Аслияб гьумералде

Хехдариялъ рачуна...

Хехдариялъ рачуна...

Хьул къотIи ккола тавакаллъи гьабиялъул тIубанго гIаксияб рахъ. Хьул къотIиялъ рухIги гIакълуги хвезабула. Напсалда хурхун абуни, гьелъ хвезабула жанисеб рахъалъул ТIадегIанав Аллагьасде ﷻ божилъи гьаби, Гьесие ﷻ мутIигIлъи, сабру гIадал муъминчиясул хасиятал.

 

ГIакълуялъул рахъалъ инсан лъугьуна загIипаб пикруялъул, захIматал суалазухъ тIадчIун халгьабуларевлъун. Гьелъ вачуна гъалатIал гьариялдеги. Гьеб хIал черхалде бачIине тейги какараб буго. ТIадегIанав Аллагьас ﷻ хирияб Къуръаналда абун буго (магIна): «Хьул къотIарал чагIазда гьоркьов вукIунге», - абун (суратул «ХIижр», 55 аят). Гьелъ рачине бегьула иман бахъун ккеялдеги. Къуръаналда абулеб буго (магIна): «Жиндир БетIергьанасул ﷻ цIобалдаса къосарал чагIазул гурони хьул къотIулищ?» - абун (суратул «ХIижр», 55 аят).

Хьул къотIун лъугьиндал ботIролъе рачIарал хIажат гьечIел пикраби сабаблъун чиясул ракIалде рачIине бегьула ТIадегIанав Аллагьасе ﷻ рекъоларел хасиятал чIезари ва гьелъул хIасилалда живгоги кIудияб мунагьалде ккезавулеб. ЗахIматал къояз рекIелъ чIвачIвади лъугьинабулел хIалазулъ бихьизабизе ккола чияс жиндирго унго-унгояб иман, Аллагьасда ﷻ цебе гIодобегIанлъи, Гьесде ﷻ хIажалъи. Дунялалъул рокъоб чиясда тIаде рачIунел къварилъаби руго хIалбихьиялъе, ахираталда даража кири цIикIкIиналъе. Кинабго лъугьуна ТIадегIанасул ﷻ амруялдалъун.

Аллагьасул Расулас ﷺ абун буго: «ТIадегIанав Аллагьас ﷻ абулелдаса ккола: «Дица Дир лагъасе гьабила гьес Дир кинаб пикру гьабулеб бугебали халгьабун. Гьесул Дидехун лъикIаб бербалагьи батани, Дица гьесие лъикIаб гьабила, гьес Дир квешав вугин абун пикру гьабулеб батани, Дицаги гьесие квешаб гьабила», - абун (имам АхIмад). Гьелъ, киданиги бегьуларо Аллагьасдехун ﷻ мекъаб пикру бижизе, Гьесда лъала нилъее лъикIабги квешабги, нилъеда тIадаб буго бихьаралда шукругун сабру гьаби.

 

Щай чиясул хьул къотIулеб?

ТIоцебесеб гIиллалъун рехсолеб буго хехдари. Хехдариялъ инсан вачуна масъала гьебсагIатго тIубазе къваригIиналде. Гьеб тIубан рагIалде бахъунарого, гьабураб дугIаги жаваб щоларого бугеб мехалъ, шайтIаналъ байбихьула гьесда тенкезе: «Дур БетIергьанас ﷻ мун рехун тана, дур дугIаялъе жаваб щвечIо, цоги жоялде гьанже хьулго гьечIо», - абун. Цинги байбихьула батIи-батIиял рагIаби абизе ва хьамизе. Хирияб Къуръаналда буго (магIна): «Инсанас (цо-цо мехалъ) квешалдалъунги гьабула дугIа (ццим бахъараб мехалъ сабру гьечIолъи сабаблъун), лъикIалъе дугIа гьабулебго гIадин. Ва инсан вуго (жиндир тIабигIаталдалъун) гIедегIулевлъун», - ин (суратул «Исраъ» 11 аят).  Киданиги ракIалде ккезе бегьуларо Аллагьас ﷻ рехун танин абураб жо. Гьеб буго жагьиллъиялъул донкIо.

КIиабизе, лагъас ккараб жоялъе къимат шаргIалда данде кколареб куцалда кьей, лъугьараб ишалъулъ Аллагьасул ﷻ хIикматалде мугъчIвай гьабунгутIи.

Лъабабизе, киназдаго гIайибал чIвазе лъугьин. Пуланазул гъалатI сабаблъун бегьуларо тIубараб жамгIияталдего гIайибчIвазе, нилъер заманалда букIунеб кинниги. РакIалде кколеб буго жидее хиянат гьабунин. Сабру тIагIараб, хьул къотIун лъугьараб мехалъ гIайибчIвалеб буго ТIадегIанав Аллагьасдецин ﷻ.

Ункъабизе, лъикIаб-квешалъул бичIчIи жиндие кьолеб гIакъилаб гIелму гьечIолъи. ГIелму бугесда лъала тIаде бачIараб Аллагьасул ﷻ рахъалдаса букIин, гьеб тIаде биччарас нахъеги босулеблъи.

 

Хьул къотIиялъул кIиго тайпа

ТIоцебесеб: ТIадегIанав Аллагь ﷻ жинда тIаса лъугьине вугин абураб жоялда божилъи гьечIолъи. КигIан мунагьал гьаруниги, чиясда ракIалде ккезе бегьуларо ТIадегIанав Аллагь ﷻ жинда тIаса лъугьинарилан. «БетIергьанасул ﷻ рахIматалдаса хьул къотIуге, Аллагьас ﷻ киналго мунагьал (чури тIалаб гьабун вачIарасул) чурула. Гьев ﷻ вуго ГурхIулев, мунагьал чурулев», - ин абулеб буго ТIадегIанав Аллагьас «аз-Зумар» сураялда. Жиндаса Аллагь ﷻ тIаса лъугьинарин ккун хьул къотIани, гьелъ рачуна хадубккунги битIараб нухде рачIунгутIиялде, мунагьал гьариялде.

Гьелъ, кинаб мунагь кканиги, чи вуссине ккола Аллагьасде ﷻ, гьабизе ккола тавбу. Тавбу гьабун вуссарав БетIергьанасе ﷻ вокьула.

КIиабилеб: дунялалъул ишаздаса хьул къотIи. Муъминчиясул рухIияб хIал дунялалъул буголъи сабаблъун хисардулеблъун букIине бегьуларо. ТIоцебесеб иргаялда, бичIчIизе ккола Аллагьас ﷻ гьаб дунял инсанасе хIалбихьилъун гьабураб букIин. Дунялалъул аслуги гьалъул мурадги буго захIмалъабазулъ бергьенлъи боси, инсанас жиндир иманалъул цIураб ракIги гIамалги бихьизаби. Цинги гьелъ чиясе цо къоялъ нугIлъиги гьабизе буго. Сабруяб рахъ букIун батани - лъикIалдалъун, хьул къотIараб букIун батани - квешалдалъун.

Аллагьас ﷻ кумек гьабеги лъикIалъе! Амин!

 

АхIмад Къурбанов

2026-09-15 (РабигIул ахир 1448 с.) №18.


Аллагьас ﷻ цIунула

Балагь, рекIее хIалхьи толарел ахIвал-хIалал ва захIмалъаби тIаде рачIуна нилъер щивасде. Гьаб дунялалъул рукъ гьедин гIуцIарабги буго. Амма нилъер гIумруялъул аслулъун бугеб мурад ва гьаб дунял жидее щиб бакI бугебали бичIчIи бугез дандчIварал къисматалъул киналго захIмалъаби къвакIун хIехьола....


Суал-жаваб

Хабалъ ракIгъеялъул как кин балеб? ШафигIияб мазгьабалъул кIудияв гIалим Сайид МухIаммад Журданияс «ФатхIул ГIаллам» абураб тIехьалда хъван буго: «Гьел суннатал каказдасан ккола хабалъ ракIгъезабиялъул какги. Аварагас ﷺ абун буго: «Хварасе тIоцебесеб сордоялдаса захIматаб...


КIудиял мунагьал

МацIихъанлъи гьаби ккола цо чияс абураб жо цогидасда бицин, гьелъ жинда бицарав чиясул жиндаса бицарав чиясдехун дагьабниги рокьукълъи, ракIхвей бижизабулеб бугони. Къуръаналда мацIихъан какун вуго. ХIадисалдаги буго мацIихъан Алжаналде лъугьинарин абун.   Гьел ккола Аллагьасул бищун ццим...


Тохав чиясул нух

Абу-Гьурайратидасан Бухарияс бицараб хIадисалда аварагас ﷺ абулеб буго: «Аллагьас ﷻ абуна, щив чи вугониги дир валиясе зарал гьабун (жинца гьев тушманлъун ккун, гьесда ццим бахъун), дица гьев чиясда рагъ лъазабула», - ян. Жинда Аллагь ﷻ гурхIаяв Факигьанияс абуна: «Щив чи вугониги...


Кванил адабал

Кваназе байбихьилалде цин кверал чурила, гьелъ кванида баракат лъола, цинги «Бисмила» бахъила ва абила: «Аллагьумма барик лана фима разакътана ва къина гIазаба ннари», - абун. Кваналев чиясул ниятги букIина диналъе къуват бачIинеян абураб. Гьединаб ниятгун кванани, квенги...