Лап уллу байлыкъ – гьакъыл
Тюз ёлдан тайышгъан Ибн Мулжаманы къолундан яраланып, Али ибн Абу Талиб оьле турагъан вакъти. Ону бу дюньядагъы ахырынчы сагьатында уланы Гьасан янында бола ва аччы йылай.
Али огъар:
– Гьей, балам, не саялы мунчакъы йылайсан? – деп сорай.
Гьасан :
– Йыламай нечик болайым дагъы, сен чи бу дюньян къоюп, герти дюньягъа гетмеге турасан чы? – дей.
Яшын бек сюеген ата:
– Балам, дёрт затны ва бирдагъы дёрт затны эсингде сакъла. Шолагъа гёре этсенг, сагъа бир зат да зарал этмес, – деп билдире.
– Ата, недир шо? – деп Гьасан сорай.
Али насигьатын башлай:
– Лап уллу байлыкъ – гьакъыл. Лап уллу ярлылыкъ – гьайгевлюк. Лап уллу янгызлыкъ – уллу юреклилик, менменлик. Неге десе уллу юреклик ва оьзюн артыкъ гёрюв адамланы къазапландыра ва ачувун чыгъарта. Натижада шолай хасиятлы адамгъа халкъ арт бере. Лап уллу асиллик ва къыйматлыкъ – яхшы къылыкъ.
Гьасан :
– Атам, бу – дёрт васият (завет), башгъа дёрт васиятны гьакъында да айт, – деп тилей.
– Агьмакъ адам (глупец) булан къурдашлыкъ тутма. Гьакъыкъатда, сагъа пайда этемен деп, ол зарал этежек. Ялгъанчы булан къурдаш болмакъдан да сакълан, неге десе ол миражгъа ошай: йыракъдагъыны ювукъ этип гёрсетер, ювукъдагъын – йыракъ этип. Къызгъанчы адамгъа да къурдаш болма. Гьакъ кюйде, лап къыйынлы мюгьлетде ол сени ташлажакъ. Пасыкъ адам да къурдаш болмасын сагъа, неге десе ол сени учуздан сатар.
***
Бир гезик пеленче уьчев гелип, Али ибн Абу Талибден варислик пайлавгъа гёре масъаласын чечмеге тилей. Оланы тилевю математика масъалагъа ошай. Варисликге къалгъан мал – 17 тюе. Масъаланы къыйынлыгъы варислик тенг кюйде тюгюл, арада сёйлешинген кюйде, мал пропорциягъа гёре бёлюнмеге тарыкъ: бирисине пайны яртысы (1/2), экинчисине уьч пайдан бириси (1/3), башгъасына тогъуз пайдан бир пай (1/9). Тюелер 17 болгъан сонг, шону экиге, уьчге, тогъузгъа бёлмеге бажарылмай. Шо саялы варис есилер не этегенин билмей, Алиден кёмек излей. Али оьзюне бирдагъы тюе гелтирмекни тилей. Бу тюени оьзге тюелеге къошуп, ол васиятда айтылагъан кюйде малны бёле. Шолай этилгенде биринчиси тогъуз, экинчиси алты ва уьчюнчюсю эки тюе ала.
Варислер гьариси оьз пайын алгъанда, шо 18-нчи тюе тийилмей къала ва есине къайтарыла, неге десе варислер алгъан тюелени санаву 17-ден артыкъ болмай (9+6+2=17).
Гёресиз, баш ишлетсе – лап уллу байлыкъны къолласа ва адамлагъа юреги авруп янашса, нечик натижагъа гелмеге бола! Барыбызгъа да лап яхшы къылыкъны еси болмагъа ёрайман.
