ГIибадаталъулъ кIвахIаллъи
Имам Гъазалияс «ИхIяу гIулуму ддин» абураб тIехьалда хъван буго: «Гьелъие кумек гьабулеб алатлъун ккола гIибадаталъе хIаракат бахъулел гIадамазул лъикIлъабазул хIакъалъулъ бицунел харбазухъ гIенекки. Гьелдасаги лъикIаб – гьединал гIадамазулгун гьудуллъи гьаби (кинаб гIамал, щиб гьабулеб бугищали бихьун), гьезул хIалазда хадуб халкквей ва бихьаралда гIамал гьабун гьезда нахърилълъун», - абун.
Цо-цо мехалда муъминчиясул гьабулеб гIибадаталъулъ гьуинлъи лъугIулеб хIал букIуна. Исламалъул гIадаталда гьелда абула гIибадаталъулъ бечIай лъугьин, рухIияб унти абун, дагь-дагьккун жинцаги рухIалъегун черхалъе кутакаб заралияб асар гьабулеб.
Гьабулеб гIибадаталъулъ кIвахIаллъи кколаро гIицIго черхалъул свак. Гьеб ккола инсанас гIамал гьабулеб, амма гьесул ракI гъапуллъараб хIал. Хирияб Къуръаналда ТIадегIанав Аллагьас ﷻ абулеб буго (магIна): «ХIакъикъаталдаги, талихI батараздасан руго как балелъул жидер ракIал гIодоре риччарал муъминзаби (Аллагь ракIалда вукIун хIузур-хушугI бугел)», - абун (суратул «Муъминун» 1-2 аят). Кинниги цIикIкIун талихI хвезабулеб жолъун ккола инсанасда жиндирго гIибадаталда жаниб гьеб хIал лъугьунеб букIин бичIчIунгутIи ва гьелде кIвар кьечIого хутIи. Гьеб хIалги лъугьун, лъугьараблъиги бичIчIун, амма гьеб гIунгутIилъун рикIкIинчIеб мехалъ, гьеб лъугьуна дагьабги кIудияб талихIкъосинлъун.
Гьел унтабазул кьучI буго инсанасда, гIибадат гьабизе къуватги гъираги кьурав ТIадегIанав Аллагьасе ﷻ шукру гьабизе лъачIолъи, гьабунгутIи. Шукру гьечIолъиялъ инсан махIрум гьавула Аллагьасул ﷻ кумекалдаса.
ТIарикъаталъул устарзабаз бихьизабулеб буго гIибадаталда жаниб кIвахIаллъиялде рачунел чанго аслияб гIиллаби. ТIоцебесеб иргаялда, гьеб кколинги абулеб буго Аллагьасулгун ﷻ бугеб бухьен загIипаб букIин, жибги лъугьунеб Халикъасул ﷻ кIодолъиялъул пикру гьаби, бичIчIун Къуръан цIали, Гьев ﷻ ракIалде щвезави дагьлъараб мехалъ. ТIадегIанав Аллагьасдаса ﷻ рикIкIалъиялъ чара гьечIого рачуна гьабулеб гIибадат загIиплъиялде. Цоги гIилла ккола, лъикIаб гIамал гурел чагIазулгун гьудуллъи гьаби. Инсанас жиндир гьудуласул хаслъаби къабул гьарулел рукIиналъ, гIибадаталъулъ кIарчанлъи бугел чагIазулгун гьудуллъи гьабиялъги гьезул хIал бахинчIого хутIуларо. Дунявиял ишазда хадур рекерахъдиялъги бачIинабула гIибадаталъулъ гъаплат ва кIвахIаллъи.
Тасаввуфалъул агьлуялъ бихьизабулелдасан ккола цIикIкIун кванан чехь цIезабиялъги лъугьинабулин гIибадаталъулъ кIвахIаллъигун чорхол бечIай абун. «Хадуб гьабилин» абурал рагIабиги кколин илбисалъул аскаразул цоял. ЛъикIаб иш гьаби нахъбахъиялъ гьелдехун букIараб рекIелчIей загIип гьабула ва ахир-къадги гьеб гьаби рехун теялде рачуна.
КIвахIаллъи буго шайтIаналъул аслиял алатазул цояб. Аллагьасул Аварагас ﷺ абун буго: «Нужер цонигияв кьижизе вахунеб мехалъ, шайтIаналъ гьесул бетIералъул нахъисеб рахъалда лъабго гарацI бухьуна ва щибаб нухалда абула: «Дуе сордо халатаб буго, мун кьижа», - ян. Цинги, кьижун хадув гьев ворчIидал, гьес Аллагь ﷻ ракIалде щвезавуни, гьел гарцIазул цояб бичула, какичури гьабуни - кIиабилеб бичула, как бани - лъабабилебги бичула» (Бухари). ШайтIан муъминчиясухъе бачIунаро мунагь гьабеян баянаб ахIигун. Гьелъ байбихьула гьитIиналдаса - гIибадат нахъбахъизе бегьулин, кватIуларин гьеб гьабизе, гьаб цояб гьабсагIаталда гьабизе чара гьечIеб бугин абурал гIадал суалал ракIалде рехун.
Гьеб унтиялъе дару малъун буго гIалимзабазул ва живго Аварагасул ﷺ насихIатазда. МухIаммад аварагас ﷺ гIемер гьарулаан Аллагьасда ﷻ кIвахIаллъиялдаса цIуни. Имам Бухарияс бицараб хIадисалда буго: «Я Аллагь, цIуни тIалаб гьабун дун Дуда аскIове кIанцIулев вуго рекIел чIвачIвадиялдаса, пашманлъиялдаса, загIиплъиялдаса ва гьабулеб гIамал кIвар кьечIого гьабиялдаса, хIалихьалъиялдаса, хъантIиялдаса, налъиялъул къварилъиялдаса ва (цоги) гIадамазулъ лъугьунел (квешал пишабазул) жоялдаса», - абун.
Гьабулеб ишалъулъ кIвахI лъугьиналъе ругел гIиллабазул жеги цояблъун буго, чияс бачIинахъего жиндаго тIаде цIакъго гIемераб жо боси ва гьелъул хIасилалда хадубккун гьеб хIехьезе кIунгутIи. ГIайшатица Аварагасул ﷺ гIамалазе сипат гьабулаго абун буго гьев ﷺ вукIанин гьабулеб гIамал гьоркьоса къотIизе течIого кидаго гьабулевлъун. Гьелда хурхун Аварагас ﷺ абун буго: «ГIамалазул Аллагьасе ﷻ цIикIкIун рокьулеллъун руго, дагьал ругониги, тIадчIей гьабун кидаго гьарулел ишал», - абун. Гьединлъидал хIаракат бахъизе ккола цо къоялъ гIемер гьабун, цинги рехун тун букIунеб гуреб, дагьаб бугониги, щибаб къоялъ гьабулеб иш гьабулевлъун вукIине.
Имам Гъазалияс «ИхIяу гIулуму ддин» абураб тIехьалда хъван буго: «Гьелъие кумек гьабулеб алатлъун ккола гIибадаталъе хIаракат бахъулел гIадамазул лъикIлъабазул хIакъалъулъ бицунел харбазухъ гIенекки. Гьелдасаги лъикIаб – гьединал гIадамазулгун гьудуллъи гьаби (кинаб гIамал, щиб гьабулеб бугищали бихьун), гьезул хIалазда хадуб халкквей ва бихьаралда гIамал гьабун гьезда нахърилълъун», - абун.
Цояс абун буго: «ГIибадаталда жаниб дида кIвахIаллъи халлъидал, дун МухIаммад ибну ВасигIатихъ ва гьесул гIибадаталде бугеб гъираялъухъ балагьана, гьеб дие анкьие гIуна», - ян. Аллагьасул Расулас ﷺ кантIизарун абулаан: «Иргадулаб как базе рахъунелъул нужеца гьеб ахирисеб как абун цебе чIезабе», - ян (АхIмад).
Хвалил пикру гьабиялъ ва щибаб как ахирисеб букIине бегьулин абураб пикру рекIелъ цIуниялъ кьола гIибадаталъе гъира, ракIбацIцIалъи ва ихлас. Аварагас ﷺ абун буго: «Муъминчи как базе вахъунеб мехалъ гьес байбихьула Халикъасулгун ﷻ бухьен гьабизе, гьединлъидал, пикру гьабе кин гьеб гьабулеб бугебали», - ян (ХIаким). ТIадегIанав Аллагьасда ﷻ нилъ рихьулел рукIин ва нилъеца гьабулеб гIибадаталда хадуб Гьес ﷻ халкколеблъи лъаялъ кумек гьабула букIине кколеб къагIидаялъ гьеб гьабизе. Аллагьасулгун ﷻ бухьен тIадбуссинаби байбихьула Гьесул ﷻ ТIехь (Къуръан) цIалиялъ, гьелъул магIнабазда тIад ургъиялъ. Гъапулаб ракI чIаго гьабулеб, иманалъул гьуинлъи тIадбуссинабулеблъун Къуръан буго.
Жунайдул Багъдадияс абун буго: «Лъазабураб гIелмуялъ инсанасда бихьизабула гьесул ресал. Жиндирго ресазул гIурхъаби лъалесеги бигьаго букIуна ТIадегIанав Аллагьасе ﷻ мутIигIав лагълъун вукIине», - абун. ГIелмуялъ инсан вачуна гIибадат кин гьабизе кколебали лъаялде ва букIине кколедухъ гьеб гьабизе, гьединго, цIунула гIурхъаби рахун къватIиве иналдаса.
ГIибадаталъулъ кIвахIаллъи лъугьин бачIинахъего талихI-къосиналъул рагIал гуро, гьеб буго чиясул чорхолъ лъугьараб загIипаб хIал, жиндехун къеркьей гьабун нахъе бачахъизе кколеб. Аслияб жо буго жиндирго загIиплъи бичIчIи ва кумек гьарун Аллагьасде ﷻ руссин. Кумек гьарун вачIарав Гьес ﷻ нахъчIваларо.
ХIадисул Къудсиялда Аллагьас ﷻ абулеб буго: «Дир лагъ Диде гIагарлъулевлъун вукIуна парзал тIуразарулев вугебгIан мехалъ. Паризаял гIамалал тIуразарун хадуб, суннатал гIамалалги гьарун, Диде гIагарлъи гьес тIалаб гьабидал, Дие гьев вокьила. Дие гьев вокьараб мехалъ, Дун лъугьуна гьесул рагIулеб гIинлъун, бихьулеб берлъун, кколеб кверлъун, вилъанхъулеб хIетIелъун», - ин (Бухари). Гьеб хIалалъулъ Аллагьас ﷻ гьесул гьариялъе гьабула жаваб, кумек хIажалъараб мехалда хIалаеги чIола.
Аллагьас ﷻ кумек гьабеги щивасе гIибадат-гIамал Гьев ﷻ разияб хIалалда гьабизе! Амин!
