Зул-кьаида зурул хасшиву

Зул-кьаида зурул хасшиву

Шаввал зурул хъирив бусурманнал календарьданий най бур Зул-Кьаида тIисса барз. Ва зуруй бучIиссар ХIаж баву дайдишин. Аллагь Тааьланал увкуну бур Кьуръандалуву: «ХIаж бувайссар мяълумсса зурдардий (Шаввал, Зул-Кьаида ва Зул-ХIижжа зурул цалчинми ацIва гьантта)» («Аль-Бакьара» суралул 197-мур аят).

 

ХIаж баву Заннал бусурманнай ялув бивхьуну бушиву буслай бур «Али Эмран» тIисса суралул 97-мур аятраву (мяъна): «…Халкьуннай ялув бивхьуссар БайтуллагьрачIан (КяъбалучIан) ХIаж баву, миккунсса ххуллу битансса кьудрат дусса бухьурча», - куну. Кьудрат душиврувун духлахиссар ххуллунхарж (арцу), чурххал цIуллушиву ва мурахасъсса ххуллу бикIаву.

МухIаммад Идавсил ﷺ цалва оьрмулуву ХIаж дахьва цалли бувсса, Мадиналив ялапар хъанахъисса чIумал, гьижралул 10-ку шинал. Мунийн учайссар «ХIаджжатуль-вадаъ» («махъва-махъсса ХIаж»).

ЧIивимур ХIаж (Оьмра) тIурча, чIявуми хIадисирттал тасттикь буллай бур Идавсил ﷺ му мукьилва бувшиву. Цалчинмур – «худайбиялул Оьмра», гьижралул 6-ку шинал. Маккаллал мушриктурал Идавс ﷺ ва ганащалми къабивтссар му Оьмра буван. Гайннан махъунмай зана бикIан багьссар. Хъиривмур шинал Идавсил ﷺ «хъирив лахъаврил Оьмра» бувну, ларгсса шинал буван къавхьумур хъирив лахъан бувссар. Мунил хъиривсса шиналгу Идавсил ﷺ цалва асхIабтуращал бувссар «Джираналувасса Оьмра» (Джирана тIисса кIану буссар Маккаллал ва ТIаиф шагьрулул дянив). Мукьилчинсса Оьмрагу Идавсил ﷺ бувссар ХIаж буллалисса чIумал, ганищал архIал, Гьижралул 10-ку шинал.

Зул-Кьаида зурул хасшивурттавасса ца – Идавсил ﷺ цалчинми шанма Оьмра ва зуруйри бувсса. Махъва-махъсса Оьмралувунгу МухIаммад Идавс ﷺ увхссар Зул-Кьаида зуруву, амма цуппа щаллу бувссар Зул-ХIижжа зуруй, ХIаж буллалисса чIумал. Мунин бувну, хьхичIвасса салафу-ссалихIинтурал, хаснува Ибну Оьмардул , муъминтурал нину Аьишатлул  ва цайминналгу Зул-Кьаида зуруй Оьмра баву хъинсса, чири ва барачат гьарзасса, цайми зурдардиву бувмунияр даража лахъсса давуну ккалли бувссар, сайки Рамазан зуруй бувмунияргу.

Кьуръандалуву увкуну бур (мяъна): «Муса Идавсинккаккан бувссар зувива гьантта (Заннащал ихтилат булланнин ва Таврат булуннин эбадат дуллай гьан бувансса), яла гайннул ялун ацIва гьантта ххи бувссар» («Аль-Аъраф» суралул 142-мур аят). Цаппара аьлимтурал тIимунин бувну, ва аятраву кIицI лавгсса 30 гьантта – Зул-Кьаида барзри, ялун ххи бувсса ацIвагу – Зул-ХIижжа зурул хьхьичIсса ацIва гьанттар.

Вай мубараксса зурдардил барачат жуйнма цинявннайн бияннав, Аллагьнал КъатлучIан ХIаж бувансса каши-кьудратгу гьарза даннав. Амин.

 

Аьдил Ибрагьимов

2026-07-01 (МухIаррам 1448 ш.) №7.


Неъматрал кьимат

Ца билаятрай къурагъсса шин хьуну, щин чан хьуну диркIун дур. Гиккусса ца мискинсса адиминан пикри хьуну бур, щин дукканхьуви тIий, аьрщараву къуй дуккан. Дуклай чансса куртI шайхту лявкъуну бур ссаллив бувцIусса хъунмасса буттукьа.   Га тIивтIусса адимина хIайран хьуну ливчIун ур гиву думур...


Къулагъас дувантIиссар тарбиялух

Жунма кIулсса куццуй, ЦIуминалийсса ЦIуссалакрал шяраву буллай бур хъунмасса РувхIанийсса центр ва мадраса. Ванин дирзун дур машгьурсса щейх Сайфуллагь-Кьади Башларовлул цIа. ХIакьину ва даврий каялувшиву дуллай ур ЦIуссалакрал райондалул имам Аьбдуллагь МухIаммадов. Ванал жухь бувсунни мадраса...


Чак зия буваймур

Кьасттирай чаклил рукну, шартI кьадитарча чак зия шайссар. Ягу кьасттирай ххишала рукнурду дуварча: сужда-рукуъ куннасса, зия шайссар.   Кьуръан, зикри, дуаь дакъасса цамур гъалгъа кьасттирай барча зия шайссар. Кьасттирай хъян ивкIун, аьтIун ивкIун, цIуру-кIуру бувну, уф-агь увкуну, кIира...


Сафар барз

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса...


Шанна бигьасса эбадат

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисирттаву увкуну бур:   «Циняв бусурманнал бунагьру багъишла битаннав тIий дуаь дурманан буссар гьарца бусурманчунахсса чири»   «Кьуръандалувасса ца хIарп дурккуманан хъинбала чичинтIиссар. Гьарца хъинбалалул чиригу ацIлийнуссар. «Алиф,...