ХIалбихьи
Щивав чиясул гIумру буго хIалбихьиязул цIураб сапар. Гьаруралдаса нахъе хвезегIан нилъеца хIехьола батIи-батIиял захIмалъаби, гьелдаса хвасарлъуларо нилъер цонигияв.
ТIадегIанав Аллагьас ﷻ Къуръаналда якъинго абун буго (магIна): «Дица нужер хIалбихьи гьабила, я муъминзаби, дагьабго жоялдалъун: хIинкъизарун, ракъизарун, къечезарун, боцIи тIаса ине гьабун, нужее вокьарав хвезавун, нужер пихъал дагь гьарун. Гьаб хIалбихьи гьабидал жидеца сабру гьабуразе дуца рохел бице, МухIаммад ﷺ, ахираталда кири ва алжан букIине бугинги абун», - ян. (Суратул «Бакъарат», аят 155)
Гьеб аяталъ ракIалде щвезабулеб буго муъминчиясул нух къанагIат гурони парахатаб букIунареблъи. ТIадегIанав Аллагьас ﷻ лагъзадерил хIалбихьула гьезул иман щулалъизе, мунагьаздаса рацIцIалъизе, гьел тIадегIан гьаризе.
ХIалбихьиялги батIи-батIиял рукIуна: унтудалъун, гIарцул захIмалъиялдалъун, камиялдалъун, дагIба-рагIиялдалъун. Амма гьезда гьоркьоса бищунго захIматабцин тамихI гуреб, Аллагьасде ﷻ гIагарлъизе рес кьей ккола. Аварагас ﷺ абуна: «ЦIа-каналъе нагIана кьоге, гьелъ Адамил васасул мунагьал рацIцIад гьарула, перелоялъ махх хъубал жалаздаса бацIцIад гьабулеб гIадин», - ян (Бухари). Унти, мискинлъи, гIазаб-гIакъуба - гьел ккола мунагьаздаса рацIцIалъи ва гурхIел. Цо хIикмалъи гьечIого Аллагьас ﷻ хIалбихьиял ритIуларо. Гьесда ﷻ лъала лъие ва кигIан кьезе кколебали.
ХIадисалда буго: «Цо пуланав чиясе лъикIлъи гьабизе бокьидал Аллагьас ﷻ гьесул хIалбихьула», - ян (Тирмизи). Муъминчиясде балагь-къварилъи лъачIого бачIараблъун рикIкIунаро. Гьесда лъала лъугьунебщинаб Аллагьасул ﷻ амруялдалъун букIунеблъи, щибаб хIалбихьиялда нахъа хIикмат букIин.
Сабру кколаро гIицIго сихIкъотIун чIей, гьеб ккола жанисеб парахалъи ва Аллагьасул ﷻ хIукму къабул гьаби. Аварагас ﷺ абун буго: «ХIакъикъияб сабру балагь рещтIараб лахIзаталъ букIуна», - ян (Бухари, Муслим). Нилъеде балагь бачIараб мехалъ, гIумруялда яги гIадамазда гIайиб чIвазе бегьуларо. Нилъ руссине ккола Аллагьасде - зикругун ва дугIагун. ТIадегIанав Аллагьас ﷻ абуна (магIна): «Аллагь ﷻ рехсеялдалъун ракIазе парахалъи щола», - ян («Ар-РагIд» сурат, 28 аят). Зикруялъ ракIалъе парахалъи кьола, дугIаялъ хьул цIигьабула. Инсанасе захIмалъи ккараб мехалъ, бищун ракIчIараб дару буго Аллагь ﷻ рехсей.
Цо-цо мехалъ балагьал рачIуна инсан ворчIизавизелъун, кIочон тараб тавбу ракIалде щвезабизелъун. ТIадегIанав Аллагьас ﷻ абулеб буго (магIна): «Дунялалъул рокъоб нужеде щолеб цо-цо къварилъи буго нужерго гIамалал сабаблъун бугеб. ГIемерисеб нужер мунагь Аллагьас ﷻ тIаса лъугьунги тола», - ян (сурату «Аш-Шура», аят 30). ТалихIкъосин ккедал, гIарз гьабичIого, нилъехъго халгьабизе, гIамалал ритIизаризе, тавбу цIигьабизе ккола. ХIасил-калам, тавбуялъул нуцIа кидаго рагьун буго.
Киналго аварагзабаз хIехьана бищунго захIматал къварилъаби. Аюб аварагасул боцIи-малалдалъун, лъималаздалъун, сахлъиялдалъун хIалбихьана, амма Аллагьасе ﷻ рецц гьаби гьес киданиги течIо. НухI аварагас анцI-анцI соназ хIехьана жиндирго халкъалъ хIакъир гьави.
Нилъер хирияв МухIаммад аварагас ﷺ хIехьана гIемераб гIакъуба. Гьесул лъади Хадижат ва имгIал Абу ТIалиб цо соналъ хвана ва «къварилъиялъул сон» абун цIар тана гьеб соналда. Хадур гьесул лъималги хвана. Жиндирго вас Ибрагьим хведал Авараг ﷺ гIодана, цинги цо асхIабас гьикъана: «Я Аллагьасул Расул, мун гIодулевищ вугев?» - ян. Гьес жаваб кьуна: «Бераздаса магIу чвахулеб буго, ракI пашманлъулеб буго, амма нижеца Аллагь разияб гурони бицунаро», - ян.
Къурайшияз гьев инжит гьавуна, как балеб мехалъ тIаде чороклъи рехана, тIад релъанхъана, амма малаикас гьел тIагIинаризе гIакълу кьураб мехалъ, Аварагас ﷺ абуна: «Дир хьул буго Аллагьас ﷻ гьезул наслуялдаса Гьесие ﷻ лагълъи гьабулел чагIи рижизаризе рукIиналда», - ян.
Гьесие камуна бищунго лъикIал гьалмагъзаби - ХIамза, ЖагIфар ва Зайд. Хвелалдего Аварагас ﷺ хIехьана хIалуцараб унти ва абуна: «ХIакълъунго, хвалил жиндирго гIазаб букIуна», - ян. Аллагьасдасан ﷻ бугеб тIаса бищана.
АсхIабзабаз гьикъана: «Бищунго Аллагьас лъил хIалбихьулеб?» - абун. Аварагас ﷺ жаваб кьуна: «Аварагзабазул, хадуб гьезде гIагарал чагIазул», - ян. (АхIмад)
ХIалбихьиялда вугин абураб жо гуро инсан мунагьазул цIурав вугин абураб. Цо-цо мехалъ, гьелъул гIаксалда, Аллагьас ﷻ тIаса вищиялъул ва вокьиялъул гIаламатлъун ккола гьеб.
ХIалбихьиял ккола рацIцIалъиялде ва борхалъиялде нух. Бищунго кIвар бугеб жо ккола, щиб ккелебали гуреб, гьеб кин хIехьолебали балагьи. Мун Аллагьасдаса ﷻ рази вугони, Гьес дуе кьела къуватги, рацIцIалъиги, рикIкIен гьечIел хиралъабиги. ТIадегIанав Аллагьас абуна (магIна): «ХIакълъунго, сабру гьабуразе роцен гьечIеб кири щвезе буго», - ян («Аз-Зумар» сурат, 10 аят).
Аллагьас сабру кьеги, иман щула гьабеги, нилъги, нилъер хъизамалги, республикаги къварилъабаздаса, гъалмагъираздаса цIунаги. МухIаммад аварагасдехун ﷺ рокьиялъ нилъер ракIалги цIезарун, сабру, щукру гьабулездасан гьареги нилъ.
