Сорав – жавап

– Гебин къыйып, уьйленмек учун айрыча арив вакъти боламы?

– Шаввал ва сафар айларда гебин къыйып, уьйленмек этмеге яхшы деп санала (желательно). Неге десе Расулуллагь ﷺ Айша булан шаввал айда уьйленген, къызын Фатиманы буса Алиге сафар айда берген.

Гебин къыйывну дыгъарын (никягь) межитде этсе яхшы, неге тюгюл шо гьакъда ат-Тирмизи етишдирген гьадисде айтыла.

Ондан къайры, гебин къыймакъ жумагюн яхшы санала, неге десе жумагюн жумадагъы лап абурлу гюн.

Гебин къыймакъ иманлы кёп халкъны алдында яхшы деп санала, оьзю де гюнню эртенги вакътисинде (тюш намаз болгъанча), неге тюгюл Расулуллагь ﷺ Яратгъаныбыздан гюнню бу вакътисин уьммети учун берекетли этмекни тилей болгъан.

Къалгъан оьзге гюнлер ва айлар бир йимик. Амма бир-бир адамлар пелен вакътиде гебин къыймагъа арив тюгюл деп айтагъаны дурус тюгюл. Масала, Ораза ва Къурбан байрамланы арасында, май айда ва шолай бир-бир вакътилерде гебин къыйма яхшы тюгюл дегенге инанма ярамай.

(«Тухфат аль-Мугьтаж», «Нихая аль-Мугьтаж»)

– Эр-къатынны бириси Ислам динден чыкъса, шариат гьукмусу нечик бола?

– «Мингьажжу талибин» деген китапгъа баянлыкъ берегенде имам Жалалутдин аль-Магьали булай яза: «Ювукълукъ этилгенче алдын эр-къатын экиси де яда оланы бириси Ислам динден чыкъса, оланы гебини бузула.

Эгер де ювукълукъ этилген сонг шолай болса (оланы бириси динден чыкъса), гебинни юридический гючю тая. Олар идданы вакътисинде (къатынгишиге эрге чыкъмагъа ярамайгъан заманны болжалы) динге къайтып гелсе, оланы гебини узатыла.

Амма олар экиси де яда бириси идданы болжалы битгенчеге имансызлыкъда къалса, оланы айрылыву Ислам динден чыкъгъан мюгьлетден тутуп санала».

– Мен къылмагъан намазланы ва тутмагъан оразаларымны оьзюм сав чакъы да болуп, башгъа адамгъа гьакъгъа тёлеп къылдырма ва тутдурма боламанмы? Биревлер айтагъан кюйде, бир пелен алим оьзюню къардашлары саялы шолай этген болгъан.

– Бир пелен алим оьзюню къардашлары саялы оразаларын, намазларын тутгъаны, къылгъаны демек, мунда оьлген къардашларыны гьакъында хабар юрюле.

Тёбенде берилген далиллеге гёре, башгъа адам учун, ол сав бола чакъы, къутгъарылгъан намазларын, оразасын тёлеп къылмагъа, тутмагъа гери урула.

«Аль-Манхаж аль-Кавим» деген китабында Ибн Гьажар булай яза: «Адам олсе ва ондан сонг къылынмай намазлар ва иътикаф (межитде турув булан байлавлу ибадат) къалгъан буса, шо ишлер «фидья» деген къоду (штраф) булан тёленмей. Олай да, ортакъ пикругъа гёре, сав адам саялы ораза тутув ёкъ, гьатта шо къарывсуз къарт гиши буса да».

«Фатх аль-Муин» деген китабында Зайнуддин аль-Малибари булай яза: «Эгер адам оьлюп ону уьстюнде къылынмагъан борч намазлар къалгъан буса, шоланы башгъа адам тёлеп къылмай ва акъча берив булан къутулув да ёкъ. Бир пикругъа гёре, оьлген гиши саялы ол васият этгенми, этмегенми деп къарамайлы, къылынмай къалгъан намазланы тёлеп къылмагъа бола. Шо пикруну аль-Убади имам аш-Шафииден, пелен гьадисге асаслангъан деп гелтире».

«Шу пикругъа таянып, имам ас-Субки оьзюню бир-бир къардашлары саялы намазларын тёлеп къылгъан». Амма бу пикру осал пикрулардан санала деп билмеге тарыкъ.

– Ишрак-намаз не вакътиде ва нечик къылына? Шону къылгъан саялы не йимик шабагъат болажакъ деп айтыла?

– «Тухфат аль-Мугьтаж» деген китабында машгьур алим Ибн Гьажар аль-Хайтами булай яза: «Эки ракаатлы «ишрак» намаз жамият булан къылса яхшы деп саналагъан намазлардан тюгюл. Ону айрыча, гюн батгъан сонг ва сюннет намазлар къылмагъа яхшы тюгюл заман оьтгенде къыла ва бу зугьа намаз да тюгюл».

Башгъача айтгъанда, «ишрак» намазны гюн чыгъып, 12–15 минут гетген сонг, гюн уфукъдан (горизонт) оьрге гётерилгенде къыла.

Къылынгъан шо намаз саялы болагъан шабагъатны гьакъында айтса, Анас ибн Малик етишдирген Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ гьадисинде булай айтыла: «Ким жамият булан танг намазны къылып, сонг гюн батгъанча олтуруп, Аллагьны ﷻ эсге алып, арты булан эки ракаатлы сюннет намаз къылса, шо гёрежек шабагъат гьаж ва умра къылгъандай болажакъ. – Ва арты булан уьч керен къошду: – Толу кюйде, толу кюйде, толу кюйде!» (ат-Тирмизи).

– Бусурман тюгюллеге межитге гирме яратыламы?

– «Нихаят аль-Мугьтаж» деген китабында имам ар-Рамли булай яза: «Къайсы бусурман да ихтияр берсе, бусурман тюгюл адам сюе буса межитге гирмеге бола, гьатта ол жанабат гьалда буса да (борч кюйде киринмеге тарыкълы гьал)».

«Гьайизни вакътисиндеги бусурман тюгюл тиштайпаны гьакъында айта буса, огъар да межитге гирмеге яратыла, эгер ичин батдыражакъ деп къоркъунч ёкъ буса. Амма мунда дин булан байлавлу гьажатлыкъ гёз алгъа тутула (масала, динге тиеген жаваплар алма сюе буса). Эгер де шолай гьажатлыкъ ёкъ буса, гьайизни вакътисинде огъар межитге гирмеге гери урула».

«Равзат ат-Талибин» деген китабында имам ан-Навави булай яза: «Бусурман тюгюл адамгъа юхламакъ, ашамакъ учун межитге гирмеге ихтияр берме ярамай, амма Къуръангъа, гьадислеге, дин дарслагъа тынгламакъ учун гирмеге яратыла».

Имам Ар-Равъяни булай къоша: «Олай да межитге гирмеге ихтияр бермеге ярай, эгер огъар бусурмандан бир зат тарыкъ буса яда межитдеги бусурмангъа ондан бир зат тарыкъ буса».

«Аль-Мажмуъ» деген китабында имам ан-Навави булай яза: «Бизин (шафии) мазгьапны алимлери айтагъан кюйде, Гьарамны топурагъына (Макка шагьар ва ону айланасы) бусурман тюгюллеге гирмек учун ихтияр бермеге ярамай».

«Радд аль-Мухтар» деген китапгъа этген баянлыгъында ханафи мазгьапны белгили алими Ибн Абидин имам ас-Сархаси айтгъан шу сёзлени гелтире: «Бизин (ханафи) мазгьапгъа гёре, бусурман тюгюллеге Масжид аль-Гьарамгъа (Маккадагъы межит) гирмеге яратылмай, олай да оьзге межитлеге де яратылмай».

Гьасили:

Бусурман тюгюллер Гьарамны топурагъындагъы (Макка шагьар ва ону айланасы) межитден къайры оьзге къайсы межитге де гирмеге ихтиярлы, шону учун олагъа оьрюм чагъына етишген пелен бусурман эргиши яда къатынгиши разилик берсе; межитге гирмек учун олагъа себеп де бар туруп – масала, Ислам динни гьакъында нени буса да билмеге сюе буса.