Аслияб гьумералде

ГIабидал рокьулевлъун вукIана

ГIабидал рокьулевлъун вукIана

Гьарун Рашидил вас ГIаббасие, гьитIинаб мехалда бокьулаан гIабидазда цадахъ вукIине. Хабалазде зияраталги гьарулаан. ТIад ретIараб ратIлил кIварги гьабулароан. Цо къоялъ вазирзабигун ва бодул церехъабигун эмен кIалъалеб мехалда, гьитIинав ГIаббас гьезде аскIове вачIана.

 

Гьесда тIад ретIун букIана кIиго ххамил кесекалъул гьабураб ретIел. Цояб ххамил кесек ботIрода, цогидаб рачлихъ жемун букIана. КIалгIаялда рукIаразе бокьичIо халифасул васасул гьеб ретIа-къай. Гьез халифасда абуна: «Гьав васас инсул адаб толеб буго. Ханасул васасул лъикIаб ретIа-къай букIине ккола», - ян.

ЛъикIаб ретIел ретIеян инсуца абидал, васас жаваб кьечIо. Аллагьасдехун ﷻ бугеб кутакаб рокьиялъ жиндихъго бугеб гьунар бихьизабизе бокьана гьесие. РикIкIадасан боржун унеб хIинчIалде гьес ишара гьабуна ва гьеб боржун бачIун гьесул квералда тIад чIана. Цинги боржун айилан ишара гьабидал, боржунги ана. Аллагьасдехун бугеб кутакаб рокьиялъ жиндие кьураб бажариги бихьизабун, гьес инсуда абуна: «Дица гьаб ретIел Аллагь ﷻ вокьиялъ ретIула.  Дун пашман гьавуна дир инсуе гьаб дунял Аллагьасдасаги ﷻ лъикI бокьиялъ», - ян.

Васасе бокьана Аллагьасе ﷻ гIибадат гьабизелъун Басра шагьаралде ине. Инсул изнуялдалъун, Къуръанги ва эбелалъ кьун букIараб къиматаб баргъичги босун, васас хъала тана. Басраялде щведал анкьида жаниб цо къоялъ щвараб хIалтIи гьабулаан гьес. Гьеб цо къойида жаниб анкьалъ гьабулеб хIалтIи гьабулаан ва мухьги анкьие гIураб гурони босулароан.

Гьеб заманалда Басраялда вукIарав кIудияв гIалим, суфий Абу ГIаммарица, биххун араб къед базе хIалтIухъан валагьулев вукIана. Нухдасан унаго гьесда халлъана, нухлул рагIалда гIодовги чIун, берцинго Къуръан цIалулев гIолилав. АскIовеги ун гьес гьикъана хIалтIи къваригIун гьечIищилан. Васас абуна: «Дица гьабила хIалтIи, амма какил заманалда дун хIалтIуларо ва анкьие гIураб гIарац гурони босизеги гьечIо», - ян. Абу ГIаммар разилъана гьеб шартIалда ва къо ахиралде щведал гьесда бихьана гIолилас анцIго чиясул хIалтIи гьабун букIин. Анкьие гIураб гIарацги кьуна. Хадусеб къоялъ гьев хIалтIи гьабизе вачIинчIеб мехалда, Абу ГIаммарица гIажаиблъи гьабуна. 

Цинги Абу ГIаммар вахъана гьев валагьизе. Анкь гьоркьоб индал добго бакIалда гIодов чIун ватана гьесда гьев. Добго шартIги цебе лъун гIолилав хIалтIи гьабизе разилъана. Къоялъул ахиралда Абу ГIаммарица гьесие кьуна кколелдасаги цIикIкIун багьа. Амма гIолилас анкьие гIураб гурони къабул гьабичIо.

Хадусеб анкь тIаде щведал Абу ГIаммар ГIаббасихъ валагьун чIун вукIана, амма гьев вачIинчIо.

Абу ГIаммарица бицана: «ГIаббас валагьизе вахъиндал, цо чияс абуна гьев унтун рохьов вегун вугин абун. Щвана гьениве ва ганчIида бетIерги лъун вегун ватана. Дица гьесие салам кьуна ва амма гьес жаваб кьечIо. КIиабизеги салам кьедал, гIолилас берал рагьана. БетIерги борхун, хвел ракIалде щвезабуна ва дунял гIорхъолъа ун бокьиялдаса цIунун магIна бугел Къуръаналъул чанго аят цIалана. Цинги жиндир жаназа дуца чурейин ва цояб ххамил кесекалъув жемейин ва цогидаб кесек хоб бухъарасе кьейилан абуна. Цинги, Къуръан ва баргъич Гьарун Рашидихъеги кьун, гьесда абейин абуна гьадин: «Дур васасул букIараб, гьанже дур къайи буго гьаб. Аллагьасе ﷻ бокьухъе хьвадулев вугищ мунилан пикру гьабе», - ян.

Гьелдаса хадуб гьесие Аллагьасул ﷻ къадар щвана. Гьеб мехалъ гурони дида лъачIо гьев халифасул вас вукIин. Гьес абухъе гьабуна дица. Халифасухъе Къуръанги баргъичги кьуна ва ккара-тарабги бицана. Гьесул бадиса магIу чвахана ва гьикъана: «Дуцайищ дир васасул жаназа чурараб?» - илан. Уйилан абидал, халифас дир кверал жиндирго карандеги къан, хвалил бицун цо-кIиго мухъ ахIана».

 

Жабир Мажидов

2026-07-01 (МухIаррам 1448 с.) №13.


Аварагасги ﷺ тIадчIей гьабулеб букIараб

Къунуталъ (магьдина) какилъ хасаб бакI ккола ва гьеб ккола ШафигIияб мазгьабалда бищунго кIвар бугел суннатазул цояб. Гьеб буго рогьалил какил кIиабилеб ракагIаталда, рукугIалдаса хадуб цIалулеб хасаб дугIа. Гьединго къунут цIалула витрулъул какда, рамазан моцIалъул ахирисеб бутIаялда ва балагь...


ХIикматал махлукъатал

Руз   Руз ккола дунялалда ругел бищунго гIажаибал ва хIикматал хIанчIазул тайпабазул цояб. Абула гьезул бугин 200-250 гIанасеб тайпа. Гьел дандчIвазе бегьула киса-кирего. Руго чIахIиялги, гIисиналги.   Гьанжесеб заманалъул бищун кIудияб рузлъун рикIкIуна Россиялда, Китаялда ва...


Мунагь теялде рачунел ишал

ГъалатI ккеялдаса инсан цIунарав гьечIо. ТIадегIанав Аллагьас ﷻ инсан вижун вуго мунагьалде кколевлъун.   Мунагь гьабиялда цоял къанагIатлъула, цогидал гIемерго даимлъула. Кинниги мунагь гьабиялдалъун инсанасул Аллагьасул ﷻ гурхIелалдаса хьул къотIизе бегьуларо. КигIан захIматал ишазулъгицин...


Имам Маликилги ШафигIилги тIабигIат

Имам Малик ворхатав, берцинаб лагаялъул чи вукӀана. Гьев гӀахьаллъулел мажлисал гIодоре риччарал, лъаялъул цӀурал рукӀана. Байбихьуда имам Маликица лъазабулаан хӀадисазул кьучӀ: хIадисал рицунезул гӀадамазул гӀумру, асарал.   Имам Маликил 20 сон букӀана шаргӀалъул фатваби кьезе байбихьараб...


ЛъикIалъе аслу

Аварагас ﷺ абунин имам Муслимидасан бицун буго: «БетIергьан Аллагь ﷻ вацIцIадав вуго, бацIцIадаб гурони Жинца къабулги гьабуларо. Аллагьас ﷻ муъминзабазде, расулзабазда амру гьабуралдалъун амруги гьабуна “Ва, гьал расулзаби, нужеца бацIцIадаб кванай ва лъикIал гIамалалги гьаре”,...