Шагьбан – абургъа лайыкълы ай
Шагьбан – бусурман рузнамада сегизинчи гелеген ай, муну Мугьаммат Пайхаммар ﷺ айрыча белгилей болгъан. Айтылагъан кюйде, Расулуллагь ﷺ йылны гьар айында ораза тута, тек шагьбанда буса, оьзге айлардан эсе кёп тута болгъан.
Бусурманланы анасы Айша булай етишдирген: «Рамазан айдан къайры Пайхаммар ﷺ бир айда да сав ай ораза тутуп гёрмегенмен. Шагьбан айда йимик оьзге айларда ол шонча кёп ораза тутмагъан». Бу гьадисни имам аль-Бухари тапшургъан риваятында Пайхаммар ﷺ сав шагьбан ай ораза тута болгъан деп айтыла.
Айшадан ва Умм Сальмадан гелеген гьадисни имам ат-Тирмизи булай етишдире: «Расулуллагь ﷺ бир аз замандан къайры сав шагьбан ай ораза тута болгъан».
Гьадис илмуну алимлери англатагъан кюйде, Пайхаммар ﷺ гьар айда уьчер гюн ва итнигюнлер булан хамисгюнлер ораза тута болгъан. Эгер бир-бир себеплеге гёре шо гюнлер ол ораза тутмай къутгъаргъан буса, рамазан ай гелгенче шоланы шагьбан айда тёлеп тута болгъан. Олай да, Пайхаммарны ﷺ къутгъарылгъан сюннет ибадатны да тёлеп этеген хасияты болгъан. Шоланы арасына сюннет намазлар, гечелени юхусуз ибадат булан йиберив гире.
Айша хабарлагъан кюйде, йылны узагъында тутмагъа болмагъан борч яда сюннет оразаларын шагьбан ай гелегенде ол да Пайхаммар ﷺ булан тёлеп тута болгъан. Къатынгишилер бир-бир себеплеге гёре толу кюйде рамазан айны оразасын тутмагъа болмай. Амма гелеген рамазан ай башлангъанча олар къутгъарылгъан оразаларын тёлеп тутмагъа тарыкъ.
Усамат бин Зайда хабарлагъан кюйде, ол бир гезик Пайхаммаргъа ﷺ: «Гьей, Расулуллагь ﷺ, сен шонча да кёп ораза тутасан, гьатта бир де ачмайгъанда йимик. Ва гьатта жумада эки гюнден къайры ораза тутмайгъанда йимик кёп заман ораза тутмайсан», – деп сорадым. Пайхаммар ﷺ: «Шо не гюнлер?» – деп сорады. Ол: «Итнигюн ва хамисгюн», – деп жавап бердим. Пайхаммар ﷺ: «Шо гюнлерде ишлерибиз кёклени Есине гётериле ва мен шо вакътиде ораза тутагъан гьалымда болмагъа сюемен», – деп англатды. Соравларымны узатдым, ва: «Мен гьис этген кюйде, сен шагьбан айда оьзге айлардан эсе артыкъ ораза тутасан», – дедим. Пайхаммар ﷺ шогъар: «О олай ай, оьзюнден адамлар хантав къалагъан, ражабны да, рамазанны да арасындагъы ай, о дагъы да олай ай, амаллар аламланы Есине гётерилеген, о саялы мен сюемен мени амалларым гётерилеген заманда ораза тутгъан гьалда болмагъа», – деп англатды (Агьмат, ан-Насаи).
Абу Умамат Пайхаммар ﷺ булай айтды деп етишдире: «Шагьбан ай гелгенде оьзюгюзню тазалагъыз (товбалар этип) ва негетлеригизни де арив этигиз».
Гечмеге сююп Есибиз Аллагь ﷻ къарап тура бизге. Аллагьгъа ﷻ тилеп, ялбарып, дуалар этсек, гюнагьлардан гечмекни тилесек, Яратгъаныбыз дуаларыбызгъа жавап да бережек, гечме де гечежек, ишлерибизни де онгаражакъ, Аллагь ﷻ буюрса.
Бир-бир гьадислеге гёре, шагьбан ай Къуръанны айы деп айтылгъан. Бизге белгили кюйде, Къуръан охумакъ гьар заманда да макъталгъан, амма булай сыйлы айларда чы Сыйлы Китапны охумакъны зувабы дагъы да кёп.
Анас деген асгьаба булай айта: «Осал адамлагъа рамазан айда кёмек болсун деп, шагьбан ай гелгенде бусурманлар Къуръангъа багъа, ону кёп охуй, малындан секет чыгъара, садагъалар эте эди» (Ибн Ражаб аль-Ханбали).
Къуръан охуйгъан адамны яшаву ярыкъ, ишлери берекетли бола, гьатта кёкдеги малайиклер де олай адам булан оьктем. Янгыз дюньяда тюгюл, ахыратда да кёп уллу пайдасы бар бизге Къуръанны.
Абу Бакр аль-Бальхи булай айта болгъан: «Ражаб ай – чачагъан ай, шагьбан ай – сугъарагъан ай, рамазан ай – мол тюшюм жыягъан ай. Эгер инсан ражаб айда бир зат да чачмагъан, шагьбан айда сугъармагъан буса, рамазан айда не жыяр?».
Шо саялы, шагьбан айда болгъан чакъы кёп ораза тутайыкъ, намаз къылайыкъ, Къуръан охуюкъ. Шолайлыкъ булан рамазан айгъа ругьланып гьазирленейик, бир де башгъа тюгюл шо бизин ахырынчы рамазан айыбыз йимик.
Айшадан булай хабарлана: «Гьакъ кюйде, Пайхаммар ﷺ мени яныма гелгенде магъа гелген ят тиштайпаны гёре ва: “Бу кимдир?” – деп сорай. Мен: “Пеленче (атын айтдым), ол намазыны гьакъында (кёп къылагъанын) айта”, – деп жавап бердим. Пайхаммар ﷺ: “Оьзюгюзню арытмасагъыз яхшы. Гючюгюзге гёре этсегиз таман. Аллагь ﷻ булан ант этемен, Есибиз арымас (шабагъат бере туруп) сиз Огъар ибадат этип арысагъыз да. Яратгъаныбыз учун динин тайышмай юрютеген, ибадат этивде даимчиликни сакълайгъан къул – лап яхшысы”, – деп айтды» (аль-Бухари, Муслим).
Бараат гече
Шагьбан айны ичинде бек сыйлы, берекетли – Бараат гече – деп айтылагъан уллу гече бар. Шо шагьбанны ортанчы гечеси. О гече Аллагь ﷻ айрыча рагьму эте, дуалагъа жавап бере, кёкден кёп яхшылыкълар ва берекетлер тёге.
Пайхаммарыбыз ﷺ булай айтгъан: «Шагьбан айны ортанчы гечеси болгъан заманда Аллагьутаала Оьзюню яратгъан къулларына къарайдыр ва барын да гечедир, мушрикден де (капир), биревге душманлыкъ тутгъан адамдан да къайры» (Агьмат, Ибн Гьиббан, Табарани).
Пайхаммарны ﷺ агьлюсю Айша булай айта: «Бир гече Пайхаммар ﷺ намаз къылмагъа туруп, суждагъа баргъан заманда, суждада узакъ къалды. Мен ол оьлюп сама къалмадымы деп ойлашдым. Мен ювукъ баргъан заманда, суждада Пайхаммар ﷺ: «Гьей Аллагьым ﷻ, Сени гечмеклигинг булан, Сени акъубангдан сакъламакъны тилеймен, Сагъа макътавлар да этемен, тийишли макътавлар да этип болмайман, Сен Оьзюнгню макътагъан кюйдеги Аллагьсан ﷻ», – деп дуа этип турагъанны гёрдюм. Намаз къылып битген сонг Пайхаммар ﷺ магъа: «Гьей Айша, сен билемисен бу не гече экенни? Бу шагьбан айны ортанчы гечеси. Оьр болгъан, сыйлы болгъан Аллагь ﷻ Оьзюню къулларына айрыча къарайгъан, гюнагьларындан гечеген гече ва бирев-бирев булан эришип, арасында душманлыкъ барланы шо кююнде къоягъан гече», – деп айтды» (Байгьакъи).
Дагъы да, Пайхаммарыбыз ﷺ булай айтгъан: «Шагьбан айны ортанчы гечеси болгъан заманда ибадат булан оьтгеригиз ва шо гюнню оразасын да тутугъуз. Гертиден де, Аллагьутаала шо гече: «Бармы гюнагьлардан гечмекни тилейген гиши? Шону гюнагьларындан гечейим! Бармы рызкъы тилейген гиши? Шогъар рызкъы берейим! Бармы къыйынлыкъгъа, аврувгъа тарыгъан гиши? Къыйынлыкълардан, аврувлардан къолайлыкъ берейим!» – деп, эртен гюн чыкъгъанча шулай айта» (Ибн Мажагь).
Муна шулай сыйлы гече Бараат гече, Аллагь ﷻ дуалагъа жавап береген гече. Биз де Аллагьдан ﷻ тилейик гьар бир яхшылыкъланы, берген ниъматлагъа шюкюрлюк де этейик. Аллагь ﷻ бизге насип берсин шу сыйлы айланы, сыйлы гечелени арив кюйде, Есибиз рази болагъан кюйде оьтгермеге.
