Бусурман гиши билмеге тарыкъ аслу илму
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде).
Бешинчи бёлюк
Ахыр гюнге иман салмакъ
Ахыр гюн не гюндюр, огъар иман салмакъ не маънадыр?
Амма ахыр гюнню гьакъында айтсакъ, о уллу авур гьаллар булангъы гюндюр. О гюн яшланы чачына акъ гирежек. Аллагь ﷻ шо гьакъда булай айта (маънасы): «Нечик сиз къутъарылмагъа сюесиз, о авур гюн, яшланы тюклерин агъартып йибереген, иман салмасагъыз» («Аль-Музаммил» деген сура, 17-нчи аят).
О гюн инсанлар къабурларындан туражакъ. Аллагь ﷻ булай айта (маънасы): «Ва, озокъда, Къыяматгюн гележек, бугъар гьеч шеклик ёкъ. Ва, гертиден де, Аллагь ﷻ къабурлардагъы оьлюлени тирилтер» («Гьаж» деген сура, 7-нчи аят).
Сонг оланы барын да гьисап алмагъа бир ерде жыяжакъ. Аллагь ﷻ шо гьакъда булай айта (маънасы): «Оланы барысын да жыягъан гюн, деп айтыла» («Аль-Анъам» деген сура, 128-нчи аят).
Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Гертиден де, Аллагь ﷻ Къыяматгюн биринчилени де, ахырынчыланы да бир ерге жыяжакъ» (аль-Бухари).
Сонг, арты оланы ишлерини я ниъмат, я азап болажакъ. Аллагь ﷻ шо гьакъда булай айта (маънасы): «Иман гелтиргенлени ва яхшы амаллар этгенлени ажр-савапын толу бере ва Аллагь ﷻ зулмучуланы сюймей» («Аль-Имран» деген сура, 57-нчи аят).
Амма огъар иман салмакъ, о гюнню гелмеклигин гертилемек ва о гюн Къуръан да, гьадис де гелтирилеген ишлер загьир болажакъ.
Кыяматгюн ва ону булан байлавлу не затгъа токъташасан?
Биринчилей мен токъташаман къабурда суал болажагъына, сонг къабурда я ниъмат яда азап болажагъына. Сонг бары да чархланы бир ерге жыяжагъына ва герти кюйде халкъны нечик башлангъан буса, шо кююне къайтаражагъына. Сонг ишлери гьисап этилип, адилликни мизанында чегилежекге токъташаман. Сонг китап бермеклигине: яда онг якъдан, яда сол якъдан. Сонг Сират кёпюрге, сонг муъминлени женнетге – дара-ннаъимге (кеп чегивню бавларына) гирмеклигине ва капирлени азап береген жагьаннемге – дар-аль-азапгъа гирмеклигине.
Къабурдагъы суалгъа, сонг да ону ниъматына яда азабына сени иътикъадынг нечикдир?
Мен токъташаман, оьлюню къабургъа салгъан заманда, ону ругьу огъар сёйлеген затны да, жавап къайтарып болагъан чакъы къадар ругъун чархына къайтара. Сонг огъар эки малайик гелип: «Сени Есинг, сени пайхаммарынг ким?» – деп соражакъ. Олай да, динини гьакъында ва Аллагь ﷻ эт деп буюргъан борчларыны гъакъында да соралажакъ. Аллагьутаала Къуръанда булай айта (маънасы): «Аллагь ﷻ иман гелтиргенлени бу дюнья яшавунда да, ахыратда да герти-гьакъ сёз булан къатты токътатар» («Ибрагьим» деген сура, 27-нчи аят).
Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Къабурда сорав-алывну эки малайик Мункар ва Накир, болагъан азап учун, огъар соражакъ: «Есинг кимдир?» Ол айтажакъ: «Мени Раббим – Аллагь ﷻ, мени пайхаммарым – Мугьаммат ﷺ. Гьона шо, оьр болгъан Аллагьны ﷻ сёзю: «Аллагь ﷻ иман гелтиргенлени бу дюнья яшавунда да, ахыратда да герти, гьакъ сёз булан къатты токътатар»».
Къабурдагъы суал болагъанына мекенли токъташгъан гьадислер бар. Олар бир-бирин камил эте ва агьлю-сунна ва жамаа бары да огъар иман салалар. Ону инкар этмей бидъа агьлюлер болса тюгюл. Пайхаммарыбыз ﷺ даим къабур азапдан дуалар эте болгъан, гьатта намазны ичинде де.
Эгер оьлю иман салып, яхшы амаллар этегенлерден буса, Аллагь ﷻ берген тавфикъ булан, олардан къоркъмай ва тартынмай, суаллагъа лап яхшы къайдада жавап бережек.
Аллагь ﷻ ону гёзлерин ачажакъ, женнетни эшиклерини бир эшигин ачажакъ ва огъар онгарылгъан уллу ниъматланы къоллажакъ, огъар шулай айтылажакъ: «Шу – ким дюнья яшавунда герти ёлдагъыланы шабагъатыдыр».
Эгер де оьлю капир яда мунапикъ болса, о бек гъайран болуп не жавап берегенин билмежек. Шо заманда Аллагь ﷻ ону бек азапгъа тутажакъ, ону да гёзлерин ачажакъ, жагьаннемни эшиклерини эшигин ачажакъ, онда олагъа тюрлю-тюрлю аччы азаплар гьазирленежек. Эки де малйик огъар шулай айтажакъ: «Шу – ким Есине капирлик этип, оьзюню напсына да, гьавасына да табиъ болгъанланы жазасыдыр».
Инсанны къыр жан ашап къурсагъыны ичинде болса яда денгизге тюшюп, ону балыкълар ашаса, шолай оьлю суалгъа: яда азапгъа, яда ниъматгъа тюшеми?
Дюр, гьар оьлген суалгъа тюше, сонг азаплана яда ниъматлана, башгъа тюгюл къабургъа гемюлсе де, къыр жанны къурсагъында болса да, денгизни ичинде болса да. Аллагьны ﷻ гьар затгъа гючю чата ва гьар ачыкъ ва яшыртгъын затны биле, Ондан бир зат да яшыртгъын тюгюл.
Оьлюню ругьу чархына къайта буса ва ондан сонг суалгъа, сонг азапгъа яда ниъматга тюше буса, неге шондан инсанлар бир зат да гёрмей?
Гертиден де, Аллагь ﷻ оланы сынамакъ учун, ондан оланы гёзлерине пердев сала; ачыкъ этмек учун, ким яшыртгъын затгъа иман салар деп ва ким шеклик этип иман салмас деп. Эгер де адамлар о ишни гёре болгъан буса, олар бары да иман салар эди, инсанланы арасында айрылыв болмас эди, оьчлюкню де яманлыкъны да, яхшылыкъны да, аривлюкню де айырып болмас эди.
Шу эсгерилген масъалалагъа, гьакъылгъа къыйышагъан мисал бармы?
Бар, ону мисалы шудур. Юхлайгъан адам тюшюнде гёреген, ону сююндюреген ва ниъматландырагъан затлар яда ону пашман этип огъар къыйынлыкъ гелтиреген затлар ва ону ягъында олтуруп огъар шагьатлыкъ этип турагъан адам оланы билмей ва англамайганда йимик. Шо кюйде къабурдагъы суалгъа ва жавапгъа, ниъматгъа яда къыйналмакъгъа тутулгъан оьлю де. Савланы арасында бирев де ону не билмей, не англамай.
Бары да къаркъаралар-чархлар бир ерге жыйылагъанына ва, гертиден де, халкъ башдагъы кююне къайтажагъына нечикдир сени иътикъадынг?
О, биз токъташагъан зат, гертиден де, Аллагь ﷻ бары да инсанланы биринчи яратгъан йимик янгыдан тирилтежек. Аллагь ﷻ Къуръан каламында булай эсгере (маънасы): «Сюеклени ким тирилте? Иш булай чы: олар чирип-дёнюп гетген чи? – деди. Сен: (гьей Мугьаммат ﷺ) «Оланы биринчилей ёкъдан бар этген Гюч тирилте ва гьар-бир яратылгъан затны яхшы биле», – деп айт» («Ясин» деген сура, 78–79-нчи аятлар).
Инсанланы Аллагьутаала Къыяматгюн янгыдан тирилтежегине дагъы да кёп аятларда эсгериле.
Олар (инсанлар) къабурларындан туражак ва оланы барын да ондан сонг бир «Мавкъиф» деген ерге жыяжакъ. Шо гюн болажакъ гьалланы ва даражаланы эсгереген гьадислени бир-нечесин эсгерейик:
Сагьл ибну Саад булай хабарлагъан: «Мен Пайхаммар ﷺ шулай айта туруп эшитдим: «Бары да инсанланы Къыяматгюн бир акъ, таза ерге жыяжакъ, ап-акъ чепелек йимик». Сагьл айта: «Онда не гьеч асар яда къурумлар яда бир белгили этеген зат болмас» (аль-Бухари, Муслим).
Анас ибн Малик булай хабарлагъан: «Гертиден де, бир гиши Пайхаммаргъа ﷺ: “Гьей Аллагьны ﷻ Пайхаммары ﷺ, оьз бетинде капирни нечик тирилтежек?” – деп сорагъан. Пайхаммар ﷺ: “Ону бу дюньяда эки де аякълары булан юрютюп болгъан, Къыяматгюн шо бетин де юрютюп болмажакъмы?» – деген» (аль-Бухари, Муслим).
(Давамы гелеген номерде).
