Читинвалариъ хьуб

Читинвалариъ хьуб

Кьасумов Амир Мирзаевич, Жулжагъ гъул. Дагъустан Республикайин культурайин лайикьлу работник (2004 й). РФ-йин журналистарин Союздин член (2005 й). РФ-йин уьмуми образованияйин лайикьлу работник (2006 й). РФ-йин президентин грантдин сагьиб (2009 й). РФ-йин мялимарин устадвалин бина конкурсдин дипломант (1 степен, 2017 йис.)

Гюрюш

Кьурайшитар 
Тухумдин ва 
Мусурмнарин
Караванар 
Гюрюш гъахьну
Гъягъру  рякъюъ.
Мадж ибн Амр ву
Мясляаьтчи –
Дяви дарди
Сюгьбат гъабхьи
Сар Аллагьдин 
Амриинди.
Шавваль ваз ву.
Раби дере.
Му ражари 
Кьурайшитар 
Ва мусурмнар 
Гъярхьру  бегьем
Ва йивуру 
Чиб-чпиз ч1имрар.
Гьергну гъушу
Кьурайшитар.

Сабпи ражну дявдиз удуч1вуб

Сафарин  ваз
Йирхьудваржна
Къанна шубуд
Гъапи йисан.
Ихь Пайгъамбар
(Салават ва
Салам дугъаз)
Чахъди хъади  
Хайлин кьушмар,
Удуч1вуру
Чпин шагьриан,
Агуз к1ури
Кьурайшитар.
Вардан к1уру 
Йишвхьан кьяляхъ
Гъафи мурар.
Му тарихдиъ
Ислам диндин 
Сабпи ражну
Дявдиз гъягъюб
Гьисаб шулу
Ихь  Пайгъамбрин
(Салават ва
Салам дугъаз).

Садпи йисирар

Аьбдуллагь ибн
Джахша магьа
Кьушмар хъади
Уч1ву рякъюъ.
Кагъаз хьайи 
Пайгъамбрихьан 
(Салават ва
Салам дугъаз),
Кайи дидик:
«Гъарах Нахмлиз -
Меккайинна 
Таифомдин 
Кьялаъ айиб.
Ап1ин гюзет
Кьурайшитар,
Наан гъяраш, 
Наан дерккруш  
Караванар. 
Дяви мап1ан,
Ву гъадагъа».
Ражабдин ваз,
Аьхиримжи 
Сад йигъ ими,
Гьап1руш аьгъдар,
Кюч шули а
Караванар.
Гъап1у йикьрар
Аьсгьябари
Гьюжум ап1уз.
Дяви ккебгъу,
Сар кьурайшит
Йивну гъак1и,
Хъа кьюр йисир
Хъади гъафи
Мединайиз.
Хъа тарихдиъ
Ислам диндин
Садпидар ву 
Му йисирар.
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз)
Аьсгьябариз
Гьамци гъапну:
-Диснайидар
Гьаай хулаз,
Гъак1идарин 
Хизанариз 
Тувай кьимат.
Ражабдин ваз
Ву гирами,
Шулу гунагь. 
Дяви  ап1уз
Узу амур
Гъап1ундайза.

Кьибла

Аьлхъюри а 
Магьа жугьдар:
«Лигай учву
Мусурмнариз.
Дин жараб ву,
Ич гирами
Йишвахьинди
Илт1ик1уру 
Гъудгнин вахтна,
Кьял йивуру
Кяаьбайиз
Ва Меккайиз».
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз)
Ккун ап1уру
Аллагьдикан
Кяаьба хьуб
Кьибла  вуди
Мусурмнариз.

Кьюб кьибла

624-пи йис, Шябандин ваз.

Ихь Жабраил 
Малайикди
Гъапи: «Кьибла 
Шул Кяаьба
Сарун гьарган
Мусурмнарин».
Кьуба мистаъ
А Пайгъамбар
(Салават ва
Салам дугъаз),
Гъудгник кайир
Думу магьа,
Гьац1аз гъудган
Дап1ну, ктуч1ву.
Тмунуб гьац1аъ
Илт1ик1нийи
Кяаьбайиз.
Кьуба мистаз
Тувнийи ччвур
«Кьюб кьиблайин».
Магьа жугьдар
Кялхъри айи:
«Мугьаммадди
Чаз ккунибси 
Дебккна кьибла».
Амма аьгъя:
Ка Тавратдик
Дигиш шулу
К1ури кьибла.

Бадр дере

Гъафну хабар
Ихь Пайгъамбриз
(Салават ва
Салам дугъаз):
Караванар 
Яракьламиш 
Дап1ну, гъяра
Кьурайшитар
Шамдиан, хъа
Пис душмнарин
Кьушмин аьхюр
Абусуфьян
Ибн Харбот ву. 
Рамазандин 
Ваз ву. Вушра
Ихь Пайгъамбар 
(Салават ва
Салам дугъаз) 
Рякъюъ уч1ву
Душмниз къаршу.
Хъайи тухмар
Авс, мухаджар
Ва хазраджар.
Пайдагъ хьайи
Умайрийихь,
Гъафи мурар
Варт1ан уткан
Бадр дерейиз.
Юкьуб тереф
Ягъал гъарзар,
А штун даграр
Ва булагъар,
Пальма гьарар,
Шулу мушвахь
Эргвал йивуз
Сирникк гьарин
Архаинди.
Аркбандин вахт,
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз) 
Гьау кьюр кас
Разведкайиз.
Зафран дере
Ву архаин.
Йишвандин вахт,
Ва йисирди
Дисур душман
Бадр булагъдихь.
Силис дубхну 
Йисирихьан,
Ихь Пайгъамбри 
 (Салават ва
Салам дугъаз)
Гъапи магьа:
«Юк1в, к1ару лик1
Мекка шагьрин
Къаршу духьна».
Ансарари,
Гъавриъ духьну,
Гъапи дугъаз:
«Аьгьт ап1урча
Сар Аллагьдиз,
Увухъди гъи
Дявдиъ уч1вну,
Алчагъ душман
Терг ап1урхьа!»
Му гафари 
Ихь Пайгъамбрин
(Салават ва
Салам дугъаз) 
Шадвалин акв 
Кап1у машнак.

Гьязур хьуб

Бутпересар 
Гъяйиз, ухди
Духьну ккунду
Бадр дерейиъ.
Мусурмнари
Гъап1у аьмал:
Адабц1уру
Шид чпин кьадар
Ва, абхьри гъум,
Ац1ру гъуййир
Шид айидар, 
Пис душмнариз
Гъудрубзуз шид.
Тепейиин 
Йивну чадур
Гьязур гъап1у
Ихь Пайгъамбриз
(Салават ва
Салам дугъаз).
Хъа уьрхрудар 
Ву ансарар,
Асланарси 
Мугъаятди.
Насигьятнаъ
А Пайгъамбар
(Салават ва
Салам дугъаз),
Табшуругъар
Туври  вардиз.
Илт1ик1ура
Аллагьдихьна,
Кьувват, кьудрат
Ккун ап1ури.

Малайикар гьауб

Бадр дерейиъ
Дяви  ккебгъу. 
Шубур гужли,
К1убан эскер
Кьурайшитар
Удуч1вну а 
Дюз майдандиз,
Теклиф дивна
Мусурмнариз. 
Ихь асланар
Аьли, Гьямза
Ва Убайда,
Жигьил ансар,
Майдандиъ а.
Мусурмнарин 
Асланари
Швур гъап1нийи 
Дишла душмнар.
Убайдайиз 
Гъабхьний зиян
Думу кч1ихбаъ,
Вушра думу 
Адагънийи
Майдандиан.
Бутпересар
Вуйи гизаф,
Гьариз шубур
Алахьуйи.
Гъябгъюрайи
Гъизгъин дяви.
Ихь Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз)
Му арайиъ
Сар Аллагьдиз
Гьарай гъап1у,
Кьушмиз гъапи:
«Шулчва вари 
Женнет  багъдиъ
Амриинди
Сар Аллагьдин». 
Абу-Бакраз
К1ур Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз) 
Шаду хабар:
«Кюмек вуди
Ихь кьушмариз 
Сар Аллагьдин 
Амриинди 
Гьаъна зав`ан
Малайикар».

Ч1ур ишри машар

Ккудуч1внийи
Чан чадриккан
Ихь Пайгъамбар
(Салават ва
Салам дугъаз) 
Ва гъапнийи
Дугъу гьамци:
«Багарихьди 
Терг ап1урхьа
Му пис душмнар! –
Гъадабгъну, руг
Гат1абхьнийи
Душман айи
Терефназди. –
Ч1ур ишри ичв
Вардин машар!»
Дидкан аят 
А Кьур`андиъ.

Мялум дару кюмекчи

Дяви гъубшу
Лап гъизгъинди,
Алдахьура 
Инсафсузди
Душмнин к1улар.
Гъавриъ адар,
Фуж-вуш мурар.
Деллу духьну,
Гьергра магьа
Бутпересар.
Хайлин кьадар
А гъийихдар
Ва йисирар.
Ихь Пайгъамбрин 
(Салават ва
Салам дугъаз) 
Халу Аббас
Сар ансари,
Дап1ну йисир,
Хъади гъафи
Пайгъамбрихьна
(Салават ва
Салам дугъаз).
Дугъу гъапи:
«Аьгьт ап1урза
Сар Аллагьдиз,
Хьадар мушвахь
Узу йисир 
Гъап1у  инсан.
Я  му ансар
Зат дицир дар,
Думу вуйи 
Уткан машнан. 
К1ур Пайгъамбри
(Салават ва
Салам дугъаз):
-Ав, малайик
Вуйи думу
Сар Аллагьдин 
Амриинди
Дуфну айир
Кюмек ап1уз
Пис душмандин
Рюгь адабгъуз.

2026-09-01 (Рабиуль авваль 1448 г.) №9.


Ипни хьуз кIури ушв гъибисуриз саваб айин?

Ушв бисувал лап аьхю саваб айи ибадатарикан саб ву. Ушв бисувалин хусуси шартI ният вари ушв батIил апIру вари дюшюшарихьан ярхла хьуб ву.   Гьаци вуйиган, ахсрар ккивхъанмина лавландин гъудгнин вахтназкьан инсанди ушв батIил шлу дюшюшар гъапIундарш, дицирин ушв бисувалин шартIар тамам...


Кьур’андин фуну аят аьхиримжи вуди гьапIну?

Аллагьу Тааьлайи гирами Кьур’андин аьхиримжи аят вуди фунуб гьапIнуш, аьлимарин арайиъ жюрбежюр фикрар а:   Аьхю пай аьлимарин гафариинди думу «Бакьара» сурайин 281-пи аят ву:   وَاتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا...


Эдеблуваликан кьюб гаф

Гьязряти Уьмари гъапну: «Сифте эдеб бисай, хъа илим аьгъю апlинай». Илимдинтlан нафсдин эдебар гизаф ву, эдеб адарш, илимдиканра мянфяаьт дархьуз мумкин ву. Ислам дин чаин жа-жара шейэрикан дапIнайи хьуб бару али шагьрик мисал ву. Сабпиб – гъизиликан, кьюбпиб - арсракан, шубубпиб...


Йиз кагъаз

Ассаламу аьлайкум! Узу кlваантlан Аллагьу Тааьлайихъ хъугънайи кас вуза. Бицlидихъанмина, йиз абайи-бабу улупганси гъудгнар апlури, йиз дин хъапlрайи кас вуза. Гьяждизра гъушунза, гьамус узхьан шлуганси мистариъ садакьа тувурза, гирами йишвариина зияратдиз гъушганра, садакьа туври шулза,...


Гъиямат йигъ лавландин гъудгниз экбер тувган улубкьурин?

Аллагьу Тааьлайи инсанарихьан жиниди гъибтнайи ляхнар а. Дурар жиниди гъитувалин мурад-метребра инсанарин мянфяаьтназ ву. Гъиямат йигъ улубкьру вахт саризра ашкар дарувал гьадрарикан саб гьисаб шула.   «Гьяшия ас-Сави» китабдиъ дидин гьякьнаан гьамци дибикIна: «Аллагьу Тааьлайи саспи ляхнар...