Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Бадр къазаватны натижалары
Къазават битгенде Расулуллагь ﷺ асгьабалагъа багъып: «Абу Жагьлге болгъангъа ким къарар?» – деп сорай. Шондан сонг адамлар ону излемеге башлай. Ону Абдуллагь бин Масъуд таба – Абу Жагьл жанындан айрылагъан ахыр тынышын алагъан мюгьлетинде болгъан.
Абдуллагь аягъы булан ону бойнуна басып, сакъалындан тутуп, башын гесмеге гьазирлене ва: «Гьей Аллагьны ﷻ душманы, Аллагь ﷻ сени биябур этди», – дей. Абу Жагьл огъар: «Не этип мени Ол биябур этди? Мунда янгыз сиз оьлтюрген адам бар. Мени оьлтюрген адам шу сабанчы болмагъай эди (Ибн Масъуд демек)», – дей. Арты булан ол: «Бугюн ким уьст болгъанны айт магъа», – деп сорай. Абдуллагь: «Аллагь ﷻ ва Ону Элчиси », – деп жавап бере. Шону эшитгенде Абу Жагьл: «Гьей сирив багъывчу, сен оьрге учдунг», – деген.
Пайхаммар ﷺ Абу Жагьл оьлгенни гьакъында эшитгенде: «Аллагь ﷻ Уллу! Оьзюню сёзюн яшавгъа чыгъартгъан ва къулуна кёмек этген Аллагьгъа ﷻ макътав болсун», – деген. Ибн Масъуд Пайхаммаргъа ﷺ Абу Жагьлны гесилген башын гёрсете. Шону гёргенде, Пайхаммар ﷺ: «Бу адам шу халкъгъа пиръавун йимик эди», – деген.
Эки де якъны оьлгенлерини санаву
Къазават бутпереслени тюбюкъарадан утдуруву ва бусурманланы уллу уьстюнлюгю булан бите. Бу давда шагьит кюйде он дёрт бусурман жанын къурбан этген: алты мугьажир ва сегиз ансар. Бутпереслер буса, кёп адамын тас эте. Оланы етмиш адамы оьле ва шончакъысы есирге тюше. Шоланы арасында айтылгъан башчылары ва лап гючлю асгерчилери де болгъан.
Урушдан сонг, Расулуллагь ﷺ оьлген душманланы уьстюне барып, оланы янында: «Сиз Пайхаммарыгъызгъа ﷺ яман къавумдашлар эдигиз. Башгъа адамлар магъа инангъанда, сиз мени ялгъан айта деп айыпладыгъыз. Башгъалар магъа кёмек этгенде, сиз мени кёмексиз къойдугъуз. Башгъалар магъа турма ер бергенде, сиз мени къуваладыгъыз», – дей.
Билдирилеген кюйде, Абу Талха булай айтгъан болгъан:
– Бадрда болгъан къазаватдан сонг, Пайхаммарны ﷺ буйругъуна гёре, къурайшитлени йигирма дёрт башчысыны сюеги къуругъан бир къуюну ичине ташланды. Пайхаммар ﷺ къуюну къырыйына гелип, атларын ва аталарыны атларын эсгерип, оьлгенлеге багъып: «Гьей пеленче, пеленчени уланы ва башгъа пеленчени уланы! Аллагьгъа ﷻ ва Ону Элчисине ﷺ таби болгъан бусагъыз, гьали сююнерми эдигиз? Есибиз этежекмен деп айтгъан сёз гьакъыкъат экенге гьакъ кюйде тюшюндюк. Сизге гёре Есибиз айтгъан сёз гьакъыкъат экенге тюшюндюгюзмю?» – деп сорай. Шо сёзлени эшитгенде, Умар: «Гьей Расулуллагь ﷺ, сен жаны ёкъ къаркъаралагъа сёйлеймисен?» – деп сорав бере. Пайхаммар ﷺ огъар: «Мугьамматны ﷺ жаныны Еси булан ант этемен, олар мени сёзлеримни сизден осал эшитмей, тек жавап берип болмай», – деп англатды (аль-Бухари, Муслим).
Макка утдургъанланы къаршылай
Бутпереслер тав къакъалагъа яйылгъан кюйде Бадрдан къачып къутула. Олар биябур болгъанлыгъындан ва уялагъанындан Маккагъа нечик гирежегин билмей, шагьарына багъып гете.
Къурайшитлер утдургъан деген хабарны маккалылагъа лап биринчи аль-Хайсами бин Абдуллагь аль-Хузаи гелтире. Огъар: «Не янгылыкъ булан гелдинг?» – деп сорай. Ол: «Утба бин Рабиа, Шайба бин Рабиа, Абу Хакам ибн Хишам ва Умайя бин Халяф оьлдю», – деп къурайшитлени оьлтюрюлген оьзге башчыларыны атларын да эсгере. Ол белгили къурайшитлени атларын эсгерме башлагъанда, аль-Хижраны (Каабаны бир яны) къырыйында олтуруп турагъан Савфан бин Умайя: «Бу адам тайышмагъан буса, огъар мени гьакъымда сорагъыз», – деген. Адамлар огъар: «Савфан бин Умайя не эте?» – деп сорав бере. Аль-Хузаи: «Муна ол аль-Хижраны янында олтуруп тура, мен ону атасын ва агъа-инилерин оьлтюргенин гёрдюм», – деген.
Пайхаммар ﷺ эркин этген Абу Рафии дейген къулу булай хабарлай болгъан: «Мен аль-Аббасны къулу эдим ва Ислам динни яхшылыгъындан биз Расулуллагьны ﷺ агьлюсю йимик эдик (азат этилген къуллар алдагъы есилери булан тыгъыс аралыгъын сакълай болгъан), неге десе аль-Аббас, Умм аль-Фазл (аль-Аббасны къатыны) ва мен Пайхаммарны ﷺ ёлуна тюшдюк.
Абу Ляхабны биябурлугъу ва оьлювю
Абу Ляхаб Бадрдагъы давда ортакъчлыкъ этмеген; шонда болгъан утудурувну гьакъында эшитгенде ол бек пашман бола. Яратгъаныбыз ону биябур эте, бизге буса, шолайлыкъ гюч ва оьктемлик берди. Къарывум осал саялы, мен зем-зем булакъны ювугъундагъы бир чатырны ичинде окълар эте эдим. Бир гезик мен шонда эдим, къырыйымда Умм аль-Фазил де бар эди ва эшитген хабаргъа биз бек сююндюк. Ёкъ ерден аякъларын гьаран сюйрейген Абу Ляхаб (Пайхаммарны ﷺ агъайы) гёрюндю, ол чатырны алдында олтурду. Шо заман адамлар: «Муна Абу Суфьян бин аль-Харис бин Абд аль-Мутталиб гелди», – деди. Абу Ляхаб огъар: «Гел яныма ва жаным булан ант этемен, сен бары да затны билмеге герексен», – деди. Ол муну янында олтурду, оьзге адамлар айланасында эретурду. Абу Ляхаб: «Гьей, къардашым, адамлар булан не болгъанны айт магъа», – деп тиледи. Ол: «Мен айтма болагъан зат: биз олагъа къаршы турдукъ ва олар бизин хыйлы адамыбызны оьлтюрдю ва хыйлысын есирге алды. Мен бизин асгерчилени айыпламайман, неге десе биз ала тюслю атлагъа минген акъ опуракълы адамланы да гёрдюк. Олар ерни де, кёкню де арасында эди ва олар бир зат да къоймады ва олагъа къаршы бирев де турма болмады», – деди. Шо заман мен чатырны бир къырыйын гётерип: «Аллагь ﷻ булан ант этемен, шолар малайиклер эди», – дедим. Бу сёзлерден сонг Абу Ляхаб къолу булан бетиме бек урду. Арты булан ерге де йыгъып, ол тобукъларындан туруп мени токъалап башлады. Мени якълама адам ёкъ эди, тек Умм аль-Фазл чыгъып, Абу Ляхабны янына гелип, ону тутду ва чатырны багъасына урду. Ону башына уллу яра чыкъды. Умм аль-Фазл: «Мунда ону еси ёкъ деп сен ону осал гёрдюнг!» – деди. Абу Ляхаб бир зат да айтма болмай, биябур кюйде шондан чыгъып гетди. Шондан сонг ол янгыз етти гюн яшай, неге десе Аллагь ﷻ огъар язва аврув йибере. Араплар бу аврувну яман белги деп санай болгъан, шо саялы ону гьатта уланлары да ташлай. Оьлген сонг ону сюеги гёмюлмей уьч гюн турду, бирев де огъар къабур къазма сюймей эди. Амма артда да, айыпланажакъдан къоркъуп, адамлар огъар кёр къазып, сюегин ичине таякълар булан теберип ташлай ва ариге тайып, къабурну ташлар булан толтура».
Бадрдагъы уллу утдурувну гьакъында маккалылар муна шулай билди. Болгъан иш оланы ажайып бек пашман эте ва олар гьатта оьлгенлерине яс да этмей. Сайки бусурманлагъа сююнмеге себеп бермейген бола.
Шону булан бирче Мадинадагъы ягьудилер ва мунапикълер Пайхаммар ﷺ оьлген ва бусурманлар утдургъан деген ялгъан хабар яймагъа башлай. Оланы бириси Пайхаммарны ﷺ аль-Касва деген тюесини уьстюнде Зайд бин Харисни гёргенде: «Мугьаммат ﷺ оьлген, неге тюгюл, бу ону биз таныйгъан тюеси. Бу буса – Зайд, утдуруп къоркъгъанлыгъындан не айтма билмейген гьалгъа тарыгъан», – деген. Амма элчилер герти хабар булан шагьаргъа етишгенде, бусурманлар оланы айланып къуршай ва янгылыкъны эшитгенде, Пайхаммарны ﷺ уьстюнлюгюне бек шат бола ва сююне.
Усама бин Зайд булай деген: «Бу хабар бизге етишгенде биз Пайхаммарны ﷺ къызы Рукъийяны къабуруну уьстюн тегишлеп тура эдик. Ол Усман бин Аффанны къатыны эди. Авруйгъан къызына къарамакъ учун, Пайхаммар ﷺ мени де, Усманны да къоюп гетген эди».
(Давамы гелеген номерде)
