Яш бусурманны эдеплери

Яш бусурманны эдеплери

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

6-нчы бёлюк. Савлукъ – инсанны байлыгъы.

23-нчю дарс. Аш ашамакъны ва сув ичмекни эдеплери.

Ашны уллу маънасы бар

Аш ашав эдеплени уллу маънасы бар, неге десе инсанны яшавунда кёп ер тута. Янгыз, къурдашлар яда агьлю булан ашай буса да, аш булан байлавлу эдеплени таймай сакъламагъа тийишли. Ашгъа байлавлу бусурман адам учун, оьз низамы бола. Шо нормаланы Пайхаммар ﷺ толу кюйде ачыкъ этген. Шогъар гёре юрюсек, биз бек уллу пайда алажакъбыз, аслусу буса – Аллагьны ﷻ бизге бакъгъан сюювюн гёрербиз.

Ашны вакътисиндеги эдеплер

1. Аш башлагъанча: «Алгьамдулиллагьи-ллази атгъамана ва сакъана ва жагъалана муслимин», – деп айтмакъ.
2. Ашагъанча къолланы жувмакъ.
3. Ашны янгыз онг къолу булан алмакъ.
4. Ашны гиччи хабып, яхшы кюйде чайнамакъ.
5. Ашны ушатмайгъан заманда, ону сёкмекден сакъланмакъ.
6. Ашап болажакъдан эсе, артыгъын бошгъапгъа салмамакъ. Бошгъапда аш къоймакъ да арив тюгюл. Пайхаммар ﷺ айтгъан кюйде, бошгъапны тюбюнде берекет болмакъ бар.
7. Ашап битгенде, Есибизге макътав этмек ва шу дуа охумакъ: «Алгьамдулиллагьи-ллази атгъамани гъаза ва разакъани мин гъайри хавлин мини ва ла къувватин».
8. Ашап битгенде къолларын жувмакъ, авзун чаймакъ. Аш булан къонакъ этген буса – ашатгъангъа ол саялы, Есибизге арив дуа этмек.
9. Ашагъанча «Бисмилла» деп айтма унутгъан заманда, ашап битгенде: «Бисмиллагьи фи аввалигьи ва ахиригьи», – деп айтмакъ.

Сув ичмекни эдеплери

1. Ичгенче: «Бисмиллагьи-ррагьмани-ррагьим», – деп айтмакъ. Ичип битгенде: «Алгьамдулиллагь», – деп айтыла
2. Ичегенде олтуруп ва онг къолу булан тутуп ичмек.
3. Хабаны ичиндегин бир уртлап ичмеге тарыкъ тюгюл. Уьчер керен уртлап ичмек яхшы.
4. Бек сувукъ ва бек исси затны ичмеге арив тюгюл.
5. Ютагъанда аваз этмейли, алгъасамай парахат кюйде ичмек.

Ашны вакътисинде оьзюн тутагъан кюй

Ахшамгъы ашны вакътиси гелди. Уллу тепсини айланасында сав агьлю жыйылгъан. Тепсини уьстюне тюрлю ашлар салынгъан. Гьасан абзарда къурдашлары булан топ ойнай. Бираздан ол улланасы Сапият ашама чакъырагъанны эшите. Гьасан орамдан чаба туруп геле ва къоларын жувмай ашама олтура. Ол гьар бошгъапдан тюрлю ашлар алып, чайнап турмай юта. Улланасы Сапият огъар: «Балам, ашны вакътисинде оьз низамын сакълама тарыкъ. Мен сагъа шоланы бирлерини гьакъында айтайым. Биринчиси – тарбиялангъан улан ашагъанча къолларын жувар ва «Бисмиллагь», – деп айтар. Ашап битгенде буса, «Алгьамдулиллагь», – дей. Экинчиси – аш ашама биринчи башламай. Уьчюнчюсю – алдындагъын ашар ва татли аш учун, шюкюрлюк этер», – деп англатды. Гьасан улланасына ёравлар берген саялы, баракалла айтып, алышынажагъына сёз бере.

Гьасили:

Адамны ашайгъан кююне къарап, ол тарбиялымы, тюгюлмю деп билмеге бола. Ашайгъан заманда бусурман адам оьзюн Пайхаммар ﷺ йимик тутмагъа тарыкъ. Бары да адам тепсиге бирче олтурса яхшы. Ашайгъанда илиякълы лакъыр юрютмек арив санала.

(Давамы гелеген номерде)

А.БАЙГЕРЕЕВ