АНА СЮЮНЧДЕН ТОЙСА...

Пагьмулу адам гьар бир якъдан пагьмулу бола. Муну этип бажарагъан, ону да кютме бола. Биревлеге бажарывлукъ, гьюнер эркин берилген ва оланы яратывчулугъу бир тармакъ булан дазуланмай. Арсен Ягьияевни охувчуларыбыз таныйдыр деп эсиме геле. Шаир гьисапда таныйдыр. Амма ол арив кюйде сурат да эте. Сёзню де билеген, къолу да иш гёреген бу тамаша адам. Бугюн ону янгы шиърулары булан бирче бир-нече суратларын да охувчулагъа гёрсетмеге тюз гёрдюк.

А.Байгереев

СЮЕ БУСАНГ...

Сюе бусанг, яллыкъ къучакълагъанны,

Юрегингде рагьатлыкъ яшагъанны,

Яхшылыкъгъа, зувап ишге алгъаса;

Геч болажакъ, яшав къапу ябулса!

Сюе бусанг, халкъ-эсинде къалмагъа,

Инсанланы разилигин алмагъа,

Амалсызгъа узат кёмек къолунгну;

Геч болажакъ, ажжал къыркъса ёлунгну!

Сюе бусанг, сыйлагъанны авлетлер,

Ягь-намусдан тойсунлар, яш юреклер.

Чарнап охуп бажарса, ана тилде,

Сав бол айтар уьйретгенге, оьсгенде!

Сюе бусанг, АДАМЛЫКЪГЪА ес болма,

Башла ёлдаш, борч намазланы къылма.

Сынав битип, буюрса Жансыз къалма,

Тюшмес учун, Сыйлы Кёкде къызарма!

– Ай, сени! – деп, яшав гетсе пучуна,

Чёплей туруп, гюнагълар увучунга,

Сувланармы артынгдан яслы гёзлер,

Айтылармы, яшавунг сыйлар сёзлер?!

Тав тюгюлбюз, минглер йыллар яшама,

Къысмат бола, къабур чонкъгъа ташлама!

Сюе бусанг, «яшагъан» деп ат къазанма,

Яхшылыкъны садагъасын къызгъанма!

ЁЛАВЧУБУЗ

Ёлавчубуз биз гьарибиз,

Къонакъларбыз, яшавда.

Оьмюр оьте талашывда,

Сююнч-талчыкъ къуршавда.

Ёл битежек, къабур чонкъгъа

Бир гюн гелип, тирелип.

Жыйылажакъ таныш-билиш,

Дерт янгылыкъ эшитип.

Не багьагъа ес боларбыз,

Ес болуп, акъ чачлагъа?

Нече зувап къазангъанбыз,

Эс къалардай йыллагъа?

Тёгюлгенче гюнлерибиз,

Сюзгючюнден къысматны,

Унутмайыкъ артыбыздан,

Халкъ бережек къыйматны.

ГЬЮНЕР

Ана тилни билебиз, деп,

Гёрмегиз уллу гьюнер;

Гьюнер болар, ана тилде,

Сёйлей буса авлетлер!

НАСИП

Насип тюгюл, къалалы уьйлер тюзмек,

Байлыкъ толгъан алтын гемеде юзмек.

Сандыкълагъа тёбе акъчалар жыймакъ,

Машинлерден гаражланы толтурмакъ.

Насип чи дюр, гюнагь-такъсырдан къачмакъ,

Юреклени зувап ишлеге ачмакъ.

Эринмейли беш керен намаз къылмакъ,

Пакъырлагъа садагъалар пайламакъ.

ИНСАН БУСАНГ...

Терек бусанг, генг бутакълы терек бол,

Емишингден етмиш адам тоярдай.

Бюлбюл бусанг, гьайран кюйде чарнап бол,

Тавушунга тав къаракъуш тынглардай.

Оьзен бусанг, ташып агъар оьзен бол,

Толкъунларынг ягъаланы емирер.

Денгиз бусанг, дериялы денгиз бол,

Гёк сувунгда гьызын къояр гемелер.

Гьайван бусанг, енгил аякъ гьайван бол,

Генг авлакъда арымайлы чабажакъ.

Инсан бусанг, рагьму юрек инсан бол,

Къыйын гюнде ювукъ, инбаш чатажакъ.

СЮЕРМИСЕН?

Ана тилни, бешик уьстде эшитип,

Унутмагъыз, аякъ уьстге тургъанда.

Сюермисен ят сёзлерде язылса,

Сынташынга, ажжал-яшмун ургъанда?

СЫНАВ ЁЛ

Сыйлы Аллагь ﷻ инсанланы яратып,

Эс алгъанда, сынав ёлгъа онгара.

Тергей бизин кюлетип ва йылатып,

Англатгъан сонг: яхшы-акъ, яман-къара!

Шо сынав ёл тегенекли, сыргъалакъ,

Йыгъылабыз, гюнагьлагъа чырмалып.

Гётерилип излесек намус сокъмакъ,

Ойлашмасбыз яш йылланы къыйналып.

Ойлашмасбыз яшавну ахшамында,

Сырлар ачып, агъач гьаса таякъгъа:

Зувап ёлну таптагъан, яшлыгъында,

Ошамажакъ етимге къартлыгъында!

ЯШЛЫКЪДАН...

Толгъан Айдан сукълангъанча кёкдеги,

Ана бетден къуваныгъыз яшлыкъдан.

Ай къарт болмас инаныгъыз, оьрдеги,

Ана бола гечинмеге къартлыкъдан!

СЫЙЛАЙ БУСАНГ...

Сыйлай бусанг, ана тилингни сыйла,

Сайлай бусанг, ата юртунгну сайла!

Оьктем бусанг, адамлыкъдан оьктем бол,

Байлы бусанг, зувап ишден байлы бол!

АНА СЮЮНЧДЕН ТОЙСА...

Гюнеш тангны ачса да,

Гёзел шавла чачса да,

Сююнмес ана гёзлер,

Къатнамаса авлетлер.

Бюлбюл къуш чарнаса да,

Шат йырлар сарнаса да,

Сукъланмас ана йырдан,

Агь чексе, янгызлыкъдан.

Яз янгуру явса да,

Емиш бавну жувса да,

Кепленмес ана юрек,

Яшлары учса арек.

Уягъа къайтса яшлар,

Бузлар ириме башлар;

Талчыкъ ойлары тайса,

Ана сююнчден тойса!

Аналаны къатнагъыз,

Аявлап къучакълагъыз!

Ана гетсе йыларсыз,

Эринлени хабарсыз...

Дюнья шавладан толар,

Юрекде ойнар тойлар,

Ана тойса сююнчден,

Бай болуп, яш сюювден!

Унутмагъыз, англагъыз,

Эсигизде сакълагъыз;

Оьз анасын йылатгъан,

Оьз насибин яллатгъан!

Соравлар…

Гелермикен къайта, алдын заманлар;

Шалбарлагъа ямалагъан ямавлар,

Ахшам вакъти жыйылагъан очарлар,

Рагьатлыкъда юрюлеген лакъырлар?

Янармыкен янгы къайтып кёрюклер;

Жыжымланы къозгъармыкен кюреклер,

Ярылармы янгырыкъда бувунлар,

Балта ярып, яйылармы яркъычлар?

Къурулармы абзар бийлеп чатырлар;

Согъулармы тепге ёлдаш, хомузлар,

Ташылармы хоншулардан шанжаллар,

Ерлешмеге болсун учун къардашлар?

Гелермикен пионерлер къонакълай,

Тёшлерине гюл байламлар къучакълай;

Давну оьтген игитлени сыйлама,

Къулакъ асып, хабарына тынглама?

Жыйылармы булкъалагъа хоншулар,

Гётермеге, саман керпичден чырлар?

Савулармы эртен-ахшам сыйырлар,

Егилерми арбалагъа айгъырлар?

Оьсермикен бавда бурчакъ, самурсакъ,

Яшыл согъан, гётерме авур къабакъ?

Ашармыкен яшлар бав емишлени,

Тишнемейли, пайдасыз «чипсилени»?

Тюзюлерми такъчаларда тептерлер,

Охулармы ожакъларда газетлер?

Сыйланармы халкъ арада шаирлер,

Халкъын макътап, яратагъан йыр-сёзлер?

Башлармыкен загьмат тёгюп адамлар,

Тюшермикен къоллардан телефонлар?

...Гелермикен къайта, алтын заманлар,

Табылармы соравлагъа жаваплар?

САГЪЫНЧ ЙЫРЫМ

Кёкде сирив акъ къувлар,

Къагъыла генг къанатлар.

Къыбла янгъгъа учалар;

Къушлар къышдан къачалар.

Артыгъыздан къарайман,

Енгил ёллар ёрайман!

Оьтюп, минг чакъырымлар,

Рагьат табар къанатлар.

Уча туруп ялкъсагъыз,

Арысагъыз, талсагъыз,

Ошап акъ гемелеге,

Къонарсыз гёк денгизге.

Гюлентги ташлап ерге,

Дерт саласыз юрекге...

Гёз къаратып къыблагъа,

Тилеймен акъ къувлагъа:

– Къумукътюзден учсагъыз,

Ата юртда къонсагъыз,

Къайнар салам айтарсыз,

Сагъынч йырым чарнарсыз!

АНАЛАР ВА БАЛАЛАР

Кагъыз уьстде къалам язып сёзлени,

Сююв йырдан тизилежек къалалар;

Шаир язар рагьатлыкъдан сукъланып,

Аналагъа абур этсе балалар!

Къарлар ирип, чечеклер гёзюн ачар,

Сагьна уьстден йырын йырлар сатырлар;

Шаир язар, сююнчден гёз сувланып,

Аналаны сыйлай буса балалар!

Зувгьан ташдай, бири-бирин теберип,

Янгы йыргъа къонакъ болажакъ гьарплар;

Шаир язар, енгил къалам гётерип,

Аналагъа гьюрмет этсе балалар!

Толгъан Айгъа харс урдуртуп къычыртып,

Янып-сёнюп кёкде бийир юлдузлар;

Шаир язар, тер акъгъанча къаламдан,

Аналаны къолун оьпсе балалар!