Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу

«…Отдан къутгъарыгъыз оьзюгюзню!»

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

Экинчи болжал – ачыкъдан даъват этив

Шо гьакъдагъы биринчи вагьйу Есибизни булай сёзю болгъан (маънасы): «Ювукъ къардашларынгны (гьей, Мугьаммат ﷺ) алданокъ къорумакъны гьайын эт (такъсырдан). Ва артынга тюшген иманлылагъа языкъсынавлу бол» («Аш-Шуара» деген сура, 214–215-нчи аятлар).

Бу сурада Къудратлы Есибиз башлап Муса пайхаммарны гьакъында айта. Пайхаммарлыкъ берилген замандан тутуп, сонг израиллилер пиръавундан ва ону халкъындан къачып къутулгъан ва пиръавун агьлюсю булан батылгъан кюй хабарлана. Муса пайхаммар ﷺ Бир Аллагьгъа инанмакъгъа пиръавунну ва ону халкъын чакъырагъан бары да болжаллар шонда эсгериле. Пайхаммаргъа ﷺ халкъын гьакъ динге чакъырмагъа буйрукъ гелгенде муна булай тындырыкълы хабар тюшюрюле. Шолайлыкъ булан ол оьзю ва ону асгьабалары даъват этивню башындан тутуп не йимик айыплавлагъа ва къыйынлыкълагъа къаршы болажагъын, гьалы нечик экенин англама бола. Олар ялгъан айтагъанлыкъда айыпланажакъ, гьызарлавгъа тюшежек деп алданокъ билдирив ала.

Башгъа якъдан, шо сурада пиръавунну ва ону халкъы гёрген такъсыр эсгерилгенден къайры, Есибизни Элчилерин ялгъан айта деп санагъан адамлар – Нугь пайхаммарны халкъы, адитлер, самудянлар, Ибрагьим пайхаммарны халкъы, Лут пайхаммарны халкъы – гёрген такъсыр да эсгериле. Шолайлыкъ булан, ялгъан айта деп Пайхаммарны ﷺ айыплама сюйсе, о адамлар оьзлеге не болажагъын, Есибизни жазасын гёрежегин алданокъ билдириле. Ондан къайры, иманы барлагъа ахыры яхшы болажагъы айтыла, Гьакъыкъатгъа къаршы чыгъагъанлар буса, тюп болажакъ.

Пайхаммарны ﷺ ювукъ къардашларына этген чакъырыву

Шо аят тюшюрюлген сонг, Мугьаммат Пайхаммар ﷺ ас-Сафа деген тёбеге минип, Бану Хашим ва Бану Абд аль-Мутталиб тухумлу къыркъ беш оьз къардашын чакъыра. Абу Ляхаб (Пайхаммарны ﷺ агъайы) жыйылгъанлардан биринчи сёйлей ва: «Мунда сени атангны агъа-инилери ва зукъарилеринг жыйылгъан, сёйле энни ва динибизге арт бергенингни къой! Сени къардашларынг бары да араплагъа къаршы турмагъа болмайгъанны бил. Мен буса, сагъа ёрав бермеге оьзгелерден артыкъ ихтиярлыман. Атасыны къардашларына сени йимик кёп этген яманлыкъны мен гёрмегенмен!» – дей.

Пайхаммар ﷺ шо ёлугъувну вакътисинде бир зат да айтмай къоя. Бираздан Пайхаммар ﷺ оланы экинчилей жыя ва: «Аллагьгъа ﷻ макътав болсун! Мен Огъар макътав этемен ва кёмек излеп Огъар ялбараман. Огъар инанаман, Огъар умут этемен ва Аллагьдан ﷻ къайры дагъы худай ёкъгъа шагьатлыкъ этемен, Бир Аллагьны ﷻ ёлдашы ёкъ!» – дей. Шондан сонг ол: «Гьакъ кюйде, мен Аллагьны ﷻ Элчисимен, сизге бакъгъан якъда да, оьзге адамлагъа бакъгъан якъда да. Аллагь ﷻ булан ант этемен, юхлама ятгъанда йимик сиз оьлежексиз ва уянгъанда йимик тирилежексиз ва этген ишлеригиз саялы жавапгъа тартылажакъсыз ва гьакъ кюйде (шондан сонг) сиз даимге яда женнетде, яда жагьаннемде къалажакъсыз», – деп билдире.

Кёп сюеген къардашына тынглап битип, Абу Талиб: «Биз сагъа нече де кёмек этмеге сюебиз, ёравунгну къабул этебиз ва сёзлеринге толу инанабыз. Мунда сени къардашларынг жыйылгъан ва мен – шоланы бирисимен, тек мен сен айтагъанны биринчимен этмеге сюеген. Сен сагъа буюргъанны эт ва Аллагь ﷻ булан ант этемен, мен энниден сонг да сени якълажакъман ва аман сакълажакъман, тек мени жаным Абд аль-Мутталибни дининден айрылмагъа сюймей», – деп сёзюн айта. Шондан сонг Абу Ляхаб: «Аллагь ﷻ булан ант этемен, шо чакъырагъан яман иш! Башгъалар этгенче, къолларындан тутугъуз шону!» – деп ачувлу сёйлей. Абу Талиб буса: «Аллагь ﷻ булан ант этемен, биз сав чакъы шону къоруп сакълажакъбыз», – деп билдире.

Имам Муслим бу хабарны Абу Гьурайрадан гелеген башгъа янын эсгере. Ол булай етишдирген: «Динге лап ювукъ адамларын чакъырмакъны гьакъында аят тюшюрюлгенде, Пайхаммар ﷺ бары да къурайшитлени чакъырып, оланы барысына да ва айрыча гьарисине де: “Гьей, къурайшитлер, отдан къутгъарыгъыз оьзюгюзню! Гьей, Бану Кааб тухумну адамлары, отдан къутгъарыгъыз оьзюгюзню! Гьей, Фатима, Мугьамматны ﷺ къызы, оьзюнгню отдан къутгъар, неге десе, гьакъ кюйде, Аллагь ﷻ булан ант этемен, Ону ачувундан мен сизин бир кюйде де якълап болмажакъман. Амма мен сизин булан къардашлыкъдаман ва мен шо къардашлыкъны юрютежекмен”, – деп айта болгъан».

Булай дилбар ва ачыкъ сёзю булан Пайхаммар ﷺ оьзюню ювукъ адамларына энниден сонг оланы аралыгъы огъар тапшурулгъан элчиликни кюрчюсюнде къурулажакъ ва арапланы адатгъа асаслангъан бырындан гелеген алдагъы тухум-тайпа аралыкъланы гючю тая, неге десе Есибизден шо гьакъда билдирив гелген.

Гьакъыкъат токъташдырыв ва бутпереслени шогъар янашыву

Пайхаммар ﷺ айтгъан шо сёзлер Маккада басылып да битмеген, Есибиз буса, башгъа вагьйу йибере, онда булай айтыла (маънасы): «Етишдир (гьей, Мугьаммат ﷺ, адамлагъа) сагъа (Есинг булан) буюрулгъанны (вагьйудан) ва бутпереслеге арт бер (оланы сёзлерине агьамият берме ва этеген ишлерине къарама)» («Аль-Хижр» деген сура, 94-нчю аят). Шондан сонг Расулуллагь ﷺ бутпересликге кюрчюленген ялгъан хабарланы, айтды-къуйтдуну юзюн ачмагъа башлай ва ташсуратланы гьакъында гертини айта. Шолар бир зат да бажармайгъан ташлар ва шолагъа инанагъанлар теренден терс ёлгъа тайышгъанны далилер булан токъташдыра.

Маккадагъы халкъ терс яшай деп айтагъан адамны сёзю ерли жамиятны гьалек эте, ачувландыра. Гьамангъы яшавуна уьйренгенлер булай янгылыкъгъа чыдамай, разисизлик гёрсете. Баш гётеривге инг алдын къурайшитлер оьзлер къаршы чыгъа, неге десе оланы токъташгъан яшавуна къоркъунчлукъ тува деп эсине гелген. Олар гьазирлик гёрмеге башлай ва Мугьаммат ﷺ чакъырагъан ёл Бир Есибизге таби болмагъа чакъырагъанны, Огъар толу умут этдирегенни яхшы англай. Шолай болгъан сонг, олагъа оьз ёлун, байлыгъын, абурун къоруп сакъламагъа имканлыкъ къалмажакъ. Натижада, олар арапланы арасындагъы дин башчылыгъын тас этежек, Аллагь ﷻ токъташдыргъан ёлгъа тюшежек, Ону Пайхаммары ﷺ башчылыкъ этежек, оьзлерден тёбендегилеге адилсиз янашывундан айрылажакъ.

Булай болажагъын къурайшитлер бек яхшы англай, тек бир зат да этмеге болмай, неге десе олагъа къаршы тургъан адам – тюзлюкню юрютеген, намуслу лап таза гиши. Ону къылыгъы инсаплыкъны инг оьр даражасында: Ер юзюню тарихинде шогъар тенг адам я болмагъан, я болмажакъ. Къурайшитлеге не этмеге къала дагъы? Гьалдан чыкъмагъа кюй тапмай, олар адап къала. Шо гьакъда пикру алышдыргъан сонг, олар дагъы этмеге зат билмей, Абу Талибни янына гелип, къардашын къоймакъны талап эте. Талабын кюрчюлендирмек учун, къурайшитлер оьз ташсуратларын ер этмек, оланы пайдасыз санамакъ, гючсюз гёрмек – намусуна тийгендей гьисап эте. Шолайлыкъ буса, гьали болгъанча о динни юрютген ата-бабаларын да гьакъылсыз гёрегенлик бола дегенлер.

Къурайшитлени уллулары Абу Талибни янына гелип: «Гьей, Абу Талиб, гьакъ кюйде, агъангны уланы бизин худайларыбызны эсгик этген, динибизни хорлагъан, бизин гьакъылсыз санагъан, ата-бабаларыбызны герти ёлдан тайышгъан этген. Сен шону я оьзюнг токътат, я биз токътатарбыз, неге десе, сен де, биз йимик, ону булан рази тюгюлсен ва биз сени шондан къутултарбыз!» – деген. Абу Талиб олагъа тынглагъан сонг, йымышакъ кюйде сёйлеп, ёлгъа йибере. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ буса, башлагъан ишин узата, ачыкъдан Есибиз Аллагьны ﷻ динин юрюте ва оьзгелени де шогъар чакъыра.

(Давамы гелеген номерде)

Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу