«ХъахIал къоял»
Аварагасул ﷺ суннаталдасан ккола лъагIалил хасал къояз суннатал кIалал кквей. Гьездасан ккола шаввал моцIалъул 6 къо, итни-хамиз къояз кIал кквей ва щибаб моцIалъул лъабго къоялъ кIал кквей.
Гьеб лъабго къоялдаги абула «хъахIал къоялин» абун. Бичасул Расулас ﷺ гьел къояз кидаго кколаан кIалал ва асхIабзабиги ахIулаан кIалал кквеялде.
Суннатал кIалал кквеялдалъун инсанасе гIемерал хиралъаби щола. Гьелъухъ щолеб жазаялъул ТIадегIанав Аллагьасда гурони лъаларо. БетIергьанас Жиндаго тIаде босана кIал ккурав чиясе ажру-кири кьезе.
Суннатал кIалал ккурал гIадамазе бугеб хиралъиялъул бицун рачIарал хIадисал цIакъго гIемерал руго. Аварагас ﷺ абуна: «Аллагьасул нухда цогIаги кIал ккурав чиясул гьумер ТIадегIанас 70 соналъ жужахIалъул цIаялдаса цIунула», - ян. (Муслим, ибну Мажагь)
Цогидаб хIадисалда буго: «Щибаб моцIалъ кколеб лъабго кIал лъагIалил кIалалда бащалъула. Гьел къоялги моцI бащалъиялъул лъабго къо буго», - ян. (Насаи)
Щайха гьел къоязда «ХъахIал къоялин» абулел?
Цо нухалъ пуланав чияс ГIали-асхIабасда гьикъана: «Щибаб моцIалъул 13-14-15 къоязда хъахIал къоялин щай абулел?» - илан. Гьес жаваб гьабуна: «ТIадегIанав Аллагьас Адам авараг алжаналъуса ракьалде витIидал, гьесул тIом бакъуца бухIизабун чIегIерлъана. Гьелда хадуб гьесухъе вачIана ЖабрагIил малаик ва гьикъана: «Ле, Адам, дуе бокьун бугищ дур тIом букIараб хIалалъ хъахIлъизе?» - абун. Бугилан гьес жаваб кьедал, ЖабрагIил малаикас абуна: «Гьаб моцIалъул 13-14-15 къояз кIал кквей», - илан.
Адам аварагас кIалал кквезе байбихьана. ТIоцебесеб кIал ккведал гьесул тIом бащдалъул бащдаб хъахIлъана. КIиабилеб кIал ккведал жеги хъахIлъана, лъабабилеб кIал ккведал букIараб хIалалъ хъахIлъана тIом. Гьаб лъугьа-бахъиналда бан абула гьел къоязда «хъахIал къоялинги» абун.
Гьел къоял баян гьарун аварагасги ﷺ бицана моцIрол бащалъиялъулъ ругел лъабго къо гьел кколин абун.
Гьединго, «хъахIал къоялин» гьезда абиялъе гIилла - гьел къоял моцI бащалъуде кколел рукIиналъ, бищун гвангъун рукIуна.
Абу Заррица бицана, хирияв аварагас ﷺ щибаб моцIрол лъабго къоялъ, ай 13-14-15 къояз кIалал кквеялде ниж ахIулаанин абун. (Тирмизи, Насаи)
