Жилижвуван хпирихьна вуйи гьякьяр

Жилири чан хпириз дикъатниинди фикир тувну ккунду. Ухьу, жилари, хпир хъпехъурадарчухъ кIури, аьрзар апIури шулхьа, амма ухьу саб ляхникан фикир апIурадархьа: ухьу Аллагьдихъ ﷻ фици хъпехъураш, Дугъаз табигъ шулаш, ихь хпар ухьухъра гьаци хъпехъур.

Ухьу хулаъ адру вахтна ихь веледарикан аьхюнуриз хулаз лигуз табшурмиш апIурухьа, гьаз гъапиш веледарикан аьхюнурин фикир артугъ ву. Гьаму саягъниинди Аллагьу Тааьлайи жилир фикир артухъ вуйиган, думу хулан эйсиди дерккна. Дишагьлийирин фикир жиларинтIан урчIвуб ражари цIибди ву, гьаци вуйиган жилириин жавабдарвалра урчIвуб ражари артухъ шула. Гьаму дупнайибдиз асас духьну, жилири чаина вари жавабдарвалар дидисну ккунду.

Жилирин хпирихьна вуйи эдебар:

1. Жилири чаз хпирикан шлу гиранвалар сабурниинди ярхла дапIну ккунду. Дугъкан саб ляхин, ясана гаф ктубчIвган, дишлади хъял дуфну ккундар, ухьу зиихъ гъапиганси, дурарин фикир жиларинубтIан цIиб вуйиваликан гьархну ккундар. Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Хпирин ужуб дару тIабиаьт аьгь апIру касдиз, Аюб пайгъамбариз фициб саваб гъабхьнуш, чав аьгь гъапIу ляхнарин гьациб саваб хьибди».

2. Гьацира жилири чан хпирихъди зарафатар апIури, думу шад апIури ккунду – гьаму ляхнари хпирин юкIв марцци апIуру. Пайгъамбарра ﷺ чан хпарихьинди гьаму саягъниинди лигури гъахьну: дугъу чан хпарихъди зарафтар апIури гъахьну, дурарин дережайиинди дурарихъди гафар апIури гъахьну. Пайгъамбари ﷺ гъапну: «ВаритIан камил иман, шлин хасият ужуб вуш ва фуж чан хизандихъди ужуб аьлакьайиъ аш, гьадгъануб ву». Гьацира жара гьядисдиъ дупна: «Учвкан варитIан ужур, ичв хпариз ужур вуйир ву – ва Узу йиз хпариз варитIан ужур вуза». Уьмар аьсгьябди гъапну: «Жилир, чан бицIидарихъди фици шулуш, хпирихъди гьаци духьну ккунду, яни дурарихъди тамшйир, зарафатар апIури; хъа диндин суал гъабхьиган, гъит дурариз думу жилирси рякъри». Амма вари апIурайиб Шариаьтдиинди дубхьну ккунду. Жилирин адлувал хпирин уларихь искан дубхьну ккундар. Дишагьлийикан Шариаьтдиз къаршу вуйиб гъеебхьиш, дишлади алжагъну ккундар, ваяки дурари кIуруб вари дапIнура ккундар. Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Фукьан бахтсуз даринхъа хпирин лукI вуйир», яни мушваъ жилир чан хпирин лукI хьубкан кIура. Дупна: «Шадвал хьибдар гьадму халкьдиз, шлин улихь хьайир дишагьли вуш!» Гьаци вуйиган, хизандин аьхювалра жилири хпирин хилиз тувну ккундар. Амма хулан айитI йишван марццишнар, яни хулан айитI вуйи ляхнар вари хпирин гьюкмиз тувну ккунду. Хъа хулаъ дарди, чIат вуйи вари ляхнар жилири чав дапIну ккунду.

Шаклувалин кьадар

3. Сар касдикан жарари шаклувалин фикрар апIруган, лазим дару кьадарнан сяргьятарилан улдучIвну ккундар. Мисалназ, саб ляхникан якьинди увуз аьгъю дархьиди, шликан-вуш фу-вуш гъеебхьну кIури, дидихъ якьин хъугъуз хай даршул.

Хулаъ хпир сарна-сарди айи вахтна, дина мягьрам дару жара инсанар дуфну ккундар. Саб мюгьтаж’вал адарди, дишагьлийиз ялгъузди базараризра гъягъюз хай шулдар. Пайгъамбари ﷺ чан риш ФатIиматдихьан гьерхну: «Дишагьлийиз варитIан ужуб фу ву?». ФатIиматди гъапну: «Дишагьлийиз жара жилар дярякъювал ва жара жилариз думура дярякъювал».

Хизан уьбхювал

4. Жвуван хизан уьбхюб жилирин аьхю буржи ву. Дугъу чан хпириз ипIруб, алабхьруб тувну ккунду. Пулра ади, эгер лазим вуйи ляхин апIуз, ясана алабхьуз ужуб гъадабгъурдаш, думу кьискьисвал ву. Пайгъамбари ﷻ гъапну: «Эгер жилири чан хизандихъ Аллагь ﷻ бадали харжар апIуруш, думу садакьаси гьисаб шула» (Бухари, Муслим). Хъа дишагьлийихьан чав гъазанмиш гъапIуб чаз ккунибси, яни чаз лазимди рябкъюрайибдиз ишлетмиш апIуз шулу. Амма дупну ккундуки, дугъу гъазанж апIурайи йишв Шариаьтдиз тялукь вуйиб дубхьну ккунду, думу лихурайишваъ жара жиларихъди сарди гъузну ккундар. Хъа эгер хпир хъпехърур дарш, жилириз дугъахъ харжар дарапIузра ихтияр а.

Диндин илмар

Эгер сар хпиртIан артухъ ади вуш

6. Эгер жилирихъ сартIан артухъ хпар хъади вуш, думу дурарихьна варидарихьна сабси рафтар духьну ккунду. Гьядисдиъ дупна: «Кьюр хпир хъайи касди дурарикан сануриз гизаф фикир тувруш, Гъиямат йигъан думу гъвал дацIабкну гъудужвиди».

Хъпебехъру хпир

7. Эгер хпир хъпебехърур вуш, жилири думу гьякь рякъюхъна хуз зегьмет дизигну ккунду. Эгер зегьмет гъизигнушра думу гьякь рякъюхъна гъюрадарш, дугъхьан ахникк жара духьну ккунду. Эгер му ляхнарин кьяляхъра хпир мютIюгъ шулдарш, жаза тувбиинди думу мютIюгъ хьуз мумкин вуш, жаза тувру. Амма жаза зиян шлугансиб дубхьну ккундар, ва машназра йивуз ихтияр адар. Му ляхинра сабурниинди дапIну ккунду.

Хпириз гьюрмат апIувал…

8. Жилириз чан хпир гафниинди, ясана ляхниинди искан апIуз ихтияр туврадар. Думу хпирин багахьлуйириин, мирасариин аьлхъюри духьну ккундар. Эгер дугъаз чан хпир ккундарш, жюрбежюр лазим дару ляхнар дапIну ккундар. ВаритIан ужуб сабур апIувал ву. Хпирихъди гъюдлиди, утканвалиинди духьну ккунду. Гьаму ляхнар жилири тамам апIури гъахьиш, хизан йигълан-йигъаз ужуб гьялнаъ шул. Гъит Аллагьди ﷻ ихь жилариз чпин хизанариз дикъатлуди фикир тувуз тавфикь’вал туври! Амин.

Жилижвуван хпирихьна вуйи гьякьяр