Аслияб гьумералде

ХIикматал махлукъатал

ХIикматал махлукъатал

Гепард, ягуар ва леопард

 

Гепардалги, ягуаралги, леопардалги гIемерав чиясда къосуна. Амма гьел ккола тӀубанго батӀи-батӀиял рухIчIаголъаби.

 

Дандекквеялъулаб баян

  1. Хехлъи: гепард ккола бищун хехаб рухIчIаголъи. Гьелда кIола сагIтида жаниб 100 километрги нахъа тун бекеризе. Хехго бекеризе гепардалъе кумек гьабула пружина гIадин хIалтIулеб мугъзагьодалъ, лебалал хIатIаз, килщазулъе къан унарел малъаз, свери босиялъе руль гIадин хIалтIулеб халатаб рачIалъ.

Леопардалъухъа бажаруларо халатаб манзилалъ бекеризе. Гьелъул хаслъи ккола, гъоркьчIелги гьабун, пири гIадин тIад речIчIизе. СагIтида жаниб гьелъ нахъа тола 60-гIан километр, амма бекерула къокъабго манзилалда.

Ягуаралъги чан гьабула гъоркьчIелги гьабун, бекерула сагӀтида жаниб 80 километрги нахъа тун.

  1. Куц-мухъ: гепардалъулги леопардалъулги буго ччорбазул цIураб къаркъала, гепардалъул – халатал бохдул. Ягуар абуни ккола гьезда гьоркьоса бищун къуватаб.
  2. Чан гьабиялъул къагIида: гепардалъе бокьула къад заманалда, хехго бекеризеги бекерун, чан гьабизе. Леопардалъ, гIемерсеб мехалда, чан гьабула къаси гIужалда. Ягуар, гъоркьчIел гьабураб бакIалдаса чаналда тIад речIчIула ва гьелъул ракьа бекиледухъ хIанчIула гвангвараялда яги мугъзагьодалда.
  3. Кьер-мухъ: гепардалда руго чIегIерал, гургинал тIанкIал ва магIил гIадал иххазул мухъал. Леопардалда руго гор лъугьарал гIадал тIанкIал. Ягуаралъулги руго гьединалго горал, амма гьезда жанирги руго жеги чIегIерал тӀанкӀал.
  4. ГIумру гьабула: гепардалъ – Африкаялъул саваннабаздагун рагьарал бакӀазда. Леопардалъ – Африкаялъул ва Азиялъул рохьазда, саваннабазда ва мугӀрузда. Ягуаралъ - югалъулабгун централияб Америкаялъул тропикиял рохьахъгун хьуцIал ругел бакIазда.

Гепардалъе бокьуларо лъим. Леопардалъ лъикIго ххала, амма тIалаб гьабуларо гьел ругел бакIал. Ягуаралъе лъим бокьула, гьеб бугеб бакIалда бала гIемерисеб заман, чан гьабула ччугIбузде, щурункъуркъбузде ва кайман абураб крокодилалде.

Гепардалъ чан бачIина-хъего кванала, гьелда кIоларо нахърател гьабун цIунизе. Леопардалъ, цогидал хIайваназдаса бахчизелъун, чан бехъерхъула гъотIоде. Ягуаралъ тола ракьалдаго, щайин абуни, гьелде данде бахъунеб цониги хIайван букIунаро.

Хехаблъун букIаниги, гепардалъул хIатIал руго, рагъизе ккани - загIипал. Гьединлъидал, гепардалъухъа чан цIикIкIун къуват бугез бахъунги уна. Бераздаса гIодоре рачIарал чӀегӀерал мухъаз кумек гьабула гьелъие бакъул кунчIи дагьлъизабизе ва чан гьабизе бугеб хӀайваналде берзул балагьи буссинабизе.

Африкаялъул саванназда, Азиялъул рохьаздагун Россиялъул Дальний Восток гIадал бакIазда гIумру гьабизе гьунарги буго леопардалъул. Гьелда кIола жиндир цIайиялдаса кIиго нухалъ бакIаб чан гъотIоде бехъерхъизе. Гьеб рикIкIуна сабураб чанахъанлъун.

 

 

МухIаммад ГIалиев

2026-09-15 (РабигIул ахир 1448 с.) №18.


Ахиралде щвана

Баракатаб РабигӀул аввал моцӀ ахиралде щвана. Гьаб моцӀги Авараг ﷺ гьавураб къоги, цогидал моцӀал гӀадин нилъеца тӀобитӀичIо. Цогидаб заманалде ккун гьаб моцIалъ чияс дагьаб бугониги цӀалун батани Аварагасул ﷺ хӀакъалъулъ, абизе бегьула гьес хайир босанин.   ГӀумруялъ гьесул хӀакъалъулъ цӀаланиги...


Авараг ﷺ лъай – гьев вокьи

Аллагьасул Аварагасде ﷺ бугеб рокьиялъ гьесул асхIабзабазул ракIазулъ хасаб бакI кколаан. Гьеб рокьи гьез загьир гьабулаан рагIудалъун ва пишабаздалъун гуребги Аварагасул ﷺ къадру цIунулел, гьесул лъикIлъаби рицунел, гьесул тIокIаб гIамал-хасият беццулел шигIрабаздалъунги.   АсхIабзабазда...


РакI чIаго гьабулеб

Гьаб заманалда гIемерисеб мехалда дунялалъул ишазда сверун лъугьун рукIиналъ нилъ лъугьунел руго аслияб иш кIочон толеллъун. Нилъер ракI буго черх чIаго гьабун би жиндасан сверулеблъун гуребги иманалъул ракIбацIцIалъиялъул унго-унгоял бусурбабазул хасияталъул бакI ва нилъ Халикъасда ﷻ хурхинарулеб...


Фарукъ абураб цIар щвей

Жинда Аллагь разилъаяв ГIумар-асхIаб исламалде вачIун хадуб, бусурбабазда бугеб хIал бихьун гьесул ракI хIалхьун букIинчIо. Бусурбабаз ислам боси балъго гьабулеб букIараб заманалда ГIумар-асхIаб Аварагасухъе ﷺ вачIана ва абуна: «Я, Бичасул Авараг ﷺ, нилъ битIараб нухда гьечIищ, хваниги чIаго...


Учительзабиги кIочон течIо

Хъайтагъ районалда тӀобитӀана РабигIул аввал моцӀалъе сайгъат гьабураб гӀелмияб мажлис. Гьелда гӀахьаллъана районалъул бетӀер ХӀасанов Запир; районалъул имамзабазул советалъул председатель - Салимов ГӀабдулла; Югалъулаб территориалияб округалда Дагъистан Республикаялъул муфтияталъул вакил Рамазанов...