Квешаб унтиялдаса цIуни
Сахлъи - Аллагьас кьурал бищунго кIудиял нигIматазул цояб буго. Чи сахго ва къуваталда вугеб мехалда, гьесда гьеб хIал кидаго гьедин букIине бугин ккола. Нилъеца сахлъиялъул тIалаб-агъаз хадуб гьабизе тола, гIемер кваназе ругьунлъула, дагь хьвадула ва заралиял гIадатазе гIузраби ратула. Унтараб мехалда гурони сахлъиялъул къиматги бичIчIуларо.
МухIаммад аварагас ﷺ кIиго нигIмат ракIалде щвезабулаан: сахлъи ва эркенаб заман. ГIемерал чагIазда гьелдаса битIун пайда босизе лъаларо (Бухари). Гьел рагIабаз нилъ ургъизе тIамула: Аллагьас аманаталъе кьураб жо нилъеца кигIан цIунулеб? Сахлъиялъе шукру гьаби нилъер ишазулъги загьирлъизе ккола - гIибадаталъе, хъизамалъе ва лъикIал ишазе къуват цIуниялъулъ.
Жакъа гIемер дандчIвала рак унтиялъ унтарал. Гьеб унтуца нилъгоги унтизе ратиларин абизеги кIоларо. Гьеб тIаде бачIине рес буго батIи-батIиял гIиллабаздалъун. Амма рак унтул гIемерал тайпаби ккеялъул хIинкъи дагь гьабизе рес буго.
Исламалъ малъула Аллагьасда божизе ва цадахъго сахлъиялъе пайда бугел ресал хIалтIизаризе. Нилъеца Аллагьасда цIуниги сахлъиги гьарула, тохтурасухъе уна, цIех-рех гьабула ва малъа-хъваял тIуразарула. Дараби, тохтурзабазул лъай ва гьанжесеб медицинаялъул ресал - Аллагьасул рахIматалдалъун инсанасе кьурал сабабал ккола.
Имам ал-ХатIиб аш-Ширбинияс «Мугънил мухIтаж» тIехьалда хъван буго: «Унтарас дару гьаби суннат ккола», - ян. Гьес гьелъие далиллъун унтабазе дару букIиналъул хIадисги бачана.
Къуръаналъул кIвар бугел малъа-хъваязул цояб буго квана-гьекъеялъул роцада букIиналда хурхараб. Аллагьас абуна (магIна): «Аллагьас ﷻ нужее кьураб хIалалаб, бацIцIадаб жоялдаса кванай, квана-гьекъеялъулъ гIорхъолъа бачIараб хIал гьабун, исрапчилъи гьабуге. Аллагьасе ﷻ ризкъи исрап гьабулел гIадамал рокьуларо», - ян («Ал-АгIраф» сура, 31 аят). ХIалалаб кванилъги гIурхъи цIунизе ккола. Кидаго гIемер кванаялъ ва тIокIаб цIайиялъ сахлъиялъе зарал гьабизе бегьула. ЦIакъго кьаралъи рак унтиялъул цо-цо тайпаби ккеялъул хIинкъи цIикIкIараб хIалалда бухьараб буго.
Овощал, пихъ, багIаргьоло, тIепало ва тIубараб могьол гьарурал нигIматал къойил кванил бутIалъун гьаризе пайдаяб буго. БагIараб гьан роцада кваназе лъикIаб буго ва амма колбаса, сосискал ва кIкIуйдуца бакъвазабураб (копченый) гьан – кIванагIан дагь кваназе лъикIаб буго.
Хьвадиялъулги кIвар цIикIкIараб буго. КъватIире рахъун хьвади ва хIал кIолел упражнениял гьари чорхол цIайи роцада цIуниялъе ва рак унтиялъул цо-цо тайпаби ккеялъул хIинкъи дагь гьабиялъе кумекалъе ратула.
Хасго кIвар кьезе тIадаб буго хъалиян теялде. Хъалиян цIаялъ гъуърузда ва чорхол цогидал лугбазда рак унти ккеялъе хIинкъи цIикIкIинабула. Хъалияналъул кIкIуялъ сверухъ ругел чагIазеги зарал гьабула. Мехтел гьекъей теялъги рак унтиялъул хIинкъи дагь гьабиялъе кумек гьабула.
Бусурбабазда лъала чIегIераб мучаридул пайда. Аллагьасул Аварагас ﷺ абуна: «Хвел хутIун кинабго унтиялъе чIегIераб мучариялда (тмин) жаниб дару буго», - ян (Бухари, Муслим). Амма гьеб кин хIалтIизабилебали, кигIанасеб къадаралъ бегьулебали хIалбихьи бугев тохтурасда цIехезе ккола.
Имам ибну ХIажар ГIаскъаланияс «ФатхIул-Бари» тIехьалда баян гьабуна чIегIераб тмин хIалтIизабулеб къагIида унтиялда рекъон букIунин. Гьеб цо-цо мехалъ жибго хIалтIизабула, цо-цо мехалъ цогидал жалгун жубала.
ЧIегIераб тминалъул хасиятал жеги лъазарулел руго. ЦIех-рехаз бихьизабуна гьелъул цо-цо бутIабаз рак унтиялъул клеткабазде данде асар гьабулеблъи. Амма гьел хIасилаз жеги тасдикъ гьабуларо тминалъул нах гьекъеялъ рак унти ккезе биччалареблъи яги гьеб сах гьабулеблъи. Гьединлъидал, нах гьекъани рак унти ккезе гьечIин рагIи кьезе яги тохтурас бихьизабураб дару гьаби гьелдалъун хисизе бегьуларо.
Къуръаналда гьацIол даруялъулги бицун буго. Аллагьас абуна (магIна): «Гьелда жаниб гIадамазе дару буго», - ян («Ан-НахIл» сура, 69 аят). Аллагьас кьурал нигIматал нилъеца шукруялдалъун къабул гьарула. Гьездаса пайда босулаго, роцен лъазаби ва чиясул сахлъиялъул хIал хIисабалде боси тIадаб буго.
Сахлъиялъул тIалаб-агъаз гьабулаго, тIом бакъул гIемераб бухIиялъул асаралдаса цIунизе ккола. Ультрафиолеталъ клеткабазул ДНК хвезабула ва меланомаги гъорлъе ккун, тIомода рак унти ккеялъул хIинкъи цIикIкIуна. Бакъул асар бищунго къуватаб заманалда сагIтаз рагIдукь рукIине, тIом бахчулеб ретIел ретIине ва бетIералда тIагъур лъезе ккола. РатIлица бахчичIел тIомол бакIазда UVA ва UVB-ялдаса цIунулеб, SPF 30-ялдаса дагьаб гуреб крем бахине лъикIаб буго. Гьеб щибаб кIиго сагIаталдасан ва чвердон хадуб цIидасан бахине ккола.
Чи унтани, гьесие гурхIел-рахIмуги кумекги къваригIуна. Унтарасул иман загIипаб бугилан гIайиб гIунтIизабизе яги унти Аллагьасул разилъи гьечIолъиялъул гIаламаталъун рикIкIине бегьуларо.
ЛъикIаб рагIудалъун унтарасул ракI бохизабизе, гьесул хъизамалъе кумек гьабизе, дару гьабиялъе санагIалъи ккезабизе ва гьесие дугIа гьабизе - гьеб нилъер щивасда кIолеб иш буго. Аллагьас унтарал сах гьареги, гьезул гIагаразе сабруги къуватги кьеги, нилъее киназего сахлъи цIунизе тавпикъ кьеги.
