Диндин тарихдиан

Диндин тарихдиан

Кьасумов Амир Мирзаевич, Жулжагъ гъул.

Дагъустан Республикайин культурайин лайикьлу работник (2004 й). РФ-йин журналистарин Союздин член (2005 й). РФ-йин уьмуми образованияйин лайикьлу работник (2006 й). РФ-йин президентин грантдин сагьиб (2009 й). РФ-йин мялимарин устадвалин бина конкурсдин дипломант (1 степен, 2017 йис.)

Ми`радж

Ихь Пайгъамбриз
(Салават ва
Салам дугъаз)
Ми`радж йишван
Улупнийи
Женнетар ва
Жегьеннемар,
Завун Аьрш, Курш,
Кавсар-булагъ
Ва жарадар.
Хъасин дугъаз
Гъяркъю Малик
Жегьеннемдин
Гъаравул ву.
Жегьеннемдиъ
Айи рюгьяр
Йитимариз
Вуйиб гъип1дар:
К1вант1ар духьна
Девейинси,
Ушвниъ ирчра
Уьру аржлар;
Аьхю дап1ну
Айи фунар,
Ришвуз шули
Затра адар.
Жинди, т1араш
Дап1ну, гъип1дар,
Угъри уьмур
Хъап1дар вуйи
Вари дурар.
Жилир хъашра,
Жарарикан
Биц1ир гъап1у
Дишагьлийир
Ккерхну айи
Мухрарихъан.
Душваъ айи Сабсан десте Инсанарин Вахт-вахтарик Илзигури А к1улариз.
Ва гъябкъюб чаз
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз)
Ктибтури а:
«Узу гьерхза:
-Фужар вуйк1ан?
-Жвуми йигъан
Жям`аьт гъудган
Ву дарап1дар
Ва, чпин фарзар
Мялум дарчуз
К1ури, гъушдар. 
Гъяркъну узуз
Гъяц1лидар ва
Гаш дубхьнайдар
Ч1урариин
Жегьеннемдин.
Гьерхза узу:
-Фужар вуйк1ан?
Жаваб туву
Жабраили:
-Касибариз,
Аьжузариз
Садакьана
Закат тувуз
К1югъял гъап1у
Зиндикьар ву
Гъябкъну узуз
Инсанарин
Хъана десте:
Саб терефнаъ
А т1яаьмар
Лап иццидар,
Тму терефнаъ
Мурдал гъахьи
Гьяйванатар.
Гъитну ицци
Му т1яаьмар,
Ит1ури а
Мурдал йиккар.
-Фужар вуйк1ан
Му бахтсузар?
- Гьубк1ну ашра
Гьялал ип1руб,
Чпиз гъадагъа
Дап1ну айиб,
Гьярам гъип1дар.
-Кьял`ин алди
Гъагъар гъагъи,
Гъягъюз даршлу
А инсанар -
Чпин вахтари
Жарадархьан
Т1алаб гъап1дар
Гъагъи гъагъар.
Гьерхза хъана:
-Фу бадали
Мурар итна
Аьзиятнаъ?
-Чпиин гъап1у
Хъугъвалилан
Ву улдуч1вдар
Ва улдугдар,
Чпиъ айиган
Гужна аман.
Саб десте хьа
Футнакрарин,
Ктабт1ури чпин
Жанарикан
Йикк, ип1ура.
Айи хъана
Даждин иълам
Ап1урайдар –
К1ару машар,
Ук1у улар.
Заану к1вант1
За дап1ну а
Лап унт1ахьна,
Хъа асккануб
Дап1ну а ис
Кьамкьарихьна,
Убхъуз гъитра
Гъабар ац1ну
Чиркишнарин
Жегьеннемдин.
Хъа мурар ву
Уьмриъ ичкки
Гъубхъу касар.
Мелз адабгъну,
Жан – жаради,
Силиз ухшар
А инсанар –
Куч1лар`инди
Ву шагьидар.
Хилар, ликар
Кит1ну айи
Инсанар а,
Хъа жанарра
Ук1у духьна,
Фунар дяргънаБуржназ туву
Пуларилан
Ву гъидисдар
Процентар чпиз.
Гъяркъну узуз
Десте хпарин,
Алди палтар
Ц1а кайидар,
К1ару машар,
Ук1у улар.
Дарди сикин.
Урччвури а
Маргъарихъди.
Ц1узар ерхьур
Силаринси,
Аьмпар ап1ур
Хуйириси.
-Фужар ву му
Дишагьлийир? –
Гьерхза хъана
Жабраилхьан.
Гъапи дугъу:
-Мюгьюббатдин
Гьярамзада
Ляхнар гъап1дар,
Чпин жилариз
Дарди дугъри.
Хъана гъяркъну
Узуз дестйир,
Ургури ц1игъ,
Хъанара жан
Алап1ури,
Ц1ийик1ултан
Чпи ургури.
Вуйи мурар
Жил`ин уьмриъ
Чпин абйириз
Гьюрмат адру,
Мют1югъ дархьи
Пис веледар».

Хабарсузди душну гъюб

Ихь Пайгъамбар
(Салават ва
Салам дугъаз)
Кьудсдиз гъюру,
Хъа – Меккайиз
Саб геренди –
Гъудгнин жик1ну
Удуч1вруган
Хьайи тазна
Гажин хьами;
Дахъу ахин
Дюз дап1надар,
Гьаци ими.
Хъайи мугъахъ
Малаикар,
Удуч1вруган
Хул`ан Умми
Ханийин. Му
Ляхникан дар
Хабар дугъаз,
Фици гъушнуш,
Фици гъафнуш.
Кябайин улихь
Улихь гьирин
Хьа ктибтури,
Ми`радждиъ фу
Гъябкънуш, дидкан.
Ебхьури а
Мушрикариз,
Аьлхъюри а
Мугъ`ин дурар.
Кялхъри к1ура:
«Ав, Мугьяммад
Душна к1ул`ан,
К1ул гъудубгну».
Ислам кьабул
Ап1уз ният
Айидари
Чпин мелзар`ин
Кьац1 алахьну.
Кюмек гъап1дар
Гъахьи мюгьтал.

Абу-Бакрихьна гъягъюб

Му ляхниин
Шад вуйидар
Гъушу хулаз
Абу-Бакрин.
Вардиз мялум
Ву дугъривал,
Фагьумлувал
Дикъат дугъан.
Ва, аьгъяди
Гьякь алверчи,
Дугъри инсан
Вуйивал му,
Мугъан кюмек
Ккун дубхьну а
Беябурвал
Ап1ру ляхниъ.
Хъа Абу-Бакр
(Аллагь рази
Ишри чакан)
Удуч1виган
Хул`ан хяназ,
Гьерху мугъхьан
Мушрикари:
-Уву Кьудсдиъ
Гизаф ражну
Гъахьунва. Йип,
Фукьан манзил
 Тина-мина
Душну ккунду?
-Ав, аьгъязуз,
Вазт1ан артухъ
Вахт лазим ву.
Варди, рази
Духьну, к1уру:
-Фагьумлуйин
Гаф аьгъю шул.
Хъа яв дуст ва
Мялимди к1ур,
Чяаьн шулу
Сад йишван вахт.
Белки, вушул
Къанажагъсуз?
Инч1 ккадап1у
Абу-Бакри
(Аллагь рази
Ишри чакан),
Аьгъя ебхьруб
Гьюрматлуди,
Айиган чпиз
Кюмек ккунди.
-Эгер учвуз
Гьаци гъапнуш,
Гьаци гъабхьну, -
Дупну, думу
Чан хулаз гъуш,
Рякъюъ уч1вуз
Гъахьи гьязур.
Мюгьтал гъахьи
Диндин душмнар
Дугъан думу
Жавабниин.

Тебрик ап1уб

Ва Абу-Бакр
(Аллагь рази
Ишри чакан)
Дишла гъафи
Пайгъамбрихьна
(Салават ва
Салам дугъаз).
Гъвалахъ дугъан
Уч духьнайи
Гизаф халкьар.
-Му яв Ми`радж
Узу тебрик
Ап1ураза! –
Гъапи шадди
Абу-Бакри
(Аллагь рази
Ишри чакан),
-СюбгьянАллагь,
Ухьуз рягьмат
Улупну Чан.
Яв насигьят
Вучуз багьа,
Хъугъри аза.
Уву гъапи
Гьарсаб гафнахъ.
Шюкюр ибшри
Сар Аллагьдиз!
Му гафари
Диндин душмнар
Гъап1у яваш,
Ният гъап1дар
Гъахьи гьялак
Ихь ислам дин
Кьабул ап1уз,
Сар Аллагьдиз
Вафалу хьуз.
Аллагь рази
Ишри чпикан.
Шад гъахьнийи
Ихь Пайгъамбар
(Салават ва
Салам дугъаз)
Чан дустракан.
Иливнийи
Дугъ`ин дишла
Ччвур Ас-Сыддикь.

Ахтармиш ап1уб

Му сабвал`ин
Диндин душмнар
Гъахьи мюгьтал.
Хъасин, гъизмиш
Духьну, гьерху:
-Я, Мугьяммад,
Эгер уву
Гъахьнуш Кьудсдиъ,
Фукьан раккнар
Ясан улдар
Ал, йип, мист`ин
Аль-Акъсайин?
Вари туву
Суалариз
Дугъри вуйи
Жавабар а.
Абу-Бакри,
Тасдикь вуди,
К1ури айи:
-Ав, гьаци ву.
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз)
Гъапну хъасин:
-Дугъриданна,
Мистаъ ади,
Минди-тинди
Лигундарза.
Суал хьайиз
Му ляхникан
Мялум дайзуз.
Йиз уларихь
Гъибтну шикил
Ихь малаик
Жабраили.
Гьаддиз дишла
Суалариз
Гъабхьи жаваб
Дюзиб, дугъри.

2026-02-01 (Шябан 1447 г.) №2.


Лайлат уль-Кьадр – му гирами йишв ву

Гирами йишв «Лайлат уль-Кьадр» Аллагьу Тааьлайи ихь умматдиз тувнайи хусуси пешкеш ву. Гирами Кьур’андиъ дупна (мяна): «Лайлат уль-Кьадрин» йишв агъзур вазтIан зиина ву.   Хъа Муслимдихьан ва Бухарийихьан вуйи гьядисдиъ гьамцира дупна: «Фуну кас гьадму...


Дагъустандин Муфтийи тебрик апlура

Ассаламу аьлайкум ва рагьматуллагьи ва баракатугь! Гьюрматлу гъардшар ва чйир! Гьюрматлу ватанагьлийир!   Кlваъ аьхю шадвал ади учву вари улубкьурайи гирами Рамазандин вазлихъди - гирами Каламдин, ушв бисбан, рягьимлувалин ва аьфв апlру вазлихъди - тебрик апlураза. Му Аллагьу Тааьлайи Чан...


Йисандин натижйир

Ассаламу аьлайкум! Жвуву апlурайи ляхниъ саб натижа гъабхьиган, кIвазра рягьят шулу, лихузра аьшкь гъюру. Жвуву фу ляхин гъапlнуш, фунубсана ляхин дапlну ккунш ва фтиз фикир тувну ккундуш лигури гъахьиш, гьадмукьан ляхнин мянара, марццивалра заануб шул.   Табасаран райондиъ гьар цlийи йисан...


Суал-жаваб

  Ушв дибиснайи вахтна улариъ дарман убзуз хай шулин? Улариъ дарман убзувалиан ушв батIил шулдар, гьятта дидин тIяаьм ушвниъ гъабхьишра.   Папрус зигували ушв батIил апIурин? Ав, гьаз гъапиш кумрахъди айитIинди никотинра гъябгъюру.   Хилин тIуб’ан, ясана таблиан ифи...


Шейх аль-Ислам Закария аль-Ансари

Шейх аль-Ислам Зайнуддин Абу Ягь’я Закария аль-Ансари Египетдин Сунайка шагьриъ гьижрайиинди 823-пи йисан бабкан гъахьну. Бязи тарихчйири думу гьижрайиинди 824-пи, хъа тмундари 826-пи йисан бабкан гъахьну, кIури дибикIна.   БицIи вахтнахъан ккебгъну дугъу Кьур’ан ва Шариаьтдин...