Гьикъизе нечараб бицине намусаб

Эбелалда щиб гьабилеб?

Эмен хведал эбелалъул зигара-бакъ гIемерлъун буго жийго цохIо хутIун йигинги абун. Дун йиго батIияб шагьаралда гIумру гьабун. Дир эбелги йиго цIакъ бетIерлъи бокьулей гIадан. ЗахIматаб гIамалги буго гьелъул. Дир ясалъе тарбия кьезелъун нижехъе гочине бокьун буго гьелъие. Дир росасеги батIалъи гьечIо, амма дун хIинкъун йиго гьелъулгун гIамал рекъезабизе захIмалъилин абун. Дида лъала, цIараб мухъдасан ниж хьвадизаризе гьей лъугьине йикIин. Жийго цохIо гьей тезеги бокьун гьечIо. Щиб дица гьабилеб?

Хадижат, Гъизляр

ГIалимчиясул жаваб

Эбел-инсул тIалаб гьабиялде исламалъ кутакаб кIвар кьола. ТIадегIанав Аллагьас ﷻ нилъеде амру гьабулеб буго эбел-инсул адаб-хIурмат гьабеян, гьел рокьаян ва кIодо гьареян. Къуръаналда буго (магIна): «Дур БетIергьан Аллагьас ﷻ Жиндир лагъзадериде амру ва васият гьабуна цохIо Жиндие гурони лагълъи гьабугеян абун. Гьединго амру гьабуна эбел-инсуе лъикIлъи гьабеянги. Эбел-инсул кIиялго яги цоял херлъун дуда аскIор хутIани, гьезда рихунеб рагIи абуге, гьезие бокьулареб жоги рагIизабуге. Кидаго гьезда бицунеб рагIи тамахаб, хIеренаб бице», - ян. (Суратул «Исраъ»).

Эбел жийго тезе бокьунгутIи беццараб иш буго. Кинниги исламалда сундулъго гьоркьохъеб къадар цIунизе ккола, ай эбелалъе кумек гьаби росасе ва лъималазе квалквал гьабичIого букIине ккола. Эбел-эмен кIодо гьарейин ва гьез малъараб гьабейин абураб жо кколаро гьез малъанщинаб гьабизе кколин абураб. Масала, шаргIалда данде кколареб, дур иманалъе ялъуни хъизан-агьлуялъе заралияб жо малъулеб бугони, гьеб тIубазе кколаро. Хирияв Аварагас абуна: «Махлукъаталъе мутIигIлъи гьечIо БетIергьанасе гIасилъигун цадахъ», - абун. (АхIмад)

Эбелалъе нужехъе ячIине бокьун батани, амма дуда лъалеб бугони гьелъул гIамал-хасият сабаблъун дурго хъизан-агьлуялъе квалквал ккезе рес букIин, лъикIаб букIина берцинго гьелда бичIчIизабизе. Эбел къватIий хутIун ялъуни чияр цIобалде ккун йигони, гьеб батIияб иш буго.

Гьелдаго цадахъ щивав чи жиндирго рехъадул жавабиявлъун вуго. Аварагасул хIадисалда буго: «Нужер щивав вехь вуго ва щивасда жиндирго рехъадаса цIехезеги буго. Имам – вехь вуго. Росги - жиндирго хъизан-агьлуялъе вехь вуго. ЧIужугIаданги - росасул рукъалъе ва лъималазе вехь йиго. Нужер щивав вехь вуго ва щивасда жиндирго рехъадаса цIехезе буго», - ян. (Бухари, Муслим)

Гьеб хIадисалдасан баянлъула дуца жаваб кьезе кколеб жо росасул рукъ ва дурго лъимал рукIин. Гьединлъидал дур ихтияр буго, хъачIлъи бихьизабичIого, эбелалда дандбазе бугеб хIал. Эбел-инсудехун нилъ кидаго лъикI рукIине ккола. Хасго гьел херлъидал «уф» абураб рагIиялдалъунцин гьезул ракI къварид гьабизе бегьуларо.

Дуца бицаралда эбел разилъани, ай жиндирго рокъой чIезе, гьей рехун тоге. ТIаде-гъоркье хьваде, сахлъиялъул цIех-рех гьабе, хIажалъи бугони кумекги гьабе. Росасул изнуялдалъун моцIида жаниб чанго къо бахъизе гьелъухъеги а, ялъуни гьей духъего яче. Къокъго абуни, жий кIочон йигин абураб жо гьелъул рекIелъе лъугьине тоге. Эбел-инсул хIакъикъаталдаги гьабизе кколеб адаб гьел тIаса индал гурони лъаларо. Гьединлъидал гьел чIаго рукIаго гьабе хIурмат.

Психологасул жаваб

БитIараб нух тIаса бищизелъун цин дур рекIелъ бугеб къасдалъухъ балагьизе ккола. Щай мун гьеб хIалалъ хIинкъун йигей? Рес буго нужеда гьоркьоб ракI хвараб иш ккун букIинеги. Цадахъ гIумру гьабизе лъугьиндал гьеб суал цIидасанги борхиялда хIинкъун ятизе рес буго мун.

Щиб лъалеб, эбел нужеда аскIой берцинго йикIинеги бегьула. Гьелда лъалелъул бокьа-бокьараб гьабизе гьеб жиндир рукъ гуреблъи. Кинабго дуца гьей къабул гьабиялда бан букIина. ТIаде ячIиндал дуе данде кколарел жал гьаридал кIалъачIого, гьебги хIехьон чIун мун йигони, заман гьоркьоб арабгIан захIмалъизе буго дуе. Гьединлъидал лъикIаб букIина авалалдасаго эбелгун берцинго кIалъазе. Гьелъул рокъой мун йикIарайани кинабго гьелъ малъухъе гьабизе букIанин бице. Амма гьаб рукъ росасул букIиналъ ва рукъалъулгун лъималазул жавабияй мунги йикIиналъ, эбелалъул адаб гьабулеб букIиналдаго цадахъ, гьаб рокъоб дуца гьабухъе букIине кколин бичIчIизабе. Гьединги бичIчIулеб гьечIони, гьоркьоблъи хвеларедухъ, щивав жинди-жиндир рокъорго ругони лъикIаб букIинин абе. Амма гьелъ магIна кьоларо эбелалъулгун цо дагьабгIаги къадаралъ гьоркьоблъи хвезабеян абураб. ТIадеги, дуда бичIчIизе ккола, эбелалъе дуда аскIой йикIине бокьи - гьеб ккола дур бербалагьи гьелъие гIунгутIи. Эбелгун лъикI йикIа. Гьелъул ракI къварид гьабуге. Цоцаде тIаде-гъоркье хьваде, гьуинлъи цIикIкIинабе.

Гьикъизе нечараб бицине намусаб