Маххул хIикмат
Маххул хIикмалъи загьир гьабун рещтIараб Къуръаналъул «Ал-ХIадид», ай махх абураб сураялда буго гьадинаб (магIна): «Дица рещтIинабуна жиндилъ кутакаб гуч ва мунпагIатал ругеб махх», - абун.
Дунялалда ругел магIданазда гьоркьоб маххалъ лъабабилеб бакI ккола. Жакъа астрофизикаялъ Къуръаналъул хIикмат ритIухъ гьабун нугIлъи гьабулеб буго, махх ракьалде Космосалдасан бачIараб букIин. Гьелъул хIикмалъи 1400 соналъ цебе Къуръаналъул «АлХIадид» сураталда мухIканго бичIчIизабунги батана гьезда.
Гьеб сураялъул 25-абилеб аяталда бугеб «Анзална» абураб рагIул таржама гьабуни, бичIчIулеб буго «гIадамазе мунпагIаталъе кьуна» абун. Амма гьелъул хIакъикъияб магIна хал гьабуни, «рещтIинабуна» абунги бачIунеб буго. Гьелдасан мухIканго бичIчIулеб буго, махх нилъер ракьалде Космосалдасан бачIараб букIин.
Махх бижулеб ва загьирлъулеб буго цIи раккарал цIвабзаздасан, цIваялъул багIари цIикIкIиндал гьеб кьвагьулеб буго. Кьвагьараб цIваялдасан лъугьунел руго метеоритал - жидеда жаниб маххул нахърателал ругеб. Гьел сверулел рукIуна Космосалда, цинги гьеб ракьалъул цIайиялъул къуваталде бачIиндал, бортула ракьалде.
Гьеб киналдасанго бичIчIулеб буго махх ракьалдаса гуреб, Космосалдаса бачIараб букIин, ай Къуръаналда рехсохъе рещтIун букIин ракьалде.
Узухъда, нилъеда лъала анкьабилеб гIасруялда, Къуръан рещтIараб мехалъ, гьеб аят гIелмияб къагIидаялъ рагьизе гIалимзабазул рес букIинчIеблъи. Амма жакъасеб астрономиялъул гIалимзабазе рес щвана маххул хIакъикъат лъазе ва гьез чIезабулеб буго махх гуребги цогидал батIиял магIданалги рещтIун рукIин къватIисан ракьалде.
Къоабилеб гIасруялъул ахиралда гьабураб хIалбихьиялъ нилъ рачунел руго гIажаибаб хIасилалде. Машгьурав микробиолог Майкл Дентоница жиндирго тIехьалда хъвалеб буго:
«Цогидал магIданазда дандеккун махх буго чиясе чара гьечIого хIажатаб жо. Ракьул ядроялъуб ккараб маххалъ гIажаибаб къуватаб магниталъул цIайиялъ сверун кколеб буго ракь. Гьеб магниталъул цIайиялъ цIунулеб буго нилъер ракь къватIисан бачIунеб къуватаб радиациялдасаги ва озоналъул гъат биххиялдасанги. Гьеб магIдан ракьалда букIинчIебани, чиясул бидулъ гемоглобинги букIунароан. Инсанасул би багIараб букIиналъе сабабги гьеб магIдан ракьалда букIин буго», - ян.
Медицинаялъул гIалимзабазги 2004 соналъ рагьана маххул бугеб цоги пайда. Гьез чIезабуна онкологиял унтаби нахъчIваялда дандеги гьеб хIалтIулеб букIин.
Андреаса Джорвана абулей тохтуралъ тIоцебе хIалтIизабуна цIияб хIалбихьи магниталъул лъамалъиялдалъун, къоло анлъго сон барав рак унтиялъ унтарав Николаус абурав васасда тIад. Гьеб магниталъул гипертермиялдаса хадуб гьесул тIуранго тIагIун руго ракалъул клеткаби.
Гьалъул хIасилалдасан бичIчIула «МунпагIаталъе рещтIинабуна» - ян абураб аяталъул магIнаги.
МУХТАРАХIМАД МУХIАММАДОВ
