Кин кваналев вукIарав?
Нилъее мисалияв чи вуго хирияв Авараг ﷺ. ГIумрудул нухда бусурбанчияс гьабизе бугеб, гьес ﷺ бихьизабичIеб щибго жо хутIун гьечIо. Гьесда ﷺ нахърилълъин, гьес ﷺ бихьизабураб гьаби нилъее дунялалдаги хведал ахираталдаги талихI батиги буго. Гьес ﷺ бихьизабураб цIуниялъухъ Аллагьасул ﷻ рахъалдасан ажруги буго.
Имам ТIабаранияс Вагьбу ибн Мунаббагьидасан бицун буго: «Муса авараг бакъалдаса вахчи гьабун чодрол рагIдукь чIолаан, кваналелъулги гамачIалда лъугьараб гвендалда жаниса кваналаан (гьесул букIинчIо я цIулал я хIащул гьабураб цIарагI). Лъим гьекъолелъул, хIайваназ лъим гьекъолебго гIадин, ганчIида тIаса гьекъолаан. Гьелдалъун, жиндие ТIадегIанав Аллагьгун (гьоркьов чи гьечIого) кIалъазе щвеялъул цIобалъухъ Гьесда ﷻ цебе жиндирго бугеб гIодобегIанлъи загьир гьабун», - абун.
Бицен гьабила нилъер хирияв Аварагасул ﷺ кванаялъул ва кваналелъул цIунулел рукIарал къагIидабазул. Имам ТIабаранияс «Ал-АвсатI» абураб мажмугIалда КагIбу ибну Ужратидасан бицунеб буго: «Дида вихьана Аллагьасул Расул ﷺ, лъабго килищги хIалтIизабун, кваналев: кIудияб, цинги хадусеб (ишара гьабулеб) ва гьоркьохъеб килщаздалъун. Жеги дида бихьана Аварагас ﷺ гьел лъабалго килщал (кванан хадур) сундалъун ругониги рацIцIинегIан (ва чуризегIан) чIикIулелги: тIоцебе чIикIана гьоркьохъеб килищ, хадуб ишара гьабулеб, цинги кIудияб», - абун.
Цогидаб риваяталда буго: «Аварагас ﷺ квен кваналаан лъабго килищалдалъун, кванан хадур гьел сунца ругониги рацIцIиналде цебе чIикIизеги чIикIулаан», - абун. (Муслим, АхIмад)
«Ал-МугIжамул Кабаир» абураб тIехьалдаги имам ТIабараница рехсолеб буго Аварагасе ﷺ квен бухIилаго кваназе бокьулароанин абун, бухIи гIодобе буссинегIан толаанин абун. Щайин абуни, гьалделеб бугеб кванда баракат букIунаро.
Имам Гъазалияс хъвалеб буго: «Аллагьасул Расулас ﷺ гьалделаго квен кваначIо ва абуна: «Гьединаб квен баракат гьечIеблъун буго, гьелъ нужеца квен бухIи гIодобе буссинегIан те. Аллагьас ﷻ нилъ цIаялдалъун кваназаруларо», - абун.
Гъазалияс рехсон буго: «Аллагьасул Расулас ﷺ лъабго килщидалъун кваналаан, цо-цо мехалъ кумекалъе ункъабилеб килищги хIалтIизабулаан. Амма киданиги кIиго килищалъ кваначIо ва абуна гьединаб (кIиго килищалдалъун) кванай гьабула шайтIаналъилан. Кванан хадубги Аварагас ﷺ килищ бахъулаан (квен жаниса кванараб) цIарагIалда жаниб ва абулаан: «Ахиралда хутIаралда букIуна цIикIкIун баракат», - ин. Гьаб хIадисалъул цогидаб риваяталда буго килщал чIикIулагоги абулаанин кинаб тIагIамалда баркат бугебали лъаларин абун. (Байгьакъи)
Цо-цо нухалъ килщал багIарлъизегIангицин чIикIулаан (нах яги риччел гIадаб цIикIкIун кверазда бахараб мехалъ).
Аллагьасул Расулас ﷺ гьан кванан хадуб лъикIго кверал чурулаан ва кверазда хутIараб лъим гьурмадаги бахъулаан. («ИхIяу гIулуму ддин»)
Абу Гьурайратидасан бицун буго: «Цо нухалъ ансариязул цояс ниж (Аллагьасул Расулгун ﷺ цадахъ) жиндихъего рокъоре ахIана. Цинги, кванан хадур Аварагас ﷺ кверал чурана ва абуна: «Щибаб рецц Аллагьасе ﷻ буго, Жинца кваназарулев, гьелде Живги хIажалъуларев», - абун (ХIаким).
Аллагьасул ﷻ расулас абунин ибну ГIумарица бицана: «Гьанал жо кванарав чияс (хадуб) кверал чурейин абе, гьелъул махIалдаса ва чороклъиялдаса аскIор ругезе (гIадамазеги гъажалда ругел малаикзабазеги) зарал ккечIого букIине», - ян (Абу ЯгIла).
Имам Гъазалияс хадубги баян гьабун хъвалеб буго: «ГIемерисеб мехалъ Авараг ﷺ кваналелъул гIодов чIолаан, какда гIодов чIеялда релълъараб накабиги хIатIалги цолъизарун, кинниги цояб (кваранаб) цогидаб накуялдаса тIаде борхун букIунаан хIетIеги, (кванараб) накуго гIадин борхун». Ва Аварагас ﷺ абулаан: «Дун вуго (Аллагьасул) лагъ, дун кваназеги кванала лагъ гIадин, гIодовги чIола лагъзадерие рекъараб къагIидаялъ», - ин. («ИхIяу гIулуму ддин»)
Кваналелъулги, Аллагьасул Расул ﷺ щибниги жоялда мугъчIвай гьабун кваналев вукIинчIо. Регун ва квегIаб квералда раччун кваназеги гьукъулаан.
Авараг ﷺ накабазда гIодов чIун кваналев вукIиналъ бихьулеб буго ТIадегIанав БетIергьанасда ﷻ цебе гьес загьир гьабулеб букIараб жиндирго гIодобегIанлъи. Гьеб къагIидаялда гIодор чIун кванаялъ кванайги бигьалъизабула.
Аллагьас ﷻ тавпикъ кьеги нилъееги гьесдаса ﷺ мисал босун кваназе! Амин!
