Кябайикан вуйи 10 мялумат
Кябайикан вуйи 10 мялумат
Кяба мусурмнариз жилиин али варитIан гирами йишв ву. Гъудган апIруган вари мусурмнарин кьибла Кяба ву. Гьар йисан миллионариинди мусурмнари душваъ гьяж ва уьмра апIура. Хъа Кябайихъди аьлакьалу вари ляхнарикан ухьуз аьгъяйкIан?
Магьа ихь газат урхурайидариз Кябайихъди аьлакьалу 10 дюшюшдикан ктибтидихьа.
1. Кяба саб дар, дурар кьюб ву.
Ухьуз гъийин йигъан аьгъю Кяба завариъ айи Байтуль Мяъмуриз ухшар ади дапIна. Пайгъамбар ﷺ завариз за шлуган (Миъраждиз) думу завариъ айи малаикарин Кябайизди учIвну. Дидин гьякьнаан гьядисдиъ гьамци дупна: «Хъасин узу Байтуль Мяъмуриз за гъапIнийи. Гьар йигъан душвазди 70 000 малаикар учIвра ва дурар сарун кьяляхъ гъюрадар» (имам аль-Бухари).
2. Кяба саб-швнуб ражари цIийи алапIуб ву.
Гирами Каламдиз мяна туври, «Ругьюль баян» китабдиъ, гирами Кяба тарихдиъ 5 ражари тикмиш гъапIуб ву, дупна.
Сабпи ражари думу Адам пайгъамбар хьайиз улихь малаикари уьру якьутдикан тикмиш гъапIну. Нугь пайгъамбарин вахтна вари шту батмиш апIруган, Аллагьу Тааьлайи Кяба завариз за гъапIну.
Кьюбпи ражари Кяба Ибрагьим пайгъамбари чан бай Исмаил пайгъамбарихъди тикмиш гъапIну.
Шубубпи ражари Кяба кьурайшитари чпи жагьили гьялнаъ айи вахтна тикмиш гъапIну. Думу Пайгъамбариз ﷺ вагь’ю гъяйиз 15 йис ккимиди гъабхьиб вуйи.
Юкьубпи ражари Пайгъамбарин ﷺ асгьяб Аьбдулла ибн аз-Зубайрайин вахтари дяви гъабхьиган чIур хьубан кьяляхъ Кяба тазатIан тикмиш гъапIну.
Хьубпи ражари Кяба, Аьбудуллагь ибн Зубайр шагьид вуди кечмиш гъахьиган тикмиш гъапIнийи.
3. Кяба кубдин формайинуб дайи.
Гъи варидариз Кяба куб форма адитIан аьгъдар, хъа гизафдариз думу Ибрагьим пайгъамбарин вахтна, куб дарди, гьаци дюзи мурччваринубтIан даруваликан хабар адар. Гьациб къайда алди думу Кяба кьурайшитари дабгъайизкьан имийи (Мугьяммад пайгъамбарихьна пайгъамбарвалин вазифйир гъяйиз 15 йис улихьна). Хъасин дурари Кяба цIийикIул’ан тикмиш гъапIну. Кьурайшитари, Кяба анжагъ гьялалвалиинди гъазанмиш гъапIубдихътIан тикмиш апIидархьа кIури, ният гъапIнийи. Хъа дакьатар цIибтIан адрувализ лигну, дурари Кябайин аьхюшин бицIи гъапIну, гьаци дурари сабуну тереф 3 метркьан кам гъапIну. Гьамус думу бицIи гъапIу терефназ Исмаилин гьижра кIура.
4. Кябайиин илипнайиб парча (кисва) жюрбежюр рангаринуб гъабхьну
Ухьуз рябкъюрайиганси, Кябайиин илипнайи кисва (парча) кIару рангнануб, гъизилихъди рангламиш дапIнайиб ва гирами аятар дидикIнайиб ву. Амма Кябайиин кIару рангнан илипруб анжагъ Аббаситарин вахтари гъабхьиб ву. Дидиз улихьна Кябайин жюрбежюр рангар: лизиб, чруб, уьруб ва гь.ж. – вуди гъахьну.
5. Кябайиин унчIв ва урчIар алди гъахьну
Му аьламатнан ляхинси рябкъюру, амма Кябайиин унчIв ва гьацира кьюб раккинра алди гъабхьну, саб учIвуз кIури, сабсана - удучIвуз. Гьамус Кябайиин унчIв алдар, анжагъ саб раккинтIан.
6. Кябайин КIару гъван саб-швнуб пайнакан ибарат ву.
Гьаму вахтна Кябайин сабуну мурччваъ айи КIвару гъван арссиб рангнан саб шейънаъ тIапIнайиб ву. Улихь вахтари дици дайи, гьаз гъапиш КIару гъван сафди гъабхьнийи ва думу тIапIру шейъназ ихтияж`валра ади гъабхьундайи. Амма думу гъван курмутидарин сектйир айи вахтари чIур гъапIнийи, дурари гьяж хурафатси (суевериеси) гьисаб апIури гъахьну. Дурари гьяждиз гъафи агъзрариинди инсанар дийихну Зам-замдин булагъдизди ирчну. Дурари гьитIибкIу КIару гъван 22 йисандин арайиъ сарихьанра кьяляхъ апIуз шули гъабхьундар. Хъа сектантари чпи кьяляхъ апIруган, думу саб-швнуб тикийиз дюбгънади гъабхьну. Гьацира дупнаки, дурари КIару гъвандин вари паяр кьяляхъ гъапIундар.
7. Кябайин айитI ккудукьну шубуб десте а.
Кябайин айитI йишвкан гизафдариз хабар адар. Кябайин гъваъ шубуб дестейихъди дибисна. Дурарикан гьарсаб дестейиз заан малаикарин ччвурар тувна. Дестйирин зиин хамхар ал, дидик марцци акв тувру сакьюдар чирагъар ка.
Дестйирин арайиъ, учIвру раккниз гъаншарди, гакIвликан дапIнайи мискар дивру стол а. Думу столин ящикариъ лампйириз вуйи ягъ ва гьацира жара герек шлу мутмйир а.
Жилиин гъвандикан дапIнайи плиткйир лап ижмидар ву, амма саб плита ва мигьраб имбударихьан фаркьвал айидар ву. Мигьрабдик кучрадар, гьаз гъапиш душв Пайгъамбари ﷺ гъудган гъапIу йишв ву.
АйтIан цаларик Кяба тикмиш апIруган ва ремонт апIруган иштирак гъахьи гьюкумдрарин ччвурар дидикIна.
8. Кяба гьяфтайиъ кьюб ражари абццри гъахьну.
Ихь вахтна Кяба йисан кьюб ражаритIан абццурдар ва дидин айитIнара анжагъ лап заан агьларикантIан учIвуз мумкинвал адар. Амма улихь вахтари, гьяждиз гъягърударин кьадар бицIиб вуйиган, Кяба гьяфтайиъ кьюб ражари абццри гъахьну ва гьарсариз душваз учIвну гъудган апIуз мумкинвалра ади гъабхьну.
9. Кябайин ачрар саб хизандин хилиъ ву.
Пайгъамбари Мекка шагьур мушрикарихьан марцц гъапIган, дугъахьна Кябайин ачрар тувнийи. Амма Пайгъамбари ачрар чахь гъитундар ва Бани Шайба кIуру тухмиан вуйи Уьсман ибн ТIалгьяйихьна тувну. Кябайин ачрар аьсрариинди гьамрарин тухумдихь хьади шула. Пайгъамбари ﷺ му заан ляхин тап гьаргандиз гьадрарин тухмихь гъибтну. Хъа гьамус варидари, Пайгъамбарин къайдайиз гьюрмат уьбхюри, Кябайизди учIвбан бадали Меккайиъ айи гьаму аьдати хизандихьан ихтияр гъадабгъуру.
10. Кябайилан тIаваф штуъ ади апIури гъабхьну.
Кяба али йишв, вари гъирагъарихъ дагълар хъади, чюлиъ исди айи йишв вуйи. Аьхю мархьар гъургъу вахтна, душваъ шид дугъубжвури гъахьну. Саспи вахтари Кябайин гьацIазкьан шид дугъубжвуйи ва инсанари штуъ ади тIаваф апIури гъахьну.
