Лъаялде нух
Хасалихълъиялъул заман ккола лъай тIалаб гьабиялде руссараб гIуж, гIакълу - роцIцIеналъухъ, рухI - хIакъикъаталъухъ къечараб заман. Гьеб ккола лъай тIалаб гьабулев чиясул рогьел, амма гьеб щоларо гIодоре риччаялдалъун, адаб-хIурматалдалъун гурони.
Лъай кколаро гIицIго цIи-цIияб жо лъай, гьеб ккола учителас цIалдохъанасухъе, квералдаса квералде, ракIалдаса ракIалде кьолеб чIагояб канлъи. Гьеб щвеялъеги мустахIикъал руго гьелдалъун ккезе бугеб хIасилалъул кIодолъи лъан, бичIчIун, бетIер къулун, гъорлъе лъугьун унго-унгояб куцалда тIаде лъугьарал.
ГIелму щвеялъулъ гIалимзабаз ва цере рукIарал ритIухъал гIадамаз тIоцебесеб бакIалда лъолаан гIелмаби гурелги, хьвада-чIвадиялъул ва адаб-хIурмат гьабиялъул къагIидабиги. Лъайгун гIелму щвеялде вуссарав цIалдохъан мутIигIлъизе ккола жиндирго мугIалимасе, щиб малъаниги тIубазабун, тохтурасда божилъи гьабун вукIунев унтарас гIадин. ТIадегIанлъиги машгьурал чагIаздаса гурони лъай босизе бокьунгутIиги ккола жагьиллъиялъул гIаламатал, щайгурелъул, муъминчияс гIакълу балагьула гьеб батараб бакIалда.
Имам ШафигIияв вукIана ичIго соналъ имам Маликил мутагIиллъун. Жиндирго мугIалимасда цебе тIехь цIалулеб мехалъ ШафигIияс тIехьалъул тIанчал регулаан имам Маликида гьелъул шуршуди рагIулареб хIалалда.
ГIелму щвеялъул кьучIалда бугеб меседилаб къагIидалъун буго Аварагас ﷺ абурал рагIаби: «Адаб цIуниялдалъун гурони щивниги чи тIадегIанлъичIо, адаб теялдалъун гурони гIодовегIанлъизеги гIодовегIанлъичIо», - ян.
ЛъикIаб-квешаб малъулесдехун адаб-хIурмат, сабру ва гьесие гьабураб хъулухъ бацIцIалъиялдалъун лъугьуна цIалдохъанасул ракI, унго-унгояб гIелмуялъул ва гIакълуялъул нур къабул гьабизе бажари бугеблъун.
ГIелмуялъулъ аслияб кьучI – адаб гьаби
Аллагьасул Расулас ﷺ умматалъул аслиял хаслъабазул цоябги бихьизабун абуна: «КIудиязул адабги гьабуларев, гIолохъаназда гурхIелги гьечIев, гIелму бугезе кколеб къиматги кьоларев чи нилъер умматалдаса (муъминзабазул тIабигIатал ккураздаса) гуро», - абун (Тирмизи).
Нилъер диналда гIелмуялъул ва гьеб малъулезулгун тIалаб гьабулезул къимат борцине кIолареб хIалалда тIадегIанаб буго. Пайдаяб гIелму щвеялъе кьураб цо сагIаталъул багьа лъабкъоялда анцIго соналъ гьабураб гIибадаталдаса цIикIкIараб бугин батула хIадисазда. Гьеб бичIчIиги цIунизе ккола цIалдохъанас жиндирго нухда.
ГIали ибн Абу ТIалибица нахъе тараб къимат тIадегIанаб рухIияб васият буго, гIелмуялъул нухде лъугьарав цIалдохъан кин хьвадизе кколевали бичIчIизабураб. Гьел къагIидабиги руго гIицIго адаб-хIурмат гьабизе малъулеллъун гурелги, цIалиялъулъ баркат щвеялъе кIулги. Гьезул цо-цоял рехселин.
Адаб гьаби. МугIалимасе саламги кье ва рекъараб куцалда адаб-хIурматалда гIодовги чIа гьесда цеве, кидаго хIаракатги бахъе гьев вачIиналдего дарсиде щвезе. Гьединаб хIал цIуниялъ гIуцIула цIалдохъанасдаги учителасдаги гьоркьоб гIелмуялдехун бугеб ракIбацIцIалъи ва гIакълу къабул гьабиялъул хIал.
ГIодобе биччараб ва къадруялъулаб хьвади. ХIажат гьечIел ишараби гьариялдаса, гIемер квер борхун гьоркьо-гьоркьор суалал кьеялдаса ва рекъечIеб хьвада-чIвади гьабиялдаса нахъе къан чIа.
ТIадецуй гьабиялдаса рикIкIа-лъе. Цадахъ чанго суал кьоге, сабру гьечIолъи бихьизабун жавабал хехго щвезеги хIаракат бахъуге, дуцаго гьезие жавабал гьарун гьезде кантIизеги гьавуге. Гьев свакан вукIин бичIчIани, халат бахъинабизе тIалаб гьабуге. Гьев унев вугони, лъалхъизеги гьавуге.
Божилъи гьабураб балъголъи цIуне. Гьесда цере цогидал гIалимзабазул бициналдаса, гьединго, гьезда хурхун дагIба-рагIи гьабиялдаса, гьел какиялдаса нахъекъан чIа. ГIунгутIаби ратизе лъугьунге. Учителасде адаб гьечIолъи бихьизабуге.
Гьесие хъулухъ гьаби тIадегIанлъилъун бихье, гьесул хIажат бихьани, гьариялъухъ балагьун чIечIого тIуразаре, гьединал хIажалъаби цереккунго лъазеги хIаракат бахъе.
Сундулъго сабру гьабе, лъалев чи пихъ кьолеб гъветIалда релълъун вуго: гIодове виччан, сабруялда вукIунев чиясе щола гIакълу.
Цере арал ритIухъал салафу-салихIуназул насихIатазда хадур рилъун хьвади ккола, гIицIго хьвада-чIвадиялъул къагIидаби гурелги, унго-унгояб гIелму къабул гьабизе ва гьеб чорхолъ цIунизе ракIалъе рес кьолел хаслъаби куцай.
ЦIалул бакIалда гурелги…
ЦIалдохъанасулги учителасулги гьоркьорлъаби дарсил заманалда къокълъун рукIунаро. ЦIалдохъанасе рекъола:
- Жинда лъикIаб-квешаб малъарасе лъикIаб дугIа гьабизе.
- Гьесул лъимал-хъизаналдехун адаб-хIурмат цIунизе.
- Хвараб къоялъ гьесдаса Къуръан цIали, хабаде щвей, гьесул такъсир, гъаплат, мунагь чуриялдалъун дугIа гьаби, рес рекъон садакъа гьаби.
- Гьесул тIабигIатаздаса, гIел-муялдаса мисал босун, гьел жиндилъго хьвадизари.
Рекъараб гьечIо учителасда цIар абун, калам гьабизе. ЛъикIаб буго «МугIалим» яги «Учитель» абун хитIаб гьабизе. Гьев гьечIеб бакIалда лъикIалдалъун рехсей. Кьварарав вугониги, гьесул хасият рихунге. Умумузул аби буго: «Лъай тIалаб гьабиялъулъ захIмалъаби хIехьоларев чи гIумрудул нухда бецIлъиялда беццавлъун хутIула», - ян абураб. Гьединлъидал, адаб букIине ккола тIоцебесеб бакIалда.
Гьесухъе вачIунелъул кидаго изну тIалаб гьабе, нуцIида кIутIулелъулги бигьаго кIутIе.
ЛъикIаб мацI бицун, бацIцIадаб ретIел ретIун ин дарсиде.
Лъаялдехун ургъелгун вукIин. Гьеб кколелъул диналъул кьучIлъун ва жибги гIибадатлъун лъугьунеб. ГIелму щвей рикIкIуна Халикъасул кIодолъи ва Гьесул къанунал ричIчIиялде нух хIисабалда. ГIелмуялъул нухде лъугьарав чиги алжаналде рачунел нухазул цояб нухдасан уневлъун рикIкIуна, гьесдаса разилъиялъул гIаламат загьир гьабун малаикзабазги гьединазда тIад жидерго куркьбал тIиритIула.
ГIумру къокъаб жо бугелъул, цIалдохъанас лъай тIалаб гьабизе ккола ургъун, бичIчIи тIалаб гьабун, жигар бахъила бищунго мустахIикъаб лъай щвезе, ай абадияб лъикIлъиялде жив вачунеб.
Аллагьас ﷻ кумек гьабеги киназего пайдаяб гIелму щвезе ва гьелда гIамал гьабун хьвадизе! Амин!
