Жвув`ин разивал

Аьгъю йибхь, шлиз чан нефснан усалвал аьгъю  гъабхьнуш, гьадгъаз чавтIан усал кас жилиин алдруб аьгъя. Адамдин бализ варитIан важиблуб чан къанажагъ аьгъю хьуб ву. Рябкъюрайиганси, инсан чав чаин, чан нефсниин рази духьну ккундар. Фукьанди лукIраз чав аьгъю шулуш, гьадмукьанди дугъан рюгьлувал ужи шулу ва Аллагьу Тааьлайихь дугъан дережа айибтIана артухъ шулу.

   Нефс тербияламиш апIруган, гунагькарвалин чIуру хасиятар кидирчну, баркаллагьнандар гъадагъуру. Хъа вари гунагькарвалин лишнарин диб вуди жвув жвув`ин рази вуйивал (уджб) гьисаб апIуру. Сифтена сифте  инсанди, имбукьан лайикьлувалариз манигъ`вал дархьбан бадали, жвув`ин рази хьувал гъибтну ккунду. Гьаддиз, тярифар дарапIбан кьастра, жвув гизаф заанди дидрисувал ву. Чав заанди дидрисди, нефс чиркинвалихьан уьбхюрайириз, хушбахтваларра шулу.

Камивалариз аькси шули, гъаври айи инсан, уьмриъ чан къанажагъ ужи апIбахъ шулу. Гьяясуз ниятарихьан чав марцц апIури, чан тярифарра дарапIри айи умун кас, жямяатлугъдиъ гьюрматназ лайикьлурра ву. Чан камивалар  гьисс апIурайири чав, я заанди дидрисур, ясана къуру дамагъар кади дилицур. Эгер гьамциб саягънаъ айи мицир уж`валарихъна хъаиш, думу чавра  кIваантIан ужубдихъна гъюру. Гьамциб кьисматнаъ ахъуриз, кми-кмиди Аллагь ﷻ кIваин апIури, чан къанажагъдин хайирлувалра ужу апIбахъ хъергри гъахьигантIан хъуркьуваларра шулдар.

   Мялум вуйиганси, нефснан варитIан аьхю бедбахтвалик нефс чав тяриф апIувалин терефкар вуйивал кабхъра. Дугъриданна, нефсну чан тяриф дарапIри гъабхьиш, думу  темпелвалиъ абхъну, пашман шулу. Рябкъюрайиганси, гьякьикьатдиъ жвуван нефсниин разивал ва чав  заанди дисувал Аллагьу Тааьлайик хъял капIувалик гьисаб ву. Ибн АьтIаиллагьдихьан гьерхру: «Аллагьу Тааьлайин хъял варитIан ухди фти арайиз хуру?» Дугъу жаваб тувру: «ЛукI чаин гьяйран хьували ва хасиятнан заанвалин лишнари. Аллагьу Тааьлайиз чан лукI пешкешариз ккилигруганра хъял гъюру».

Чав хли дидисну, юли гъахурайирихьантIан чан нефс яваш апIузра шулдар. Аллагьу Тааьлайи чан лукI, дугъан нефснан зяифвалтIан заанди гъидисундар, я Дугъу чан лукI, нефснан усалвал улупну, асккандира улупундар.

Фици аькьюллу касди чан эдебсузвалиинди дамагъ апIурухъа? Юсуф пайгъамбари гьамци гъапну (мяна): «Узу йиз нефс гьякь апIурадарза, гьаз гъапиш, йиз Агъайи йиз язухъ дарапIиш, нефсну писвал хуру. Гьякьикьатдиъра, йиз Агъа хил алдабгърур ва рягьимлур вуйиз» (сура «Юсуф», 53-пи аят). Кьур`андин мяна ачухъ апIрудари бикIура: «Му гьадму кIуру гаф вуки, йиз нефс чав чаланди писвалихьан азади дар. Узу йиз нефснан къанажагъ фикирнаъди, думу лишанлу апIурадарза, хъа Аллагьу Тааьлайикан кюмек ккун апIураза. «Гьаз гъапиш нефс» кIуру гафнак вари нефсар, гьаму гьисабнаан чав Юсуф пайгъамбарин нефсра, кахьра. Хъасин дупна, чан табиаьт гьисабназ гъадабгъу нефс «писвал хруб ву». Мидин гьамци гъавриъ ахъру: нефс хъпехъруб дар, диди алчагъ ляхнарихъ хъаъру».

   Аьхюдиси нефс хайир кадруваларихъ, жюрбежюр улиъ адру гъизгъин аьшкьлуваларихъ хъчIабккруб ву. Жара чарйир айиш, гизаф кьадар инсанар фасикь`вализ мютIюгъ шулдайи, ва чиркин эдебсузвалар кIулиз адагъбан бадали, хъюлан завал дудрубгуз, дурари кьадарсуз аьмалдарваларра  уьмрариз хурдайи. Гьаддиз кIурира шулу, фукьанди Адамдин бай фагьумлур вуш, гьадмукьанди дугъан къанажагъ Аллагьу Тааьлайин улихь заан ву, ва инсандизра чан нефснан камивалар ужуйи рякъюру. Хъа чан нефснан камивалар кми-кмиди рякъюри шлу фасикьрира, гизафси чан нефснан тахсир апIуру ва чав заанди дисувализ ккярягъюрира шулу.

«Ат-Тавилат ан-наджмийя» китабдиъ гьамци кIура: «Чан табиаьтдиз лигну, нефс чIуруб апIрудариз тувнайи пай ву. Эгер нефсназ азадвал тувиш, дидин кюмекниинди анжагъ писвалтIан арайиз гъюрдар. Аллагьу Тааьлайи рягьимлувалиан, Чан уламнакк, бегьемсузвал хайирназ илтIибкIури, нефсназ хъайивал апIузра гъибтиш, кIан`ан кIулиз Дугъу нефснан хасият дигиш апIуру. Янаки, писваликан хайирлувал арайиз хуру. Гьаддиз, Пайгъамбари Аллагьдикан ﷻ гьамциб тIалаб апIуру: «Йиз Агъа, узу йиз нефсназ саб дагьикьайиъра, ва митIлан цIибдира, иманлу мапIан».

Муслим Аьбдулаев