Кьуръандалуву кIицI лавгсса шагьрурду

Кьуръандалуву кIицI лавгсса шагьрурду

Кьуръандалул луттираву – хIикматшивурттал бувцIусса Заннал каламраву халкьуннан насихIатран бувсун бур цаппара шагьрурдая. Ва макьалалуву бусанну Кьуръандалуву кIицI лавгсса 5 шагьрулия.

Макка

Макка хъанахъиссар дунияллий яла марцIмур ва мубаракмур кIану. Му буссар Саоьд Аьрабнал хIукуматрай. Маккаливри бусса Заннал Къаттану ккаллисса ва циняв бусурман чакливу кIура баяйсса кьибла – Кяъба. Танил лагма буссар дунияллий яла сий думур мизит – Масжидул-ХIарам. Кьуръандалул «ал-ФатхI» суралул 24-мур аятраву та шагьру кIицI лавгун увкуну бур (мяъна): «Аллагьнал ﷻ зуяту арх дурссар чапуртурал кару, ва зул каругу арх дурссар гайннаяту, Маккалул даралуву талатаву къахьуншиврул…».

Мадина

Мадина ал-Мунаввара (Ясриб) – Аллагь Тааьланал цIимилул бувцIусса шагьрур. Микку увччуну уссар Аллагьнан ﷻ яла ххирама – МухIаммад Идавс ﷺ . Мадиналив буссар циняв бусурманнан ххирасса мизит Масжиду-Набави (Идавсил ﷺ мизит). Мадина шагьругу буссар Саоьд Арабнал билаятрай, Маккалия ухссавнил чулинмай 430 километралул архшиврий. Та шагьру кIицI лавгун бур «ат-Тавба» суралул 101-мур аятраву (мяъна): «Мадиналул лагма ялапар хъанахъиминнавух буссар лажинлякъулт (мунапикьтал), амма ми буссар цала мунапикьшиву кьюлтI дуллай, иман дирхьу мишан дуллай. Миннавух буссар цала мунапикьшиву хъинну магьирну кьюлтI дуллалими. Вища (Идавсища) ми ашкара буван къахьунтIиссар, амма Аллагьнан ﷻ кIулссар ми мяйжаннугу цукунсса буссарив. Заннал миннан дунияллийва кIива танмихI бувантIиссар: цалчин – зу зула душмантураяр ххув хьун бувну, кIилчингу – гайннал мунапикьшиву ашкара дурну. Яла гай кIура баянтIиссар ахиратлул оьрмулувусса дужжагьрал цIарал аьзаврайн».

Иерусалим

Иерусалим (ал-Кьудс, БайтулМукьаддас) – дунияллий яла аьжаивмур, махIатталмур шагьру бур. Ва Палестиннал шагьрулий буссар бусурманнал сий дусса мизитиртава шамулчинмур – Масжидул-Акьса. Ялагу Иерусалим бавхIуну бур МухIаммад ﷺ идавс Миъражрал хьхьуну ссавруннайн гьаз хьусса иширттащал. «Ал-Маида» суралул 21- мур аятраву увкуну бур: «Муса идавсил увкуну бур цала миллатрахь: “Заннал амрулийн мютIи хьуну, зунна дуллусса мубараксса аьрщарайн насияра. Тиккуминнал зуйва гуж булларчагу махъунмай машару, зува Заннаятусса ххувшаву ва кабакьаву дакъа къаличIаншиврул”». Ва аятраву кIицI ларгсса мубараксса аьрщи – Иерусалимрал аьрщир.

Вавилон (Бабил)

Ва Иракьнал шагьру кIицI лавгун бур «ал-Бакьара» суралул 102-мур аятраву (мяъна): «ВичIан (ИдавсичIан e) Аллагьнал ﷻ гьан бувссар мяълумсса аятру, миннуйн вих къашайсса так бунагькарталли (99-мур аят)… Гай вих хьуссар щяйтIантрал ва бунагькартурал Сулайман идавсия ляхъан буллай бивкIмунийн, га идавс акъая, ссихIирчия тIий. Амма Сулайман къаивкIссар мютIий акъасса бунагькар. Чапурчувгу къаивкIссар. Гайннавасса цаппараннал тIивтIуну Заннайн инкар бувссар, жиндращал хIала бувххун, халкьуннан ссихIир буван лахьхьин буллай, Вавилоннай кIива малаикначIан гьан бувмур ишла буллай...»

Ирам

Ирам хъанай бур Аьд тIисса кьавмдалул шагьруну. Мунийн Кьуръандалуву «Ирам Зат алИмад» куну бур. Му буссар аьрабнал бачIижазиралий, Йеменнал ва Оьмманнал дянив. «Ал-Фажр» суралул 6-8-ми аятирттаву увкуну бур (мяъна): «Вин къакIуллив Заннал цукунсса танмихI бувссарив Аьд кьавмдалул ва Ирам шагьрулул халкьуннан!..»

МУХIАММАД МУСАЕВ

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


Шанугу - неъмат

Шанашаву – Аллагьу Тааьланал жунма буллусса хъунмасса неъмат хъанай бур. Шанашисса чIумал инсаннал чурх ва къюкI дигьа лаглай дур, инсан игьалаглай ур. Гьарца затираву кунна, шанан утту ишавривугу дуссар цилла адабру:   1) ХъатIан чак бувну махъ аьркин бакъасса гъалгъарду къабуллай,...


Ссайгъат баву

Цаннал цаннан укра зад дулаву, ссайгъат баву ссуннатссар, Аллагьнал ﷻ ххуллий, Аллагь ﷻ рязи уван дуллай ухьурча. Му дулайнигу «на ва хъус вин укра дулав», – куну дулайманал учин аьркинссар. «Нагу кьамул дурссар», - куну, ласайманалгу учин аьркинссар. Мукун къакуну,...


Таваккулданул даража

КIулну бикIияра, Аллагьнал ﷻ хьхьичI бакъассар тавакулдануяр лахъсса даража. Аллагьнайн ﷻ таваккул бувтун, Заннал бувсса хIукмурдайн мютIину, цала циняв ишру Аллагьнайн ﷻ тапшур бувну, кьадардания рязину умари цала дин цIакь дурма. Таваккулданий аьй дувайманал диндалий аьй дуллалиссар. Таваккул...


ХIаж байсса барз

Бусурманнал календарьданул махъва-махъмур Зуль-ХIижжа барзри. Ва зурул цIанил мяънагу – ХIаж байсса барз тIиссар. Гьарца шинал Зуль-ХIижжа зуруйри хъунмамур ХIаж бувайсса, цамур чIумал буван къашайссар. ЧIивимур ХIаж – Оьмра – ччимур чIумал буван ихтияр дуссар.   Ва зурул...


Алфу ссалам хьуннав...

ТIабибнаха - назму, Заннаха - хIамди, Бунагьрал аьпвуну тIайла дацIаннав. Гъарибсса дакIнива бувккун лавгцири МустIафа Идавсил салават хьуннав.   ХIамдирал Залуннах ХIабибнал иман, ХIимаятраяту цIимилул бутIа – На бигьай ccиxIpyгy циняв санаъри, Аьрщарал Залуннайн ссаламну...