СсахI бичаву

СсахI бичаву

Хъус марцI дуван хъуслий закат ялув бувсса кунма, чурх марцI буван, зумалувусса диялдакъашивуртту кIучI дуван, зума АллагьначIа кьамулну лякъин, зумаритавал ссахIгу ялув бувссар. Инсаннал дургьусса зума лухччи-ссавнил дянив дарцIуну дикIайссар, ссахI букканнин ссавруннайн къалахълай.

 

ФитIрулул ссахI буккан ялувссар гьарца бусурманчувнаяту – чIивисса икIу, хъунасса икIу, зума дургьусса икIу, къадургьусса икIу, зумаритаврил байрамрал хьхьунугу кьинигу цалагу, цалва кулпатралгу дуркуну, ххишала шайсса хъус дусса ухьурча. Мукунма, цайва нафакьа ялувминнаятугу буккан ялувссар – кулпат-щарсса, оьрчIру, нину-ппу.

Му ссахI ялув шайссагу байрандалул хьхьуну баргъ лавгукунни. Мунияр махъ ивкIуманаятугу, мунияр махъ бувсса оьрчIаятугу буккан ялув бакъассар.

СсахI буккайнигу ният дуван аьркинссар: «Ният дуллай ура на фаризасса фитIрулул ссахI буккан ттухлува (щарссанихлу, оьрчIахлу, вакилшиву ларсъсса инсаннахлу) хъунасса Заннайн Аллагьу акбар» – куну.

Балугъ къавхьусса оьрчIаятугу буттал ниятрайну буккайссар. Ппу акъахьурча цама валийнал ниятрайну букканссар. Мугу акъахьурча цаманал щил бунугу буккан бучIиссар. Ппу акъасса чIумал, оьрчIаяту ниттил буккангу бучIиссар. Щарссанил, лас шава акъасса чIумал, мунал хъуслияту, циятува ссахI буккангу бучIиссар, мунал изму бакъанугу. Щарссания изму бакъана ласнал буккангу бучIиссар.

Хъунав хьуманал цама вакил увангу бучIиссар цаятува ссахI бичин пурман буллуну. Вакилналгу мунаяту буккан куну ният дурну буккайссар. Баргъ лавгун махъ, эдрал чаклия букканнин ссахI буккавугу хъинссар, махъун къабувтун. Зумаритавал байрандалул кьининияр махъун бутангу хIарамссар. Бутарча, мугьлат бакъа хъирив лахъанссар. Му кьинива бачIингу ялувссар махъун къабувтун. ХIатта, байрандалул чаклийн гьаннин бачIавугума хъинссар, ссахI буккансса зад дакъасса мискиннал миннуя букканшиврул. Му буккайсса ссахIгу мукьва мюътадилсса адиминал кIияма лагайсса ссахIри, цуппагу Идавсил ﷺ заманнаву буклай бивкIсса. Мунил кьадар кIул хьурча, муксса букканссар. КъакIулхьурча, мунияр ххихьунну букканссар, чан къахьунну.

Цуппагу бакIлахъру дувайсса задрая букканссар: лачIая, увая, хъалуя, шагьнал лачIая, ппиринжрая, шимия, чассагуя, тIутIуя, мукунма цайми бакIлахъру дувайсса задирттаятугу буккайссар. Амма гьарумуния: иния, иникIмалия буккан къабучIиссар. Цамур арцу-мусий, хъус дулунгу къабучIиссар жула мазгьабрай. Мугу му шинаву цува усса шагьрулий, шяраву чIяруну дукаймуниятур буккан багьайсса. Масала: лачIа чIявусса букайсса щар духьурча, цала ци канай унугу, цамуния буккан къабучIиссар. У чIявуну букайсса бухьурча, лачIая буккан бучIиссар. ХIала-ккалассаннуятугу буккан къабучIиссар. МарцIну цавай бикIан аьркинссар. Масала: чявхълия буккан къабучIиссар, цаллара аьдат даин мукун бугьайсса духьурча дакъа. Му чIумаллив буккан ихтияр дур (рухса). Ягу миннуя цавайннуя ссахI биял хьунну гьарза бувну буккангу бучIир. БачIи цавайннуя, бачIи вайминнуя буккангу къабучIиссар. Му ссахI буккан яла ххирамургу, чири хъунмургу лачIари. ХIатта, чассагнияр, ппиринжнияр мий хъинссар, бакIлахъру дуван му хъинну тIий. Яла у, хъа хъинссар.

Му фитIрулул ссахIгу цува усса шяраву буккан ялувссар. Му щарнил мискинтурайх, закатрал агьулданийхгу бачIин ялувссар, хъуслил закат кунма. Микку закатрал агьлу бакъахьурча, му цува усса кIанттайн яла гъанмур шяравалу (шагьру) цумур дурив ххал дурну, миккусса мискинтурайх бачIинссар. Шамуннаяр чанссаннан булунгу къабучIиссар.

Ца ссахI чIявуссаннан буллуссаксса хъинссар. Цайминнавух хIала бивчуну бачIирчагу цаннан-кIиннан буллуну яла къабагьайссар. Му фитIрулул ссахI дурусну, кьамулну яла багьансса куццуй бугу бувккун, багьайсса куццуй багу бавчIусса адиминан ацIра хъиншиву дуссар, бунагьрая марцI шайссар, цIарая тархъан шайссар, гьаттавату иминну уккайссар, ссиратIрайх пар куна лахъайссар, хъиншивурттугу шайссар, Идавсил ﷺ шафааьт бияйссар, Алжаннул агьлу шайссар, бувсса аьмал кьамулну лякъинтIиссар, зумалувун дагьсса нукьсаншиву, карчIаншиву мунийну дарзуну кьамулну шайссар.

ЛачIайну ссахI буккан захIмат хъанай бухьурча, Имам Абу ХIанифанал мазгьабрайн бувну, арцуйну буккан ихтияр дуссар. Абу ХIанифанал мазгьабрайн бувну, ца ссахI 3 кило ва 700 гр хIисав бувайссар. Арцуйну буклай ухьурча, ният дуванссар: «На ният дував фаризасса зумаритавал ссахI Имам Абу ХIанифанал мазгьабрайн бувну арцуйну буккан ттухлува (ягу щарссанихлу, оьрчIахлу, вакилшиву ларсъсса инсаннахлу) хъунасса Заннайн Аллагьу акбар» – куну.

2026-05-01 (Зуль-Кьаъда 1447 ш.) №5.


ЖугьутIнал суаллу

Оьмар-асхIаб халифну усса чIумал муначIан ца жугьутI увкIун ур. Идавсил ﷺ мизитравунгу увххун, Абу Аюб аль-Ансаринал чIарав щяивкIсса Оьмар-асхIабнахгу урувгун ганал цIувххуну бур: «Инарав инсантурахь цIуххаву дувайма, амма вихьва щилчIав къацIуххайма, муъминтурал хъунама, амма вил хъунама...


Къумасса мусиват

Аллагьу Тааьланал дуниялгу ляхъан дурну, дунияллий инсанталгу ляхъан бувну, миннаву ляхъан бавугу, литIун бавуну нани дурсса миннал хIал ккакканни. Уттарашиву ляхъан дурссар миннаву мютIийма цумарив, аьсивма цумарив кIул хьун. БивкIугу ляхъан бувссар Кьиямасса кьини бизан бувну, хъинманан хъинсса...


Мяърипат ва тарбия

Ххуйсса хасият, тIул-тIабиаьт, адав дуну оьрчI, душ тарбия баву – му хъанахъиссар буттал цалва авладран дуллалисса хъинну кьимат лавайсса зат. Мукунсса тарбия дулаврил гьануну хьун аьркинссар жулва оьрчIру чIивину бунава мий хъуни хъанахъиссаксса минная инсаншиву дусса, хасият ххуйсса халкь...


Шанугу - неъмат

Шанашаву – Аллагьу Тааьланал жунма буллусса хъунмасса неъмат хъанай бур. Шанашисса чIумал инсаннал чурх ва къюкI дигьа лаглай дур, инсан игьалаглай ур. Гьарца затираву кунна, шанан утту ишавривугу дуссар цилла адабру:   1) ХъатIан чак бувну махъ аьркин бакъасса гъалгъарду къабуллай,...


Ссайгъат баву

Цаннал цаннан укра зад дулаву, ссайгъат баву ссуннатссар, Аллагьнал ﷻ ххуллий, Аллагь ﷻ рязи уван дуллай ухьурча. Му дулайнигу «на ва хъус вин укра дулав», – куну дулайманал учин аьркинссар. «Нагу кьамул дурссар», - куну, ласайманалгу учин аьркинссар. Мукун къакуну,...