Аслияб гьумералде

РитIухълъиялъул аслу

РитIухълъиялъул аслу

Халкъазда цебечIарал масъалабазул цояб ккола адаб гьечIолъи. Хасго гьеб загьирлъула гӀолеб гӀелалда гьоркьоб.

Адаб-хӀурмат, яхӀ-намус ккола сахаб жамгӀият букIиналъе лъолеб кьучӀалъул цояб. ГIемерисел масъалаби, захIмалъаби, ритӀухълъи гьечIолъи бугелъулха адаб гьечIолъиялъул хIасил. 

 

Адаб абураб рагIул магӀнаги ккола щивав чиясда жаниб лъикӀлъи, ритӀухълъи, лъикIал хасиятал рукIин. Умумуз абулаан, адабалъ гурони чи кIодоги гьавуларин, адаб теялъ гурони гIодовегIанлъизеги гьавуларин абун. 

Жидеего бокьа-бокьараб гьабулеб халкъ цебетӀоларо ва церетIезе ресги гьечIо. Гьединаб жамгIият ахир-къадги биххула, щущан уна.

Адабалъ инсанасул гӀумру берцин гьабула ва цогидазе лъикIлъиги щола. Адаб бугин абизе бегьула муъминчиясул ярагъ яги гьесул лъикӀав гьалмагъ. КигIан заман индалги адабалъул къимат холаро ва адабалда ракьалда хьвадулев вукIарав чи, цевеса аниги, кIочонги толаро.

Цо-цоязда ракIалда ккола жал кутакалда адаб цIунарал ва берцинаб тIабигIат чорхолъ бессарал чагIи ругилан. Гьединазда жидерго гIунгутIабиги рихьуларо. Инсан ругьунлъизе ккола жиндирго гӀунгутӀаби рихьизе ва гьелдаго цадахъ, адаб гьабизеги ругьунлъани, гьесда тIасан яги хадуб гьабулеб гIадамазул калам къанагIат гурони букIунаро. 

ГӀадамаз хӀаракат бахъула берцинаб ретӀел-хьит ретIизе, машина, рукъ тIалаб гьабизе ва гьелдалъун чIухIи бихьизабизе. КигIан гIемераб бечелъи букIаниги щиб, адабалъ гурони чи тIадегIан гьавулареб мехалда. Мина-картги, машинабиги ва цогидабги тIадегIанлъун бихьи ккола адабалъул къимат лъаларев чиясул пикру. 

Щивав муъминчиясе мисаллъун ккола МухӀаммад авараг ﷺ. Киналго муъминзабаз хӀаракат бахъула Аллагьасул Расуласул ﷺ тӀадкъаязда рекъон гӀамал гьабизе ва сундулъго гьесдаса мисал босизе.

Адаб гьечIолъиялъ бусурбабазда гьоркьоб гуребги, цогидазда гьоркьобги, балагьал загьирлъула. Гьелде кIвар кьезеги ккола. 

Киназдаго лъала, аварагзаби гурони, цониги чи камилав гьечӀевлъи. Аллагьас гӀадамал рижана мекъи кколеллъун, амма гьелъухъ балагьичӀого, щивав муъминчияс хӀаракат бахъизе ккола кIварабгIан куцалда камиллъизе. Жинцаго гьабулелъул хIисабалдаги вукIине ккола инсан.

 

Шамил МухIаммадов

2026-09-15 (РабигIул ахир 1448 с.) №18.


Авараг ﷺ лъай – гьев вокьи

Аллагьасул Аварагасде ﷺ бугеб рокьиялъ гьесул асхIабзабазул ракIазулъ хасаб бакI кколаан. Гьеб рокьи гьез загьир гьабулаан рагIудалъун ва пишабаздалъун гуребги Аварагасул ﷺ къадру цIунулел, гьесул лъикIлъаби рицунел, гьесул тIокIаб гIамал-хасият беццулел шигIрабаздалъунги.   АсхIабзабазда...


Фарукъ абураб цIар щвей

Жинда Аллагь разилъаяв ГIумар-асхIаб исламалде вачIун хадуб, бусурбабазда бугеб хIал бихьун гьесул ракI хIалхьун букIинчIо. Бусурбабаз ислам боси балъго гьабулеб букIараб заманалда ГIумар-асхIаб Аварагасухъе ﷺ вачIана ва абуна: «Я, Бичасул Авараг ﷺ, нилъ битIараб нухда гьечIищ, хваниги чIаго...


Тохав чиясул нух

Абу-Гьурайратидасан Бухарияс бицараб хIадисалда аварагас ﷺ абулеб буго: «Аллагьас ﷻ абуна, щив чи вугониги дир валиясе зарал гьабун (жинца гьев тушманлъун ккун, гьесда ццим бахъун), дица гьев чиясда рагъ лъазабула», - ян. Жинда Аллагь ﷻ гурхIаяв Факигьанияс абуна: «Щив чи вугониги...


Сахаватав инсан

Нижер росулъа сахаватав инсан Чарандал вас ГIамиргIалица жиндирго инсул букIараб мина къачIазеги къачIан кьуна росдал мадрасалъе. Киналго росдал гIадамал кутакалда рохун ва разиго руго ГIамиргIалица гьабураб гьеб баракат цIикIкIараб ишалдаса. Гьанже рес рекъана мадрасаялда лъимал ва чIахIиял...


Берцинлъи гьаби

Инсанас ретIулеб ретIелги берцинлъиялъе хIалтIизе гьарулел жалги хIалалал рукIуна, гIаммаб куцалда босани. Кинниги гьезда гъорлъ руго хIалтIизаризеги ва гьездалъун къачIадизеги бегьуларел жалги.   Гьел киналго хIалтIизаризе бегьулел жал руго Аллагьас нилъее дунялалда ругебгIан заманалъ...