ХIикматал махлукъатал
ГIалхул цIцIе
МугIрузулаб (гIалхул) цIцIе буго гIажа-ибго гIумру тIамулеб хIайван. Гьеб буго къуватал ччорбазул, кьварарал щанкIлазул кумекалдалъун гIор-хъолъа арал мугIрузул шартIазда гIумру гьабизе бажарулеб рухIчIаголъи. Гьезул рукIуна чIахIиял хIатIал, кIичIарал лълъурдул, гIебаб мегеж, къокъаб рачIчI, тIомол кьер хисула гIуж бихьун.
Аслиял гIаламатал
Хар-хадизе махщел: тириго рахуна цIвакарал кьурабазде, рахиналъе кумек гьабула щулиял хIатIищанкIлаз, гьел ганчIазда рекIун чIола.
ГIумру гьабула: 5-6 азарго метралъул рорхатал мугIрузда, щвезе захIматал бакIазда, кьурул рагIаллъабазда, кIкIал-хъитIазда. Хасало рохьоре яги парсахъе рачIуна.
Расул кьер: риидал букIуна багIараб-тIулакьераб, хасало - цIахIилаб-тIулакьераб. Кьер хисиялъ кумек гьабула хIинкъи букIиналдаса бахчизе.
Черх: бихьинал чIахIиял рукIуна, 65-ялдаса 100 кгялде щвезегIан.
Лълъурдул: рижула гIумруялъго, гьезул кIодолъиялдасан кIола халлъизе кигIан заман бараб бугебали. Машрикъалъул Кавказалъул цIцIедул лълъурдул руго кьурарал, цоги тайпабазда дандеккун жеги чIахIиял, рихьидал асар гьабулел.
Бажари: лъикI рахуна ва кIанцIула (3,5 метралде щвезегIан), лъедезеги лъала, гIаздада гъоркьанги балагьула квен.
Квен: хасало кванала бакъвараб тIамах ва хъарсула гъутIби, риидал – хер ва гIалхуда рижарал пихъал. Кванала цогидал хIайваназе загьруялги хурдул.
РукIа-рахъин: гIумру гьабула рехъаби ккун, хинал моцIаз гIолохъанал бихьинтайпаби батIа рукIуна. Гьел руго цIакъ цIодорал, кутакалда канлъи бихьулел.
Гьезие бищун хIинкъи букIуна чанахъабаздасан. Гьел росун руго «БагIараб тIехьалдеги».
Кьурабазде рахунелъул ва рещтIунелъул гьезда кIола гIажаибаб хехлъиялда ххаризе ва рещтIине. Кьурулъ букIаго гьелде чан гьабизе кIолеб цониги гIалхул хIайванги гьечIо.
Кавказалда гIумру гьабулел рикIкIуна бищунго чIахIияллъун. Бихьиналъул халалъи бахуна 150-165 см, борхалъи - 95-110 см, цIайи - 65-ялдаса 100 кгялде щвезегIан. ЦIуял гьитIинал руго. Лълъурдузул халалъи бахуна 75 см. Чиясул махIги гьезда нус-нус метралдасанго чIвала, вихьизе кIола чанго километралъул рикIкIадасан.
Машгьурал тайпаби: кавказалъулаб, сибиралъулаб – гIумру гьабула Азиялъул мугIрузда, Алтаялдаса байбихьун Гималаязде щвезегIан, Альпиялъул ибекс – дандчIвала Альпазда. Нубиялъул цIцIе буго тайпабазул бищун гьитIинаб, гьеб букIуна Африкаялда ва ГIарабазул бащдаб чIинкIиллъиялда.
