ХIарамалъул ракь

Макка-Мадинаялъул хиралъилъун нилъее гIела, жиндие гIоло кинабго махлукъат бижарав авараг ﷺ тIад хьвадараб, гьев вукъараб ракьлъун букIин.

Нилъеда бихьулеб буго жакъасеб къоялъги ТIадегIанав Аллагьас ﷻ Макка-Мадинаялъул агьлу хьихьун бугеб куцги, гьениб гьанжелъизегIан цIунун бугеб баракатги. Гьебги Ибрагьим аварагасул дугIа Аллагьас ﷻ къабул гьабиялъул баракаталдалъун буго.

Ислам бачIиналде цебеги Маккаялъул мушрикиназ ХIарамалъул ракьалда чIарав чиясе щибго зарал гьабулеб букIинчIо, хIатта жиндирго эмен чIварав чи вугонигицин. Гьез абулеб букIана: «КагIба буго Аллагьасул рукъ, гьенир чIаралги Аллагьасул агьлу буго», - ян. ГIалимзабаз абулеб буго: «Аллагьас Макка хIарамлъун гьабун букIанин Ибрагьим аварагас дугIа гьабилалдего», - ян. Гьелъие гьез далиллъун бачунеб буго жинда свалат-салам лъеяв Аварагасул рагIи: «ХIакълъунго, Аллагьас Макка хIарамлъун гьабун букIана, зобал-ракьал рижараб къоялъ», - абураб. ХIакъикъаталдаги, Аллагьас ﷻ Макка хIарамлъун гьабун буго хирияв аварагас ﷺ абухъе, зоб-ракь бижараб къоялъ. Амма гьеб хIарамлъун гьаби БетIергьанас цониги аварагасе загьир гьабичIо, жинцаго цIунараблъун букIана. Цинги, БетIергьан Аллагьасда ﷻ Ибрагьим аварагас гьарана, гьаб бакI хIарамлъун букIин, Дурго лагъзадерие дир мацIалдалъун загьир гьабеян. БетIергьанас Ибрагьимил гьариги къабул гьабуна. Гьелдаса нахъе гьеб бакI хIарамлъун букIинги загьирлъана.

Макка хIарамлъун гьаби абураб рагIиялъул магIна ккола: жиндилъ чан гьабизе, гъветI-гIаркьел бекизе, чIахI-хер тIезе, жаниб рагъ гьабизе Аллагьас ﷻ хIарамлъун гьаби.

ХIакимица бицараб хIадисалда абун буго: «ХIарамалъул ракьалда гьабураб лъикIаб гIамал, ТIадегIанав Аллагьас нусазариде бахинабула», - ян. Жеги абун буго: «Масжидул ХIарамалда бараб как, цогидал мажгитазда баралдаса нусазарго нухалъ хирияб буго», - абун (Бухари). Гьарурал лъикIал гIамалазухъ кири цIикIкIинабулеб гIадин, квешал гIамалазухъги цIикIкIуна гьениб мунагь. Жинда Аллагь разилъаяв ГIумар-асхIабас абулеб букIана: «Маккаялда цо гъалатI ккеялдаса, цогидаб бакIалда 70 гъалатI ккезе бокьила дие», - ян.

ГIабас МухIаммадов

2026-08-01 (Сафар 1448 с.) №15.

Къарзалъе гIарац кьей хирияб ишги нилъер Аварагасул ﷺ суннатги буго. Амма налъи бецӀи ккола тӀадаб жо. КигӀан ритӀухъав вукӀаниги, налъи бецӀизегӀан яги къарз кьурав чи тӀаса лъугьинегӀан, гьеб тӀаса кколаро. Гьединлъидал, бусурбанчиясе рекъола кIванагIан къарзалъе жо босичIого тезе, чарагьечIеб...

Аварагзабазул тIабигIа-таздасан ккола хIилму ва гурхIи. Аллагьас ﷻ Аварагасдехун абулеб буго: «Дуца гIадамаздехун гьабулеб гIамалалъулъ бигьаяб, хIеренаб нух тIаса бище ва жагьилал гIадамаздасаги вусса», ай гьез гьабуралда релълъараб ахIмакъаб гьабугейин ва гьезул рагIи-гIамал гIадахъги...

ДРялъул муфтияталда тӀоби-тӀана ГӀалимзабазул советалъул президиумалъул данделъи. Гьелда гӀахьаллъана ДРялъул муфтияталъул председатель Мурад ИсмагӀилов ва республикаялъул округазда ругел муфтияталъул вакилзаби. Данделъи рагьана ГӀалим-забазул советалъул председателасул ишал тIуралев КъахIиса...

ГӀинкъазул ва гIинда бакIазул ТӀолгороссиялъул жамгӀияталъул Дагъистаналъул регионалияб отделениялъул вакилзаби, гьелъул председатель АсхӀаб Госенакаевасул бетӀерлъиялда гъоркь, щвана Дагъистан Республикаялъул муфти, шайих АхӀмад-афандиясухъе. Данделъиялда гьалбадерица ракӀ-ракӀалъулаб баркала...

МагIна бичIчIуларел Къуръаналъул аятазе ва хIадисазе кинаб хIукму бугеб? Цогидал аятазда релълъун гьезул тафсир гьабизе бегьулищ? Гьел аятазде ва хIадисазде нилъеца иман лъола ва гьелъул хIакъикъат ТIадегIанав Аллагьасде ﷻ тIамун тола. Гьединал аятазе ва хIадисазе баян тафсир гIалимзабаз кьечIо....

ХIарамалъул ракь