ЧчугIагунги кванала чамасдакI
Гьал хириял моцIаз, ай бусурбабаз кIал кколеб заманалда чамасдакIалъул пайдаялъул хасго гIемер бицуна. Радакь рахъун гьеб нигIмат кванани, тIубараб къоялъего гIураб пайда кьола гьелъ. Къаси, кIалбиччалеб гIужалдаги кванани, гьелъ кванде гъира бачIинабула ва черхалъе лъикIаб асарги гьабула.
ТIадегIанав Аллагьас, хирияб Къуръаналдалъун бихьизабун буго рухIиял ва цогидал унтабаздаса инсан цIунулел нигIматал.
ЧамасдакIалъул ва чамасдакIазул гъутIбузул цIарин абуни Къуръаналда рехсон буго 20 бакIалда. Къуръаналда рехсанщинал нигIматал, жакъасеб медицинаялъги рикIкIуна пайдаяллъун, гIемерал унтабазе дарулъун. Масала, медицинаялъги чIезабураб хIужа буго чамасдакI кванаялдалъун инсанасул черхалъе пайда бугеблъи. Гьелда гьоркьор руго махх, фосфор, гьахь, марганец, магний, калий ва гIемерал цогидалги чара гьечIого инсанасе хIажалъулел элементал.
Аварагас ﷺ чамасдакI кваназе лъикIаблъун бихьизабун буго, наслу сах-саламатаблъун лъугьиналъул мурадалда, лъимаде ругел ва лъимер хахулел руччабазе. Гьанже нахъайин абуни медицинаялъул гIалимзабазги чIезабуна лъимер гьабизе йигей гIаданалъе ва ургьиб бугеб лъимадуе чамасдакIалъул бергьун кIудияб пайда букIин. Жакъасел диетолагазин абуни лъималазецин кваназе лъикIаблъун бихьизабун буго чамасдакI.
ГIарабазин абуни чамасдакI кванала рахьгун, йогуртгун, чедгун, нахгун гьединго ччугIагун. Гьединаб кваницайин абуни чорхое жеги цIикIкIун пайда кьола, гIакълу камил гьабиялъе квербакъула.
ЧамасдакIалда гъорлъ руго нилъее чара гьечIого хIажатал витаминал ва минералал. ЧамасдакI бечедаблъун буго кальциялдалъун. Кальциялъин абуни кумек гьабула рукьби щула гьариялъе. Гьеб гуребги, чамасдакIалъ кумек гьабула берзул канлъи цIуниялъе, кванирукъалда рак унти ккезе гьукъиялъе. ЧамасдакIаз лъикIлъизабула ракIалда жо чIей, бахъула свак, мадар гьабула квачалъул унти чорхолъа бачахъиялъе, щекъер-мукъулукъ сах гьабиялъе.
ЧамасдакIалъул сокалъин абуни кумек гьабула би бацIцIад гьабиялъе. Дагьабго къадаралда кванараб чамасдакI дарулъун букIуна, гIемераб къадаралда кванани – чехь чIезаби гурони тIокIаб пайда букIунаро. ЧамасдакIазул буго батIи-батIиял тайпаби. Масала, цо тайпа буго ракI багъари нахъчIваялъе кумек гьабулеб, гIанкъраялъ яги борхьица хIанчIани, гьезул загьруялде данде чIезе къуват бугеб. ЧамасдакIалда гъорлъ бугеб чакарцин черхалъе пайдаяб буго ва гьеб хехго чорхолъ бихIуна. Инсанасе гIемер пайдаял жал гъорлъ рукIиналъ, чамасдакIалда абула «аслияб нигIматиланги».
