ТIоцебесей мугIалим
Нилъер диналда эбелалъ тIадегIанаб бакI ккола. Къуръаналдаги Аварагасул ﷺ суннаталдаги чанго нухалъ тIадчIей гьабун бицунеб буго эбел-инсул, хасго эбелалъул адаб-хIурмат гьабизе ккеялъул хIакъалъулъ. Хъизамалда ва жамгIияталда эбелалъулаб тIалаб рикIкIуна бищун кIвар бугезул цояблъун.
ТIадегIанав Аллагьас ﷻ хирияб Къуръаналда абун буго (магIна): «Нижеца инсанасде амру гьабуна эбел-инсуе лъикIлъи гьабеян. Эбелалъ гьев захIматго ургьив хьихьана, гьединго, захIмат бихьун гьавизеги гьавуна…», - абун (суратул «АхIкъаф», 15 аят).
Цоги аяталда буго (магIна): «Дур БетIергьанас амру гьабуна дуца Жиндие гурони гIибадат гьабугеян, эбел-инсуе лъикIлъи гьабеян, гьезда «уф» абураб гIадабцин (адаб тун) рагIи абугейин…», - абун (сурату «Исраъ», 23 аят). Хириял аятазда рехсаралдаса босун хIисаб гьабуни, эбел-инсудехун, хасго эбелалдехун разилъи гьечIолъиялъул бищун дагьаб гIаламатцин бихьизабизе гьукъараб буго.
Хирияв Аварагас ﷺ чанго нухалъ абуна эбелалъул адаб-хIурмат гьабизе кколин абун. Цо къоялъ пуланас гьесда ﷺ гьикъун буго: «Я Аллагьасул Расул ﷺ, гIадамазда гьоркьоса дир лъикIлъиялъе бищун мустахIикъав чи щив?» - абун. Гьес жаваб кьун буго: «Дур эбел йиго», - ян. «Хадув щив вугев?» - абун цIехедалги, Аварагас ﷺ жаваб гьабула: «Дур эбел йиго», - ян. Нахъе гьикъидал, Аварагас ﷺ абула: «Дур эбел йиго», - ян. Цинги ункъабизеги суал такрар гьабидал, Аварагас ﷺ абула: «Дур эмен вуго», - ян (Бухари ва Муслим).
Эбелалдехун цIунизе кколел адабал:
- ХъачIлъи бихьизабун киданиги гьаракь борхизабунгутIи.
- Кумек-квербакъи гьаби, хасго ригьалде яхараб мехалъ.
- Кидаго Аллагьасде ﷻ дугIа гьаби.
- Гьелъул рахъалдасан гIагарлъиялъулгун бухьен цIуни.
- Кидаго гьелъул тIадкъаял тIуразари.
Эбел йиго лъимералъе тIоцебе тарбия кьолей мугIалим. Гьелъ кьучI лъола иманалъул, яхI-намусалъул, Аллагь ﷻ вокьиялъул, дин-исламалда хурхаралъул бицунел киналго бутIабазда. ХIадисалда буго: «Алжан нужер улбузул хIатIазда гъоркь буго», - абун (Насаи). Эбелалъе хъулухъ гьаби, адаб цIуни - гьеб буго Аллагьасул ﷻ разилъиялде щвеялъе нух, кIудияб кири щолеб гIамал.
Аллагьас ﷻ тавпикъ кьеги адаб цIунизе! Амин!
