“...Оьсса лишан дакъассар...”

“...Оьсса лишан дакъассар...”

Сафар барз – бусурманнал календарьданул кIилчинмур барзри, му байбишайссар мухIаррам зурул хъирив. «Сафар» тIисса мукъул мяънагу – «хъахъи лагаву» ягу «бачIва шаву» тIиссар. Литературалул чулуха ва махъ аьрабрая таржума буллай бур «щютI тIисса мурчал ссихI» куну. Ванийну бувчIлай бур аьрабнаву ва ссутнил барз бивкIшиву.

 

Ва зурул дуссар цаймигу цIарду – «сафар аль-музаффар», «сафар аль-хайр». Вайннул мяъна – тIайлабацIусса, ххуйсса барз тIиссар. Укунсса цIарду дирзун диркIссар га чIумал сафар зурущал дархIусса оьккисса лишанну хъама ритан дуваншиврул.

Халкьуннал сафар барз оьбаларду, цIуцIавуртту, нааьнарду ва цаймигу бала-мусибатру ликкайсса барзну ккалли бувай. Ва зуруй душ була учин, магьар бишин, сапар бахIин къабучIиссар тIун бикIай. Цаппараннал цIанагу ва зурун мукунсса лишанну дуллай, ва цала агьамсса ишру цайми зурдардий буван махъун бутлан бикIай. Амма ва зурул хъиншивуртту ва хъуншиву цайми зурдардияр чансса дакъассар. Сафар зуруй дурсса эбадат – чакру, дуаьрду ва цаймигу хъинбаларду Заннал кьамул дувайссар цамур чIумал кунма.

МухIаммад Идавсил ﷺ жунна диндалул мяъна лахьхьин дурссар ва оьккисса лишанну батIул дурссар, хаснува сафар зурущал дархIуми. БувчIин бувссар цайнура цирда барча бакъасса чIунну, кьинирду, барзру къабикIайшиву. Инсаннал бувайсса аьмалли бикIайсса хъинсса ягу оьсса. Аллагьнайн ﷻ мютIийну, хъинмур буллай гьан дурсса чIун барачатссар, оьбала-бунагь буллай гьан дурмуниву барча бакъассар.

Кьуръандалуву увкуну буссар: «Инсаннайн бала къаликкайссар так Аллагьнал чичрулийну бакъа…» («Тагъабун» суралул 11-мур аят). ДакIниву иман думанан ва аят гьа хьун аьркинссар жура-журасса лишаннайн, ссихIирчитурайн ва бувчIултрайн вих къахъананшиврул.

МухIаммад Идавсил ﷺ хIадисраву увкуну бур: «Исламраву бакъассар кIану оьсса лишаннан (ташаум), хьумургу хъиншиврунни увкуну, ххуйсса мяъна дулун аьркинссар (тафаул)» (аль-Бухари).

Цамур хIадисраву тIий бур: «Исламраву кIану бакъассар оьккисса мяъна дулаврин, лелуххантращал, къашайшалтращал ва сафар зурущал дархIусса лишаннан» (аль-Бухари).

Ялагу Идавсил ﷺ увкуссар: «Хъанахъисса иширттавугу, сафар зурувугу, лелуххантрал чIурдавугу оьсса лишанну къадикIайссар» (Муслим).

Шинавусса зурдардия МухIаммад Идавсил ﷺ укунсса махъру увкуссар: «Циняв барзру Аллагьналли ﷻ, миннувусса циняв кьинирдугу Аллагьналли».

Цамур хIадисраву Идавсил ﷺ батIул бувну бур сафар зуруй ххуллийн уккан къабучIиссар тIутIаву: «Оьмра (чIивимур хIаж) буван ччимур чIумал бучIиссар» (аль-Бухари). Сафар зуруй ххуллийн буккан къабучIисса бивкIссания, оьмра бувангу ихтияр къадулунссия.

Зурул дайдихьулий укунсса дуаь дуккин бучIиссар: «Аллагьумма фаррихIна би-духули-с-сафари ва-хтим лана би-ль-хайри ва-з-зафар». Мяъна: «Я Аллагь, сафар зурувун буххаврийну жу ххари бува, ва барз хъиншиврийну ва ххувшаврийну къуртал хьун нясив бува».

Аллагьнал ﷻ жува хIакьсса диндалул ххуллий цIакь буваннав, Исламрайн къаршисса бяйкьавурттая буруччиннав!

 

Ибрагьим Аьлиев

2026-03-01 (Рамазан 1447 ш.) №3.


Танмалшиву – щяйтIаннуя

Ххирасса дустал, къааьйкьинссара хIакьинусса кьини жува цинявппагу курчIил ясир бувну буру учирчагу.   Байбихьулий цIуххин ччива, цири му цурда карчI куну? ХъунмурчIин карчI тIун бикIай ци дунугу даву дуван къаччисса, ягу гъира бакъасса чIумал. Мукунсса чIумал инсан уссар лагма-ялттуминнахь...


Байран барча хьуннав!

Ассаламу аьлайкум ва рахIматуллагьи ва баракатугьу! Ххирасса уссурвал ва ссурвал! ДакIнийхтуну барча тIий ура жула ялун нанисса мубараксса Зумаритавал кьини – зумалул, дуаьрдал, эбадатрал, марцIсса тавбалул ва рувхIанийсса дахханашивурттал вибувцIусса Рамазан зурул ахир дуллалисса...


ЩяйтIан бахIаймур

Бюхттулсса Аллагь тIий ур (мяъна): «Я Идавс, Кьуръан буклай айишиннин чIа уча Аллагьнахь, инава щяйтIаннуя уручча куну: «Аьузу би-Ллагьи мина-шшайтIани-р-раджим» увкуну, цилгу мяъна хъанахъисса – «на Аллагьнахь ﷻ чIа тIий ура щяйтIаннул оьсса тIуллая уручча тIий нава,...


Мюнпатсса дуаьрду

Мудан заралунния бурувччуну бикIаншиврул   КIюрххил ва гьанттайннай шамилла дуккайссар ва дуаь: باسْمِ اللَّهِ الَّذي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأرْضِ وَلا في السَّماءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمٌ «БисмиЛля́гьи ллязи́ ля́ язурру мааьсмигьи́ шай’ун филь-арзи ва ля́...


Зумаритавал кьини

Аллагь Тааьланал Зумаритавал кьини даврин савав – ахиратлул кьини дакIнин дагьаншиврулли. Мунингу учайссар Эдрал кьини, куну. Гьарца Эдрал кьини дуркIукун, дунияллий халкь кув ххарину, кув пашманну, кув ххуйсса канай, ххуйсса ларххун, кув оьккисса канай, оьккисса ларххун, кув бахьтта, кув...