КIиабилев имам
Дагъистаналъулгун Чачанлъиялъулги кӀиабилев имам ХӀамзат-бекил биография гӀураб къадаралда цӀех-рех гьабун жеги рагIалде бахъун гьечIо. Гьесул гӀумруялъул гӀемерал лъугьа-бахъинал мухIканго лъаларо. Амма гьесул гӀумру ва хӀаракатчилъи бичӀчӀизе кумек гьабула нахъе ругел документаз ва биценаз.
ХӀамзат гьавуна 1789 соналда, ГьоцӀалъ росулъ. Гьесул эмен ГIалисканди-бек вукӀана машгьураб Бурдохолил тухумалдаса.
ГьанжелъагӀан хутӀараб наслуялъул хъвай-хъвагӀаялда рекъон, гьеб тухумалъул аслу бухьинабун буго Гъазикумухалъул хӀаким МухӀаммад Бурдуханида. Гьев вукӀун вуго МухӀаммад аварагасул ﷺ имгӀал ГӀаббасил наслуялъул чи.
ХӀамзатил эмен вукӀана Авар ханлъиялъе бетIерлъи гьабулеб тухумалъулгун гIагарлъиялъул бухьен бугев чи. КӀудияв ГIумма-ханил заманалда гьев вукIана вазирлъун. ГIумма-ханица ГӀалискандар-бек жиндие хирияв чи вугин абун, гьесул кӀудияб адаб-хӀурматалда бицунеб кагъат нахъе хутӀун буго.
Цо-цо тарихиял баяназда рекъон, ХӀамзатил эбел ПатӀиматги йикӀана ханзабазул тухумалдаса. Гьедин, ХӀамзат-бек гӀуна Авар ханлъиялъул гӀумруялъулъ кӀудияб бакӀ кколеб машгьураб хъизамалда.
ХӀамзатица лъабго сон бараб мехалда хвана гьесул эбел. Гьесие тарбия кьуна ГӀалискандар-бекил цогидай чӀужуялъ - гьелдаги цӀар букӀана ПатӀимат. Гьединлъидал батила ХIамзат-бекил эбелалда хурхун дандекколарел баянал тӀахьазда рахъаралги.
ГьитӀинаб къоялдасаго ХӀамзат ватӀа вахъулаан къуваталдалъун, бахӀарчилъиялдалъун, ракӀчӀеялдалъун. Гьев гӀахьаллъулаан къецазда ва лъикӀав вукӀана векеризе, кьвагьдезе, хвалчад вахъине, чуязда рекӀине.
Заманцояз ХӀамзат-бекие сипат гьабулаго абулаан гьев вукIанин ворхатав, берцинаб сипаталъул, къадруяб хьвада-чӀвадиялъул чийилан.
ХӀамзат-бекил гӀумруялъулъ кӀудияб бакӀ ккола гIелмуялъ. ГьитӀинаб къоялдаса нахъего гьес исламиял гӀелмаби цӀалана Дагъистаналъул цӀар рагӀарал гӀалимзабазда цебе.
Гьесул мугIалимзабаздасан ккола Дибир-Къади ал-Авари, ГьаракIуниса СагIид, ЧӀохъа МухӀаммад, Авариялдаса НурмухӀаммад-къади.
АнцӀила кӀиго сон барав ХӀамзат ана ЧӀохъе, цӀали халат бахъинабизе. Гьенив цӀалана машгьурав гIалимчи Аюбил вас МухӀаммадида цеве. ГӀага-шагарго анцӀила кӀиго сон бана ХӀамзат-бекица мадрасалда. Хадуб, жеги чанго соналъ цӀалана Хунзахъги.
Имам ГъазимухӀаммад хведал, 1832 соналъул октябралда, ХӀамзат-бек вищана имамлъун.
ХӀамзат-бекил гӀумруялъул ахирисел моцӀал щулаго рухьарал рукӀана Авар ханлъиялда ккарал лъугьа-бахъиназда. Гиничукьа ХIайдарбегил рагӀабазда рекъон, Хунзахъ ккун буго ракълилаб къотӀи-къай гьабиялда тIасан дагIба. Гьеб дагӀба ракълида тIубалеб бугин ккараб мехалъ, кватӀичӀого хунздерил гӀадамаздаги имамасул рахъ кколездаги гьоркьоб кьал ккана.
Гьелъул хӀасилалда хвана ханасул тухумалъул чагӀи. ХӀамзат-бекил рахъ кколезеги камиял ккана. Гьезда гьоркьор рукӀана гьесул вац Мурад-бекги цогидал гӀагарал чагӀиги.
Хадур бицине байбихьана ХӀамзат-бекида ракӀалда букӀанин ханасул тухумалъул чагӀи тӀагӀинаризе. Амма тарихиял баяназда рекъон, гьединаб хӀасил гьабизе гӀурал далилал гьечӀо.
Нахъе хутӀарал баяназда рекъон, жибго тунка-гӀуси ккараб мехалда ХӀамзат-бек гьенив вукӀун гьечӀо. Гьел лъугьа-бахъинал ккелалдеги гьес чанго нухалда ханзабазулгун кӀалъа-басаял гьарун рукӀараблъи лъала ва гьеб иш ракълилаб къагӀидаялъ рагӀалде бахъинабизе тӀалаб гьабулеб букӀана.
МухӀаммад-ТӀагьир Къарахъияс хъван буго Шамил имам гьедулев вукӀанин гьесда ракӀалдаго букӀинчӀин хунздерил цонигияв чӀвазе.
1834 соналъул 7 сентябралда, рузман къоялъ (юлианияб календаралда рекъон), ккола григорианияб календаралда рекъон 19 сентябралда, ХӀамзат-бек рузман базе Хунзахъе, мажгиталде вачIуна. Гьениб ХӀамзат-бекги чӀвала. Гьев вукъана Хунзахъ росдал хабалазулъ.
