Аслияб гьумералде

Гьобол кIодо гьави

Гьобол кIодо гьави

Гьобол кIодо гьави

Инсанасул рекIелъ бугеб иманалъулги, гьесул тIабигIаталъул берцинлъиялъулги гIаламат ккола гьобол кIодо гьави, гьев рокъове вачин, гьесие тIагIам кьей ва хIажатал тIурай. Хирияв аварагас ﷺ хIадисалда гьеб баян гьабулеб буго гьадин: «Щив чи вугониги жинца Аллагьасдаги, къиямасеб къоялдаги иман лъолев, гьесда абе гьобол кIодо гьаве», - ян.

 

Цогидаб хIадисалда свалат-салам лъеяв Аварагас ﷺ абулеб буго: «Жинца гьоболги кIодо гьавуларев ва гьесул адабги цIунуларев инсанасулъ лъикIлъи гьечIо», - ян. Гьединго, хIадисалда буго: «Гьобол нужехъе жиндиего хъвараб ризкъиялда хадув вачIуна ва гьениса нахъе уна хъизамалъулго мунагьалги чурун, гьезие баракатги тун», - ян. Гьоболас кванараб жо Аллагьас ﷻ  гьесие хъвараб ризкъи буго, гьелдалъун рукъалъул бетIергьан мискинлъуларо, гьелъул гIаксалда, гьоболасул баракаталдалъун рукъалда баракатги лъола, рукъалъул агьлуялъул мунагьалги чурула.

 

Гьоболасул цIунизе тIалаб гьабулел адабал

  1. Гьобол къабул гьавила ракI разиго, яхI бахъила гьесул мурадал тIуразе, нахъе унев мехалъ гьоболлъиялда разиго вукIунеб хIалалъ. ХIакимица бицараб хIадисалда абулеб буго: «Нужее диналъул вацазул хIажатал тIуразе хьвади лъикIаб буго, кIиго моцIалъ мажгиталъуб игIтикафалда чIеялдаса», - ян.
  2. Гьоболасе бокьичIого гьесда хIалтIи малъиларо, бокьулареб рагIи абиларо. Бусурбабазул бетIер ГIумар ибну ГIабдул-ГIазизихъе вачIарав гьоболас гьесда гьарана: «Я бусурбабазул халифа! Дие изну кье, дур гьитIинав васасе хъулухъ гьабизе», - ян. ГIумарица гьесие жаваб гьабуна: «Инсанасул чилъи ва яхI гьечIолъиялдасан ккола тIаде вачIарав гьоболасда хIалтIи малъи ва гьев жиндиего хъулухъ гьабизе тIами», - ян.
  3. ШаргIалда какараб буго лъабго къоялдаса цIикIкIун гьоболлъухъ чIезе. Щайгурелъул, гьелдалъун рукъалъул бетIергьанасе гьабулеб хIалтIулъ, магIишат-яшавалъулъ зарал ккола. Бухарияс бицараб хIадисалда буго: «Гьоболлъи – лъабго къоялъ халат бахъуна, гьелдаса тIаде рукъалъул бетIергьанасе садакъа буго», - ян. Амма рукъалъул бетIергьанасе бокьун бугони гьев лъабго къоялдаса цIикIкIун чIезе, гьоболасе изну буго гьесул рагIи къабул гьабизе.
  4. Гьоболасе хъулухъ гьабила ресалда рекъон. Исламалда какараб буго бечедав вугевлъи хIан, жиндирго рес рекъолареб хIадур гьаби ва гьелда хадув лъугьин. Гьелдаго цадахъ какараб буго гьоболасда жиндирго мискинлъи ва бахиллъи-къарумлъи бихьизабиги. Нилъ нахърилълъине ккола исламалъул авалалда рукIарал асхIабзабазда ва салафу-салихIиназда. Гьез абулаан: «Ниж сахаватал руго, нижехъ кодоб бугеб жоялдалъун, ниж бечедаллъунги хIаларо ва ххвел гьабун нижехъ гьечIеб жоги бугеблъун бихьизабуларо», - ян.
  5. Гьобол ахIила бечедал-мискинал батIа гьаричIого. Гьелдаго цадахъ хIаракат бахъила тIаде вачIунев гьобол Аллагьасукьа хIинкъулев, исламалъул тIалабал тIуразарулевлъун вукIине. Свалат-салам лъеяв Аварагас ﷺ абулеб буго: «Нужеца цIакъ бахъе нужер тIагIам кванангутIизе, Аллагьасукьа хIинкъулез гурони», - ян.
  6. Гьоболасул адаб гьабиялдасан ккола, заман бахъилалде гьесда цебе тIагIам лъей ва гьев кванан лъугIизегIан столалдаса тIагIам нахъе босунгутIи. Амма жеги тIаде рачIине кколел гIадамал рукIун, гьезие гIоло дагьаб балагьун чIеялъул зарал гьечIо.
  7. Гьоболас нахъе унеб мехалъ баркала кьела, разилъи бихьизабила ва рукъалъул бетIергьанасда лъачIого, гьесулгун къо-мехлъикI гьабичIого къватIиве вахъинаро. Рукъалъул бетIергьанас гьобол кавудухъе щвезегIан нуха регIун, къо-мехлъикI гьабила. Хирияв аварагас ﷺ абулеб буго: «Дир суннаталдасан ккола гьобол рукъалъул кавудухъе щвезегIан нуха регIи», - ян.

 

АхIмад МухIумаев

2026-07-01 (МухIаррам 1448 с.) №13.


ЖамгIият лъикIлъиялде нух

Исламалъул бищунго кIвар бугел къиматазул цояб ккола инсанасе тарбия кьей. Гьеб хурхараб букIуна хьвада-чIвадиялъул къагIидабазда гуребги, рухIалъул жанисеб рацIцIалъиялдаги, ракI бацIцIад гьабиялдаги, лъикIаб хасият гIуцIиялдаги. Ахир-къадги тарбия ккола инсан жамгIияталда вухьинавулеб, цогидазе...


Нужее баяналъе

«Салул гамайилан» сунда абулеб? – Вараниялда. Аварагзабазул рикIкIен рехсараб аят щиб? – Сура «ан-Ниса». Щиб сураялъулъ кIиго нухалъ басмала рехсараб? – Суратул «ан-Намлалда». Адам щиб къоялъ вижарав? – Рузман...


ЛъикIазулгун гьалмагълъи гьаби

Гьудул-гьалмагълъи лъи-кIасулгун гьабизе ккеялъул хIакъалъулъ гIемер бицуна имамзабаз мажгитахъ гьарулел вагIзабазда, гIалимзабазул мажлисазда. Гьебги гIадахъ босун лъикIал гIадамазулгун цIикIкIараб гьоркьоблъи гьабизе хIаракатги бахъула гIемерисев чияс. ХIакъикъаталдаги кутакалда лъикIаб, беццараб...


Бекерулеб заманалъул хIикмат

Замана сверула сагIтал тирула, Сон хехго бачIуна, херлъун ватула. (Инхоса ГIалихIажи)   Халкъалда гьоркьоб гIемер бицунеб жолъун ккола ахираб мехалда заман хехго унеб бугилан абун. ХIакъикъаталдаги гьедин букIин бихьулебги буго. Щибго ургъел гьечIого нилъ рукIаго ун батула анкь, моцI,...


Аварагасги ﷺ тIадчIей гьабулеб букIараб

Къунуталъ (магьдина) какилъ хасаб бакI ккола ва гьеб ккола ШафигIияб мазгьабалда бищунго кIвар бугел суннатазул цояб. Гьеб буго рогьалил какил кIиабилеб ракагIаталда, рукугIалдаса хадуб цIалулеб хасаб дугIа. Гьединго къунут цIалула витрулъул какда, рамазан моцIалъул ахирисеб бутIаялда ва балагь...