Яшны алдында гечмекни тилеме герекми, тюгюлмю?
Яш талашгъан, оьзюн багъыйсыз юрютген буса, ол анасыны ва атасыны алдында оьзюнден гечсин деп тилемеге борчлу. Бу низамгъа бирев де шеклик этмей. Амма бир-бирде ата-ана да терс болма бола. Масала, яшлары булан кёп заманын йибереген ананы алып къарайыкъ. Ол айыплы буса, яшыны алдында оьзюнден гечмекни тилесинми яда ата-ана бирт де янгылыш болмай деп тутсунму?
Бираз алдын девюрде булай масъала да тувмас эди: ата-ана яшыны алдында оьзюн гечсин деп тилейгени деген не затдыр?! Нечик алай да ата-ана не заманда да дурусдур. Амма гьалиги вакътиде тарбиялавгъа, наслуланы бир-бирине бакъгъан къатнавуна ва агьлюдеги аралыкълагъа башгъача къаралагъан болгъан. Демек, яшланы да адилликге ихтияры бар деп санала.
Совет девюрде тиштайпалар учун чыгъагъан бир журналда охувчу къатын оьзюне болгъан ишни гьакъында язгъан болгъан. Бир гезик ол агьлюню акъча жыягъан къутугъундан (копилка) бир манат тас болгъанын гёре, о заманларда бир манатны яхшы гючю болгъан. Ол акъчаны он йыллыкъ къызы алгъан деп шеклене. Шо къатын къызы уручу деп айыплай ва къапас ура, тек къыз мен алмагъанман деп йылай туруп такрарлай. Эришивню къызгъын вакътисинде булагъа хоншусу гирип геле ва баракалла билдире туруп, шо бир манатны къайтара. Гьакъыкъатда буса, борчгъа акъча бергенин шо къатын унутуп къалгъан. Къызыны хатирин къалдыргъанын англагъанда, ана баласын къучакълап, оьзюнден гечмекни тилей. Бу хабар журналда чыкъгъан сонг, къызыны алдында гечмекни тилемек деген недир, деп оьпкелевлер булан редакциягъа кёп кагъыз геле. Сайки ана авлетини алдында абурун тас этген бола.
Авлетине байлавлу адилсиз янашгъан ана оьзюн гечмекни тилемеге тарыкъмы, тюгюлмю деген масъала енгил ва тынч масъала тюгюл. Гьалиги девюрдеги бу масъалагъа янашыв ал заманлардагъысындан къалышына.
Гечмек тилемекни яхшы янлары
Анасы яшындан гечмекни тилесе, шону бир-нече агьамиятлы арты узатылыву бола:
- Инаныв беклеше. Ана яшындан гечмекни тилейгенде, ол хатасына мюкюр экенин ва шону тюзелтме гьазирин гёрсете. Шолайлыкъ буса, аралыкъны беклешдире ва инанывну артдыра.
- Гьислени оьсдюре. Оьзюнден гечмекни тилейгенни гёреген яш уллулар да хатагъа тюшегенни ва хата саялы мюкюр болма герекни англай. Шолайлыкъ инсанда гьис оьсдюрювге болушлукъ эте, жамият арада оьзюн дурус тутмагъа уьйрете.
- Гьалекликни ва къарсалавну басылтыв. Терс ишине анасы мюкюр болма гьазир экенин гёреген яшны такъсыр булан байлавлу къарсалавлу ва гьалекли гьалы басыла.
- Аралыкълар сав ва гелишли бола. Оьзюнден гечмекни тилейген заманда агьлюде абур, бир-биревге гьюрмет тува, арада гелишлик бола.
Этген иши саялы ана оьзюнден гечмекни тилейгенлик авлетде оьз-оьзюне бакъгъан гьюрметин артдыра, менлигин оьсдюре. Яш адилсиз янашывну гёрегенде, айрокъда ювукъ адамларындан, ол адашып къала, оьзюню гьайын этип болмайгъан даражагъа бата. Анасы оьзюнден гечмекни тилейгенде буса, ол англамакъ ва гечмек дегенни маънасына тюшюне.
Ондан къайры, гечмекни тилемек яшда оьз гьайыны этивюн артдыра ва гьислени тюбюнде къалмай сакъланмагъа кёмек эте. Анасы гечсин деп тилейгенни гёреген яш гьислени ахтармагъа уьйрене, эришивлю гьалдан нечик чыкъма болагъанны ёлларын гёре.
Яшны алдында гечмекни тилейгенлик огъар бакъгъан сююв, гьайын этив ва абур гёрсетегенлик агьамиятлы экенин белгилей. Оьзюню терслигине мюкюр болагъан ана, яшын ва ону гьислерин къыйматлайгъанын гёрсете. Булайлыкъ яшда тюз ругь къыйматлыкълар ва къатты принциплер ярата. Оьзюнден гечмекни тилегени булан ананы абуру тюшмей, некъадар, арта, арасындагъы сюювню ва гелишликни артдыра.
Амма оьзюнден гечсин деп айтылагъан сёзлер гьакъ юрекден болма герекни эсде сакълама тарыкъ. Ана гертиден де хатасына мюкюр болгъанын яш англамагъа ва гёрмеге герек.
Нечик этсе яхшы?
Эгер ана баласына гёре адилсиз янашгъан буса, ол болгъан чакъы тез шо ишге мюкюр де болуп, оьзюнден гечсин деп тилесе яхшы. Бу ишде кёмек этердей бир-нече абатлар:
- Хатагъа мюкюр болмакъ. Гечмекни тилегенче, инг башлап терс иш этгенигизни англама тийишли. Шолай этсегиз, гечмекни сёзлерин дурус кюйде айтмагъа болажакъсыз.
- Балагъызгъа тынглап къарагъыз. Яшыгъызгъа гьислерин ачыкъ этмеге имканлыкъ беригиз. Шолай этсегиз гьалны дурус англамагъа ва лакъырыгъызны пайдалы этмеге кёмек болажакъ.
- Гечмекни тилегиз. Хатагъызгъа мюкюр болуп, гечмекни тилейгенде англашылагъан, простой сёзлер къоллагъыз. Масала: «Терс иш этгенимни англайман ва менден гечмекни тилеймен».
- Этген ишигизни англатыгъыз. Бола туруп, яшыгъызгъа шолай не саялы этгенигизни англатыгъыз ва гележекде дагъы шолай этмес учун не этежегигизни айтыгъыз. Шолай этсегиз яшыгъыз сизин къаравугъузну англама болур ва оьзюню юрюшлерине багьа берме уьйренер.
- Маслагьат этмеге къарагъыз. Бир-бирде йиберилген хата ва хатирин къалдырыв саялы, маслагьат гьисапда нени буса да бермекни таклиф этмеге ярай. Бу бир кёп багьалы зат болмаса да ярай, масала, савгъат яда ойнамагъа къошум заман.
Сонг да, гьар яш башгъасына ошамайгъанны да унутма тюшмей ва биревге къыйышагъан гьал башгъасына ювукъ да этме ярамайгъан болма бола. Шо саялы авлетигизни яхшы танымакъ ва анасына нечик янашагъанын англамакъ агьамиятлы.
Гьалиги девюрде анагъа баласыны алдында оьзюнден гечмекни тилемек бир айып да тюгюл, эгер ол гертиден де айыплы буса. Агьлюде татывлукъ ва бир-биревге гьюрмет артгъанны, яш бизге исингенни сюе бусакъ, шолай этме уялмайыкъ, юрютейик.
