гьарца ишираву истираха дуллан. ХIадисраву увкуну бур: «Истихара дурманан зарал къабиянтIиссар, мушавара бувма пашман къахьунтIиссар, махъун дишайма мюхтаж къауккантIиссар». (ТIабарани)

2. Мискиншивруясса дуаь.

МухIаммад Идавсия ﷺ ва асхIабтурая жучIанна дирну дур мискиншиву дайщун дуван дуккайсса дуаьрду. Асад ибн Вадаълул бувсун бур Идавсил ﷺ увкумур: «Кьинилун ттуршилва ”Ля хIавля ва ля кьуввата илля биЛлягь” учайма тачIав мискинну къаличIантIиссар» (Ибн Аби Дунья).

Абу Гьурайрал бувсун бур Идавсил ﷺ чIяруну укунсса дуаь тикрал дувайсса диркIшиву:

اللَّهُمَّ إنِّي أعُوذُ بِكَ مِنَ الفَقْرِ والقِلَّةِ والذِّلَّةِ وأعُوذُ بِكَ مِنْ أنْ أظْلِمَ أَو أُظْلَمَ

«Аллагьумма инни аоьзу бика миналь-факьри валь-кьилляти ва-з-зилляти, ва аоьзу бика ан азлима ав узлима».

«Я Аллагь, На вияту чIа тIий ура уруччаву мискиншивруя, мюхтажшивруя, кьюкьалашивруя. Ялагу чIа тIий ура уруччаву нава цаманай зулму баврия ва цаманал ттуйва зулму баврия» (АхIмад, Абу Давуд, Насаи, Ибну Мажагь, ХIаким).

3. ХIажатрал чак

«Салятуль-хIажат» – дакIнийсса мурад щаллу хьуншиврул бувайсса чакри. Тирмизил ва Ибну Мажагьлул луттирдавусса хIадисраву увкуну бур: «АллагьначIан ﷻ ягу цания-ца инсанначIан мюхтажшиву хьуманал чаклингу ивссуну, кIира ракааьт чаклилгу дурну, Заннайн щукругу бувну, салаватгу дуртун, ва дуаь дуккийча:

لا إله إلا الله الحليم الكريم سبحان الله رب العرش العظيم الحمد لله رب العالمين أسألك موجبات رحمتك وعزائم مغفرتك والغنيمة من كل بر والسلامة من كل إثم لا تدع لي ذنبا إلا غفرته ولا هما إلا فرجته ولا حاجة هي لك رضا إلا قضيتها يا أرحم الراحمين

«Ля илягьа илля-Ллагьуль-ХIалимуль-Кариму, СубхIана-Ллагьи, Раббиль-аьршиль-аьзими, альхIамду лиЛляхи Раббиль-аьлямин».

Асъалука муджибати рахIматика, ва аьзаима магъфиратика, валь-эсмата мин кулли занбин, валь-гъанимата мин кулли биррин, ва-ссалямата мин кулли исмин.

Ля тадааь лий занбан илля гъафартагьу, ва ля гьамман илля фарражтагьу, ва ля хIажатан гьия ляка ризан илля кьазайтагьа, я АрхIама-РрахIимийн”».

Ибну Мажагьлул бувсмур риваятраву (бусалалуву) увкуну бур: «”Я АрхIама-РрахIимийн” тIисса мукъурттил хъирив дунияллул ва ахиратрал иширттава цанма ччимур чIа учича».

Ва чакливу цалчинмур ракааьтраву «АльхIамрал» хъирив буккайссар сура «ал-Кафирун», кIилчинмуниву – «ал-Ихлас» («Кьулгьу»).

ХIасил, даву лякъин ччисса чIумал ягу цамур хIалалсса аьркиншиву духьурча, Аллагьнайн ﷻ хьулгу бивхьуну, дуаьгу дурну, цалагу хIарачат буллан аьркинссар. Мукун булларча, Аллагьнал ﷻ цIимилийну инсан цала мурадрайн иянтIиссар.

Муслим Аьбдуллаев

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 ш.) №6.


Шанма хIакь

Идавсил ﷺ хьхьичIунсса асхIабтал Салман аль-Фариси ва Абу Ад-Дарда цIакьсса дустал бивкIун бур. Гайннал дянив дусшиву, уссушиву дацIан дурну диркIссар МухIаммад Идавсил ﷺ.   Ца кьини Салман увкIун ур Абу Ад-ДардачIан хъамалу. Ганан хIисав хьуну бур хъинну мискинсса къуш ва цихара къулагъас...


Имам Гъазалил насихIатру

Исламрал тарихраву ца яла машгьурма аьлимчу ивкIссар имам МухIаммад Абу ХIамид аль-Гъазали. Ганан ХIужжатуль-Ислам – «Исламрал ХIучча» тIисса ялунцIа дирзун диркIссар. Имамнал луттирду азарда шинал мутталий бусурманнал умматран чаннайн буккансса чаннацIукуну хъанай бур. Шикку...


Идавсин ﷺ ххирамий

Жуна кIулну ухьурча лахъисса оьрму бувтсса, чанну къашавай хъанай ивкIсса, хъус-маэшат гьарзасса, цанма ччисса куццуй ялапар хъанай ивкIсса инсан, жува бикIару мунай дакI мяш хъанай. Амма мукунсса инсаннал тIуллу, аьмаллу ххуйсса бивкIун бакъахьурча, му бувтсса оьрмулия цукунчIавсса хайр...


Шинал дайдихьу

Бусурманнал календарьданул (гьижралул) цIусса шин дайдишайссар МухIаррам зуруя. Ванил ца агьамшивугу – инсаннал цала оьрмулул, тIуллал, давурттал хIисав дувайсса чIун хъанахъиссар. Оьмар-асхIабнал увкуссар: «Зула оьрмулул хIисав зува ласияра, зуятура хIисав ласуннин (дунияллия...


АхIмакьманал лишан

ХьхьичIазаманнай ца аькьлукар най ивкIун ур цала иширттай Бухаралив. Ганан ххуллул гьалмахчуну бакIрайн агьну ур хъинну маз чIявусса адимина. Ганал аькьлукарнахьхьун чIявусса суаллу буллай, жаваб дулуннин къаавцIуну, цала ва цайминнал оьрмурдавасса ишругу буслай, ивкIун ур.   Акьлукар...