Пайхаммарныﷺ яшав ёлу
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Къара ташны («аль-хажару ль-асвад») ерине салмагъа гезик гелгенде адамлар бу ишни кимге тапшурмагъа герекни гьакъында тюрлю пикругъа бёлюне.
Шо гьакъда эришивлер дёрт-беш гюн юрюле ва къан тёгердей аз къалгъанча къызыгъып гете. Шо заман Абу Умайя бин аль-Мугира аль-Махзуми масъаланы чечмеге бир таклиф эте. Шогъар гёре, таш ким салажагъын межитге биринчи гирип гелген адам токъташдыражакъ ва халкъ бу ой булан рази бола. Есибиз Аллагь ﷻ шо адам гьисапда Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ йибере. Халкъ Расулуллагь ﷺ биринчи гирген адам экенин гёргенде бек сююне ва: «Бу чу – аль-Амин («инамлы», «инанмагъа ярайгъан» деген маънадагъы Мугьамматгъа ﷺ айтылагъан ат) ва бу масъаланы ол чечежекге биз бек разибиз!» – дей. Гьалны англагъан сонг, Пайхаммар ﷺ бир елбегей гийим (накидка) бермекни тилей. Шону ерге яйып, Пайхаммар ﷺ лап ортасына ташны сала, ягъаларын буса къавумланы башчыларына тутдурта ва шо гьалда олар ону гётерип ерине элте. Етишгенде буса, Пайхаммар ﷺ о ташны ерине оьзю ерлешдире ва бу ишге бары да халкъ рази къала.
Къурайшитлеге межитни къуруп битдирмек учун гьалал ёлда жыйылгъан акъча етишмей. Шо саялы межитни темиркъазыкъ яны он къариге (локоть) гиччи этиле. Гьали шо ерге «аль-хижру аль-хатым» деп айтыла. Шогъар дагъы да «хижру ль-Исмайыл» деп де айтыла. Шо бола Каабаны темиркъазыкъ боюну къаршысындагъы, огъар тиймейген дёгерек айланып этилген там. Межит янгыдан къурулагъанда бу гезик ону къапусу ерден шайлы оьрде этиле ва энниден тутуп ону ичине гирмек учун къурайшит башчылардан ихтияр алмагъа тарыкъ. Бинаны бийиклиги он беш къариге гётерилгенде огъар алты багъанагъа ясалгъан къалкъы этиле. Къурулуш битгенде Каабаны кюрчюсю квадрат формагъа ошашлы бола, бийиклиги де он беш метрге етише. Къара таш матафдан (Каабаны айланмагъа башлайгъан ер) метр ярым бийикликге, мююшге салына ва о тамны узунлугъу он метр геле (къаршысындагъы там да шолай). Каабаны эшиги бар там ва ону къаршысындагъы тамны узунлугъу он эки метр геле, эшик ерден эки метр бийикликде. Межитни къыр янын айланып алгъа чыкъгъан гётеринки бар (выступ), ону бийиклиги 25 сантиметр, генглиги – 30 сантиметр. Аш-Шазурван деп айтылагъан шо ер башында межитни бинасына гире болгъан, тек къурайшитлер ону къыр якъда къоя.
Пайхаммарлыкъ берилгенче Расулуллагьны ﷺ яшаву
Яш йылларында Мугьаммат Пайхаммар ﷺ жамиятны гьар тюрлю къатларыны яхшы къылыкъларын алгъан. Ол терен гьакъыллы ва ой къурма тизив бажарагъан, дурус гьукму чыгъарма болагъан, тюз мурат сайлап ва ойлашгъанын яшавгъа чыгъарма болагъан адам эди. Кёп заман сёйлемей турмакъ – ону мердеши эди ва бу хасият сонггъа таба гьакъыкъатны гьакъында ойлашагъанда пайда бере. Ону ажайып гьакъылы ва таза битими яшавну, жамиятны ва инсанны яхшы англамагъа имканлыкъ бере.
Мугьаммат ﷺ гьакъылгъа къыйышмайгъан инанывлагъа (суеверие) жиргенч булан янаша болгъан. Ол шолардан бек сакълана ва ачыкъ яшав яшай: оьзюню гьакъында бир зат да яшырмай, адамланы да яхшы англай. Маккада этилген бары да яхшы ишлерде ол ортакъчылыкъ этген, терс ишни гёрсе, шондан арек тургъан. Ол бирт де чагъыр ичмеген, ташсуратлагъа багъышлап къурбан этилген гьайванны этин ашамагъан, бутперес байрамларда ортакъчлыкъ этмеген. Яш вакътисинден тутуп ол бары да ташсуратланы гёрюп ярамай болгъан ва шоланы ювукъ да этмеген. Кимесе бирев аль-Лат яда аль-Узза (ташсуратлар) булан ант этсе, эшитип ярамайгъан гьалгъа тюше болгъан.
Гележекде элчилик берилежек адамны шолай эрши затлардан Есибиз Оьзю сакълай болгъаны ачыкъ. Ибн аль-Асир етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай хабарлагъан болгъан: «Жагьилияны вакътисинде этилеген ишлеге эки гезик тюгюл къошулмагъа сюймеген эдим. Амма эки де керен Аллагь ﷻ мени шолагъа къошулмакъдан аман сакълады. Сонг буса, мен оьзюм де шолагъа къошулмагъа сюймейген болдум. Есим магъа Оьзюню Элчилигин йибергенче шолай турдум. Оьрюм чагъымда Макканы оьр янында мени булан къой багъагъан ёлдашыма: “Сиривюмге къарасанг ярамаймы, мен Маккагъа барып, оьзгелер йимик йыбанма сюемен”, – деп тиледим. Ол: “Бар”, – дегенде, мен гетдим ва Макканы биринчи уьйлерини бирисине етишгенде, согъулагъан макъамны эшитип: “Бу недир?” – деп сорадым. Адамлар: “Пеленче уьйлене”, – деп англатды. Тынглайым деп мен олтурдум. Шо мюгьлетде Яратгъаным мен юхлайгъан кюй этди, янгыз артындагъы гюнню ярыгъындан уяндым. Сонг мен гери къайтдым ва ёлдашым не гёргенимни гьакъында сорашды. Мен де болгъан кюйню суратладым. Бираздан мен янгыдан огъар шо кюйде тиледим ва Маккагъа гетдим. Амма бу гезик де магъа алда йимик болду ва дагъы шолай ерлеге бармажакъман деп тутдум» (аль-Гьаким).
Жабир бин Абдуллагь булай етишдире: «Каабаны янгыдан тизегенде Пайхаммар ﷺ ва Аббас таш ташыма гетди. Аббас къардашына: “Изарны (белине байланагъан къумач гесек) къырыйын гётерип бойнунга сал, шо сени ташдан сакълар”, – деп таклиф этди. Пайхаммар ﷺ ёравгъа гёре изарны гётермеге сюйгенде ерге йыгъылып къала ва эси къайтгъанда, къаравун кёкге бакъдырып: “Изарым, изарым!” – дей ва шону къысып байлай». Гьадисни башгъа риваятында айтылагъан кюйде, шондан сонг дагъы бирев де Пайхаммарны ﷺ ачылгъан къаркъарасын гёрмеген.
Мугьаммат ﷺ оьз къавумдагъы адамлардан арив хасияты ва яхшы къылыгъы булан къалышына болгъан. Оланы арасында Пайхаммар ﷺ лап намуслу, инг таза къылыкълы, бек арив хоншу, ажайып ювашлы, бек адилли ва йымышакъ адам, яхшылыкъгъа тамаша чомарт, ишлеринде рагьмулу, сёзюнде турагъан, намартлыкъдан арек адам болгъан. Шо саялы халкъ огъар аль-Амин деп ат тагъа. Ону гьакъында бусурманланы анасы Хадижа булай айтгъан болгъан: «Осаллагъа кёмек этесен ва ярлылагъа бересен, гелгенлени къонакъ этесен ва къыйынлы гьалгъа тюшгенлеге маслагьат этесен» (аль-Бухари).
Хираъ деген анакъда янгыз турув
Терен гьакъыллыгъы ва ажайып пикру къуруп болагъанлыгъы Мугьамматны ﷺ баргъан сайын адамлардан арек эте. Ол айлана якъны ва ким буса да бар-барлыкъны яратгъан болмагъа герек дегенни гьакъында кёп ойлаша. Ондан къайры, къавуму гьакъыкъатдан арекдеги бутпересликни юрютегенлик, къайдагъы маънасыз ойлагъа инанагъанлыкъ ону ичин бушдура. Амма олагъа къаршы турмакъ учун ону мекенли билими болмагъан, ойлашагъанын дурус кюйде ачыкъ этмеге бажармагъан.
Къыркъ йылар болагъан вакътисине Есибиз Аллагь ﷻ Мугьамматгъа ﷺ янгызлыкъда турмакъны юрегине сингдире. Янгыз турмакъ учун ол оьзюне Хираъ деген анакъны сайлай. Гьали о ерге Жабал ан-Нур (Ярыкъны таву) деп айта. Ол оьзю булан бишген арпа яда будай, болса май ва сув ала болгъан. Бу анакъны оьлчевю узунуна 4 къари, генгине 1,75 къари геле ва Макканы о замангъы дазусундан эки чакъырым ариде болгъан. Мугьаммат ﷺ янгыз турмакъ учун оьзюне бу ерни танглагъаны негьакъ болмагъан, шолайлыкъ булан Есибиз ону гележек уллу ишине гьазирлей. Бютюн халкъны гьакъыкъатны ёлуна чакъырмакъ учун гьаракат этегенде тергевню башгъа якъгъа бакъдырмагъа герекмей. Булай жаваплы иш башлагъанча бир вакътини узагъында ругь янгыз турмагъа, дюньялыкъ ишлерден айрылмагъа, адам аралыкъны къоймагъа тарыкъ.
(Давамы гелеген номерде)
