Кьуръандалуву кIицI лавгсса шагьрурду

Кьуръандалуву кIицI лавгсса шагьрурду

Кьуръандалул луттираву – хIикматшивурттал бувцIусса Заннал каламраву халкьуннан насихIатран бувсун бур цаппара шагьрурдая. Ва макьалалуву бусанну Кьуръандалуву кIицI лавгсса 5 шагьрулия.

Макка

Макка хъанахъиссар дунияллий яла марцIмур ва мубаракмур кIану. Му буссар Саоьд Аьрабнал хIукуматрай. Маккаливри бусса Заннал Къаттану ккаллисса ва циняв бусурман чакливу кIура баяйсса кьибла – Кяъба. Танил лагма буссар дунияллий яла сий думур мизит – Масжидул-ХIарам. Кьуръандалул «ал-ФатхI» суралул 24-мур аятраву та шагьру кIицI лавгун увкуну бур (мяъна): «Аллагьнал ﷻ зуяту арх дурссар чапуртурал кару, ва зул каругу арх дурссар гайннаяту, Маккалул даралуву талатаву къахьуншиврул…».

Мадина

Мадина ал-Мунаввара (Ясриб) – Аллагь Тааьланал цIимилул бувцIусса шагьрур. Микку увччуну уссар Аллагьнан ﷻ яла ххирама – МухIаммад Идавс ﷺ . Мадиналив буссар циняв бусурманнан ххирасса мизит Масжиду-Набави (Идавсил ﷺ мизит). Мадина шагьругу буссар Саоьд Арабнал билаятрай, Маккалия ухссавнил чулинмай 430 километралул архшиврий. Та шагьру кIицI лавгун бур «ат-Тавба» суралул 101-мур аятраву (мяъна): «Мадиналул лагма ялапар хъанахъиминнавух буссар лажинлякъулт (мунапикьтал), амма ми буссар цала мунапикьшиву кьюлтI дуллай, иман дирхьу мишан дуллай. Миннавух буссар цала мунапикьшиву хъинну магьирну кьюлтI дуллалими. Вища (Идавсища) ми ашкара буван къахьунтIиссар, амма Аллагьнан ﷻ кIулссар ми мяйжаннугу цукунсса буссарив. Заннал миннан дунияллийва кIива танмихI бувантIиссар: цалчин – зу зула душмантураяр ххув хьун бувну, кIилчингу – гайннал мунапикьшиву ашкара дурну. Яла гай кIура баянтIиссар ахиратлул оьрмулувусса дужжагьрал цIарал аьзаврайн».

Иерусалим

Иерусалим (ал-Кьудс, БайтулМукьаддас) – дунияллий яла аьжаивмур, махIатталмур шагьру бур. Ва Палестиннал шагьрулий буссар бусурманнал сий дусса мизитиртава шамулчинмур – Масжидул-Акьса. Ялагу Иерусалим бавхIуну бур МухIаммад ﷺ идавс Миъражрал хьхьуну ссавруннайн гьаз хьусса иширттащал. «Ал-Маида» суралул 21- мур аятраву увкуну бур: «Муса идавсил увкуну бур цала миллатрахь: “Заннал амрулийн мютIи хьуну, зунна дуллусса мубараксса аьрщарайн насияра. Тиккуминнал зуйва гуж булларчагу махъунмай машару, зува Заннаятусса ххувшаву ва кабакьаву дакъа къаличIаншиврул”». Ва аятраву кIицI ларгсса мубараксса аьрщи – Иерусалимрал аьрщир.

Вавилон (Бабил)

Ва Иракьнал шагьру кIицI лавгун бур «ал-Бакьара» суралул 102-мур аятраву (мяъна): «ВичIан (ИдавсичIан e) Аллагьнал ﷻ гьан бувссар мяълумсса аятру, миннуйн вих къашайсса так бунагькарталли (99-мур аят)… Гай вих хьуссар щяйтIантрал ва бунагькартурал Сулайман идавсия ляхъан буллай бивкIмунийн, га идавс акъая, ссихIирчия тIий. Амма Сулайман къаивкIссар мютIий акъасса бунагькар. Чапурчувгу къаивкIссар. Гайннавасса цаппараннал тIивтIуну Заннайн инкар бувссар, жиндращал хIала бувххун, халкьуннан ссихIир буван лахьхьин буллай, Вавилоннай кIива малаикначIан гьан бувмур ишла буллай...»

Ирам

Ирам хъанай бур Аьд тIисса кьавмдалул шагьруну. Мунийн Кьуръандалуву «Ирам Зат алИмад» куну бур. Му буссар аьрабнал бачIижазиралий, Йеменнал ва Оьмманнал дянив. «Ал-Фажр» суралул 6-8-ми аятирттаву увкуну бур (мяъна): «Вин къакIуллив Заннал цукунсса танмихI бувссарив Аьд кьавмдалул ва Ирам шагьрулул халкьуннан!..»

МУХIАММАД МУСАЕВ

2026-04-01 (Шавваль 1447 ш.) №4.


Лакрал миллатрал мажлис

Март зурул 18-нний Дагъусттаннал Муфтиятрал сипталийну МахIачкъалаливсса «Европа» тIисса залдануву хьунни чIявусса лак гьурттусса зумаритавал мажлис – ифтIар. Зал щапI куну бувцIуну бия, аьдатрайн бувну, мажлис байбивхьуна Мубараксса Кьуръандалул аятирттая, ккалаккиману ия...


Суал-жаваб

БучIиссарив жаназалул чак буван хьхьичI жаназа дакъанура. Жул шяравусса мизитраву мукунсса чак бувай гьарца нюжмар кьини. Мунин шариаьтраву цукунсса хIучча буссар? Имам Аль-Бухарил ва Муслимлул хIадисирттал луттирдавусса хIадисраву бувсун бур Эфиопиянал паччахI Наджаши ивкIусса хавар баяйхту...


ЧIун ва иман

МухIаммад Идавсил ﷺ асхIабтал бавтIсса кIанттавату ппив къашайва тIар сура «аль-Аьср» къабувккуну. Ва бур Кьуръандалул ца яла кутIамур сура, цинугу шанма аят бусса. Ванил цалчинмур аятраву Заннал увкуну бур (мяъна): «Хъа буллай ура ахттакьун чIумуйн».   Аллагьу...


Иман цIакь дувансса давуртту

Идавсих ﷺ вичIи дирхьума – Аллагьнайн ﷻ мютIи хьумари. «Нур» тIисса суралуву увкуну бур: «Аллагьнайн ﷻ ва Идавсийн ﷺ мютIину бикIи, акъахьурча зун жаваб дулун багьантIиссар». Вай мукъурттил мяйжан буллай бур Идавсил ﷺ ххуллу (сунна) бувгьуну бачаврийну инсантурайн...


Аькьилсса бусаларду

  Нитти-буттал дуаь Ца аьлимчу-щейхначIа ккалаккисса мутааьлимнал ганахь миннат бувну бур цахара дуаь дувакьай, куну. «Ттул дуаь Аллагьнал ﷻ кьамул къадувантIиссар!» - баян бувну бур щейхнал. Мутааьлимтал махIаттал хьуну бур, цанчирча, дуаь чIа увкума ивкIун ур дуккавриву...