Алжаналъул ракь
Хириял бакIазул цояб буго Мадина шагьар. Гьенибги хасаб бакI кколеблъун буго Аварагасул ﷺ мажгит. Гьеб буго куталда берцинаб, гIажаибго бараб мажгит. Гьениб гьабураб гIамалалъухъ БетIергьанас ﷻ азариде бахинабун цIикIкIун кириги кьола. Рехселин гьеб мажгиталъул чанго хIикмат.
Шагьаралдаса кIудияб мажгит. Гьанжесеб мажгиталъул халалъи-гIеблъи кIудияб буго цебе шагьарлъун букIараб басрияб Мадинаялъулалдаса. Гьанжесеб мажгиталъул кIодолъи нусго нухалъ гIатIид гьабураб буго Аварагасул ﷺ заманалда гьениб букIараб Аллагьасул ﷻ рукъалъул аслияб гIуцIиялдаса. ХIакъикъаталдаги гьанже мажгиталъ сверун ккун буго цебе басрияб шагьарлъун букIараб тIолабго ракь. Гьелъие нугIлъи гьабула, Аварагасул ﷺ заманалда шагьаралъул рагIалда букIараб ва гьанже мажгиталъул хьолбода цун бугеб БакъигIалъул хабзал ругеб бакIалъги.
Цебе хъупа букIинчIо. Цебе Аварагасул ﷺ хабада тIад хъупа букIинчIо, гьанже кIиго буго. Авараг ﷺ хун хадуб, 650-гIанасеб соналъ Бичасул Расулги гьесул халифзабиги рукъун ругеб гьеб Равзаялда тIад хъупа букIинчIо.
1279 соналда мамлюказул султIанас тIоцебе бана гьениб хъупа, гьебги букIана цIулал, гьелъул жанисеб рахъалда хъван руго Аварагасул ﷺ, Абубакарил, ГIумарил цIарал. Жакъа бихьулеб гIурччинаб хъупа ккола гьелда тIад гьабураб.
ХъахIилабгун щакъидулкьераб. Гьанжесеб сипат хъупаялъе щвана 150-гIанасеб соналъ цебе. Гьелде щвезегIан гьеб чанцIулго къачIан, кьер хисун букIана. Цо заманалда гьеб хъахIаб кьералъулги букIна, амма гIемерисеб мехалъ гьеб хъахIилабгун щакъидулкьераб букIана. Гьеб кьерги ккола хIижазалъул гIарабазе бищунго бокьулеблъун.
Ток бачана тIоцебе. СагIудиязул чIинкIиллъиялде ток щвезе байбихьидал, тIоцебесеб иргаялда, гIарабаз гьеб бачана Аварагасул ﷺ мажгиталде. Гьебги лъугьана 1910 соналъ. Гьенибе ток щвараб заманалда, Стамбулалда султIанасул кIалгIаялъубеги гьеб щун букIинчIо.
Замзамги къойил баччун бачIуна. Гьеб лъим щибаб къойил бачIуна Мадинаялде. Щибаб къойил Маккаялдаса Мадинаялде щвезабула замзамалъул 120 тонна. Лъим бачIуна кIудиял къалал цIун. Цинги гьелъул цIезарула хасал пластикалъул контейнерал, хадуб гьел лъола мажгиталъур. Замзамги букIуна щивав чиясе гьекъезе данде кколедухъ цIорорабги хинабги. ГIадамазул къадар цIакъго цIикIкIараб, хIежалъул заманалда баччулеб замзамалъул къадар кIиго нухалдасаги цIикIкIинабула.
Гьениб буго Алжаналъул ракь. Аварагасул мажгиталда ﷺ жаниб буго ракьалда бищунго хириял бакIазул цояб. Гьебги ккола Равза. ГIараб мацIалдаса буссинабидал, Равза абураб рагIул магIна ккола «Алжаналъул ах» абураб. Цояб рахъалдасан гьелъул гIурхъи буго ГIайшатил рукъалда цун, цогидаб рахъалдаса - Аварагасул ﷺ минбаралде щун. ХIадисалда буго: «Дир рукъалдаги минбаралдаги гьоркьоб буго Равза – Алжаналъул ахазул цояб», - абун. (Бухари, Муслим)
ГIалимзабаз «Равза» абураб рагIул магIна гьабулеб буго чанго батIаяб къагIидалда: 1. Гьеб бакIалда гIибадат гьабулев чиясда халлъула Аллагьасул ﷻ рахъалдасан рещтIунел гурхIел-рахIмуялдаса парахалъи ва талихI. 2. Гьениб гьабураб гIибадат лъугьуна ахираталда алжан щвеялъе сабаблъун. 3. Ахираталда гьеб бакI Алжаналъул бакIазул цояблъун букIина.
Какил кири цIикIкIинабула. Аварагасул мажгиталда ﷺ бараб как бащалъула, Маккаялда бугеб ХIарамалъул мажгит хутIун, цоги бакIалда бараб азарго какалда. Гьелъул хIакъалъулъ бачIараб машгьураб хIадисги буго. Гьеб гуребги, цогидал гьенир гьарулел лъикIал ишалги азарго нухалъ, кириялъул рахъалъ, цIикIкIинарула.
