Швуваз душну гьаз ву?
Улихьнаси сари узуз гьамциб суал тувнийи: «Фици швуваз гъягъюруш айикьан китабар дидикIна, хъа швуваз гьаз гъягъюруш, сабдиъкьан дибикIнадар. Гьаз дибикIнадайкIа?».
Ав, а дициб вартIан ужуб китаб, дидин ччвурра Гирами Кьур’ан ву. Душваъ Аллагьу Тааьлайи якьинди дупна, гьаз эвлемиш шулуш ва гьаз швуваз гъягъюруш (мяна): «Аллагьу Тааьлайин аьламатарикан саб учвкан учвуз хпар халкь апIуб ву, гьадрарихъди учву сикинвалиъ хьуз, ва ичв арайиъ чиб-чпихьна ккунивал ва рягьимлувал ипна.
Дугъриданна, вари гьаму ляхнариъ аннамиш апIру касдиз аьламатар а». (сура Ар-Рум, 21-пи аят) Гьяйифки, гьамкьан герек вуйи суаларин гьякьнаан жаваб абгури, гизафдар Ислам диндихьна илтIикIурадар. Хизан ккебгъувалиъ улупнайи мурад-метлебра аьгъдарди саспидар «чпин вахт дубхьнайивалиан», «абйир-бабарин гафар гъадагъурдарча кIури», «узухъди саб классдиъ урхури гъахьидар, саб курснаъ гъахьидар вари швуваз гъушну кIури» эвлемиш шула.
Му дюшюшдиъ жилиринна хпирин арайиъ фу шула?
Ухьуз ихь уьмрин тажрубайиан рябкъюраки, мициб фикир дарапIди апIру ляхнар себеб духьну, жилиринна хпирин арайиъ чиб-чпин гъаври адрувал, гьюрмат адрувал арайиз гъюру. Дурар кьюрид дерккрайиб саб фулану себеб шула, хъа саб бицIи читинвал алабхъимитIлан, дишлади жара шулу, ясана саб гафнахъди дарфиди гьарур чан гафниин гъузру. Гьацдар читинвалар гизаф арайиз гъюру. Ари гьаци му жигьилар яшамиш шулу, гьюжатнаан гьюжатназ, гиран ктапIури, чиб-чпиз лазим дару гафар апIури. Натижа саб ву: хал ккадабхъувал. Гъи статистикайира улупураки, йислан-йисаз жара шлу хизанар артухъ шула.
Хизан гьаз ккадабхъура?
БицIивахтнаанмина гьарсари чан хизандин вуйи уьмур тахминан фициб шулуш, чан улихь шикилси дибисну шулу – чаз ккуни къайдайиинди. Хъасин уьмриъ дурар саб дархьиган, читинвалар алахьуз хъюгъру, думутIан ужубдикан фикрар апIуру ва яваш-явашди хизан чан аьхирихънара гъюру. Амма дициб къайда гьичра дюзиб шуладар, гьаз гъапиш хизан фу бадали ккебгъраш, Аллагьу Тааьлайи ухьуз дупна. Амма ухьхьан ихь фикрар, хиялар Ислам диндиъ улупнайи саягъниинди уьрхюз шуладар.
Мушваъ тахсир Аллагьу Тааьлайи улупнайи къанундихъди гъягъюри адру инсанаринуб ву. Хъа къанундихъди гъягъюрадар, гьаз гъапиш дурариз дидкан хабар адар, ахтармиш апIурадар. Гьаддиз хизанар жара хьпаъ гизаф жюрейин себебар ади хьуб мумкин ву, гьеле бицIидихъанмина вуйи фикрарра кмиди. Эгер бицIивахтнахъанмина Шариаьтдиъ улупнайиганси баяриз жиларси гъузуб, хъа шубариз дадйирси хьуб улупуйиш, гъи хизанар ккадахьувалин кьадарра мукьан аьхюб шулдайи.
Хизанар ккададахьбан бадали кIури, эвлешмиш дархьиди гъузну ккундар, хъа гьамцдар ликар алдагъну ккунду:
1. Жвувхъан хъюгъну, дигиш хьуб, имбудариз ужуб нумуна тувбан бадали. Дупнадаринхъа: «Тербия бицIидариз мутуван, жвуваз тув, дурари уву апIруб текрар апIиди»;
2. БицIириз вахтниинди Шариаьтдикан, Ислам диндикан хабар тув;
3. БицIириз чав сабвахтна жилир ва адаш, хпир ва дада шлуб хабар тувну, дидихьна гьязур дапIну ккун. Гьамциб фикирлу рякъ ухьу ктабгъиш, жара шлу хизанарин кьадарра лап цIиб шул.
РАЯ АКАВОВА
ХИЗАНДИН ПСИХОЛОГ
