Герти байлыкъ
Бырын заманларда бир юртда Ансар дейген гиччи улан яшай болгъан. Бу яшны юреги таза болгъан: ёлда барагъанда, гьар ёлукъгъан адамгъа, ол: «Ассаламу алейкум», – деп айтып, къолун ала болгъан. Ансарны гёзлери айлана якъны ярыкъ этегендей нюр яя.
Бир гезик муну алдына акъсакъаллы къарт чыгъа ва: «Гьей улан, сен иманлы яхшы яшсан, юрю мени артымдан», – дей.
Булар оьзенни янына геле. Оьзендеги сув агъа туруп, экиге бёлюне: онг ва сол якъгъа.
Къарт: «Муна бу ерде сув бёлюне. Лап шо кюйде инсан да оьзюне ёл сайлай: яхшы адам – онг якъгъа, яман адам – сол якъгъа бара. Гьар ким оьзюне ёл сайлай. Онг якъдагъы сув таза денгизге агъа, сол якъдагъысы батмакъгъа (болото) бара», – дей.
Ансар бу сёзлени эсинде сакълай.
Бир гезик юртгъа Тоймасбай дейген сатывчу геле. Ону атындан да англашылагъан кюйде, бу тояжакъ бай тюгюл. Ону къызгъанчлыгъыны дазусу, эби ёкъ. Тоймасбайны кёп тувары ва тюрлю малы болгъан. Ол адамланы оьзюне ишлете, алдата, бир-бирине кисдирип, эришдире: биревлеге кёп тёлей, башгъалагъа аз. Шо саялы юртдагъы халкъ бир-бири булан эришме, давлашма башлай.
Бу гьалны гёргенде Ансарны юреги пашман бола. Ол адамланы янына чыгъып: «Тилни ва гелишликни бирлигин бузмагъыз! Эришивлер бар ерде берекет къача. Адамлар, эшитигиз мени», – дей.
Амма юрт экиге бёлюне ва кёплер оьзлени гьайын ойлашып, ол айтагъангъа къулакъасмай.
Шо заман Ансар акъсакъал гёрсетген оьзенни ягъасында олтуруп, ойгъа бата. Шо мюгьлетде сувдан акъсакъаллы шо къарт чыгъып: «Гьей улан, къыйналагъанынгны гёремен. Юртунга къайт ва яхшылыкъ этмеге башла, гёрерсен – яхшылыкъ уьст болур», – деп ёрав бере.
Ругьланып, Ансар юртуна къайта ва адамлагъа кёмек этмеге башлай: къартлагъа агъач гесе, бичен чала, сув ташый, гьайвангъа къарай. Булайлыкъны гёрюп, оьзге жагьиллер эришегенине уялып, бугъар къошулуп, уллулагъа кёмек этип йибере.
Шолайлыкъ булан жагьил адамлар ишге гирише: бирлери къура, башгъалары жыйышдыра, оьзгелери бавлагъа къарай, мол тюшюмню гьайында. Гьаракатгъа – берекет дегенлей, мол тюшюм арта, гьайван кёп бола, юрт байыгъа, эркин яшап йибере.
Гьар абзарда моллукъ, байлыкъ кёп бола. Тоймасбай булай гьалны гёрюп, тамаша бола ва Ансаргъа: «Сен акъча учун тюгюл, адамлар саялы ишлей эдинг. Ва энни бары да халкъ сени сюе ва абурлай. Мени буса олай затым ёкъ, байлыгъым да сююндюрмей. Герти байлыкъ алтын да, акъча да тюгюлню англадым», – дей.
Шондан сонг ол бары да алтынын ва гьайванын амалсыз яшайгъанлагъа оьлеше. Адамлар сююне, насипден оланы гёзьяшлары сувлана. Бу ишден сонг Тоймасбайны да абурлама башлай ва жыйынлагъа чакъыра.
Ансар ва Тоймасбай экиси де бирче юртну башын тута ва ону оьсдюре. Ансар янгыдан оьзенге геле ва къартгъа баракалла билдире. Тамаша иш – шондан сонг оьзен янгыз онг якъгъа агъа, сув тап-таза бола, сол якъ буса къуруй. Акъсакъал дагъы гёрюнмей, тек ол: «Герти байлыкъ акъчада тюгюл, бирликде ва гелишликде», – дегени къулакъгъа сонг-сонг да чалына.
