Мяърипат ва тарбия
Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь хьунсса затру миннан лахьхьин баву. Му кьяйдалий тарбия уварча акъа инсан ниттил увния ивчIаннин тIайласса, хъинсса ххуллийх къаачинтIиссар.
ЦукунчIавсса щак бакъасса, бяст буван къашайсса зат бур ххуйсса хасиятгу, тIул-тIабиаьтгу, адав душивугу, ххуй чулинмай буллалисса багьу-бизугу – диндалуцIун дархIуну дуллусса тарбиялуя бушиву. ЧIивинияцIа Аллагьнайн ﷻ вихну, Занная ﷻ нигьа увсун хъуна хъанахъисса оьрчI мудангу цува Аллагьнан ﷻ чIалачIишиву кIулну, цалла дуллалимунил жаваб дулуншиву кIулну икIайссар.
Хъуннасса дахIаву дуссар имандалул ва мяърипатрал дянив, эътикьадрал ва дуллалисса тIуллал дянив. Му мукун бушиврий барашинна дуллай бур машрикьрайсса ва магърибрайсса аьлимтал. Мий тIий бур цуксса анаварну хьхьичIуннай най дурив элмурду ва технологиярду, муксса гужну аьркиншинна хъанай дур инсаннан ххуйсса тIул-тIабиаьтгу, хасиятгу, мяърипатгу дулаву. ХIакьинусса кьини дуньяллий гьарза хьуну дур инсаннал инсаннай зулму баву, тахсир хьунсса затру баву ва цаймигу оьккисса затру. ЦIана чIалай бур халкьуннал дянив къадикIарча диндалул дуллалисса тарбия, элмурдал ва технологиярдал хьхьичIуннайшинналул инсан талихIрайн къауцинтIишиву, жяматрал дянивгу тархъаншиву ва паракьатшиву къадикIантIишиву.
Инсаннал аьркин бакъасса, вахIшийсса гьавас ва нафс паракьат дуванссагу, элмурду ва технологиярду инсаннан хайр ласайсса кIанттайн дуцингу шайсса гужну хъанай бур Аллагьнайн ﷻ вихну икIаву. Мунил гьанугу хъанахъиссар хъуннасса мяърипат, тарбия дулаву, хасият, тIул-тIабиаьт хьун даву.
Инсаннан мукунсса тарбия, мяърипат дулаврил агьамшиву бувсуну бур чIявусса Идавсил ﷺ хIадисирттаву. Идавсил ﷺ увкуну бур: «Буттал цалва оьрчIан дулаймуниву яла кьимат лаваймур хъанахъиссар ххуйсса тарбия, мяърипат дулаву», – куну. Ибн Аьббаслул бувсуну бур жула Идавсил ﷺ увкумур: «Зула оьрчIал кьадру-кьиматгу буруччара, миннан ххуйсса мяърипат ва тарбиягу дулара». Мукунма бувсуну бур Идавсил ﷺ увкумур: «Зула оьрчIан ва шаппаминнан хъинмургу лахьхьин бувара, ххуйсса тарбиягу миннан дулара».
Ххуйсса тарбия дулаврия увкуну бур ялагу цайми ва дунияллий цIа лавгсса халкьунналгу. Немецнал философ Фихте чичлай ур: «Дин дакъасса тарбия нахIакьссар», – тIий. Индиянал жамятрал политикалуха зузисса Махатма Ганди чичлай ур: «Ххуйсса тарбия, мяърипат дулавугу дингу – мий кIирагу цассар, личIий дуван къашайссар. Дин – тарбия дулаврил рухIри, ххуйсса тарбия дулаву – рухIирансса гьавари. Цамур куццуй учин, щинал лухччи дуччин дувайсса кунна, диндалулгу ххуйсса тарбия, мяърипат дулаву дуччин дурну, хъун дурну, цIу лаган дайссар».
Цалва оьрчIай аякьа дуллалисса нити-буттал аьркинссар миннан щялмахъ бусаврил, зат дацаврил, оьсса, оьккисса махъ учаврил, ва цаймигу оьккисса, инсаннан лайкь дакъасса тIуллал чулухуннайсса къаччаншиву хьунсса тарбия дулун. Му чIумал, иншааллагь, инсан урувччуну икIантIиссар хасият зия дувайсса оьбалардая.