Гъудган марцциди апIуз себеб шлу къайдйир
Мусурман касди апIру вари жюре ибадатариз чпин улупнайи къайдйир а, яни фарзар, суннатар ва жара дапIну ккуни ляхнар. Му ляхнар мусурман касди апIурайи ибадат заан дережайиинди кьабул апIбан бадали герек шлудар ву.
Хъа думу ибадат кьабул апIбан бадали, думу гьацира Аллагьу Тааьла бадали, кIваантIан ва ихласвалиинди тамам апIурайибра дубхьну ккунду. Думу ляхнар тамам хьпан бадали, гизаф чалишмиш духьну ккунду, иллагьки гъудган апIруган.
Гизафдари гъудган апIруган бязи дюшюшариз фикир тувурдар ва гьарган саб къайдайиинди тамам, яни лап фикир тутрувди апIури шулу. Хъа дици гъудган гъапIган, дидин савабнан кьадарра гьацибтIан шулдар.
Аллагьу Тааьлайи гъудгнин гьякьнаан гирами Каламдиъ дупна:
إِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنْكَرِ
«Дугъриданна, гъудган чIурубдихьан ва хай даршлубдихьан уьрхюз себеб шулу». (сура Аль-Аьнкабут, 45)
Лайикь вуйи къайдайиинди вари гъудгнар инсанди тамам апIруган, му гъудгнар инсан вари чIурубдихьан уьрхюз себеб шулу, гьаз гъапиш гъудгнар апIруган, инсандин иман артухъ шулу, ужувлан ляхнар артухъси апIуз ккун шулу. Хъа дици дарш, кIваантIан апIурдарш, ихь я иман артухъ шулдар, я чIуру ляхнарихьан ярхла шулдархьа, ясана гунгьарихьан ярхла шулдархьа. Гьаци вуйиган, гъудгнар апIурашра, гьеле гъудгнар дарапIруганси инсан чан гунгьариин шулу.
Му ляхнарин варибдин кIул, гъудган апIруган, марцци ният адрувал, ихласвал адрувал ва гъудган апIурайи вахтна ихь фикрар гъудгникан, Аллагьу Тааьлайикан дарувал себеб шула.
Гъудган фици дапIну ккунду ва фици гъудгнихьна гьязур духьну ккунду
1. ИпIруб артухъ дубхьну ккундар.
Эгер инсанди кьадар вуйибтIан артухъ ипIури гъахьиш, дицир касдихьан, гъудган апIруган, чан фикрар гъудгниина жалб апIуз даршул, гьаз гъапиш артухъ ипIувал себеб вуди, жандин гьялар дигиш шулу.
Имам Аль-Гъазалийи чан «Мингьаж аль-аьбидин» китабдиъ дибикIна: «Эгер инсанди чаз герек вуйибтIин артухъ ипIувалин гьякьнаан кIуруш, думу ибадат апIрудариз, диндихъди гъягъюз чалишмиш шлудариз читин ляхин ву.
Узу му ляхникан фикир апIури гъахьунза ва артухъ ипIуваликан айи 10 читинвал гъяркъюнзуз:
Артухъ ипIуваликан кIван гьялар читин шулу, Аллагьу Тааьлайин нур гъубзрадар. Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Ичв юкIвар гизаф ипIувалиинди ва убхъувалиинди кечмиш мапIанай, дугъриданна, шид лап артухъ хьувалиан фици жилик кивнайиб чIур шулуш, ари гьаци юкIвра йибкIуру».
Гьякьлу инсанарикан сари гъапну, фун кIван исикк убхьурайи гъазник мисал ву. Думу убхьури, пар за шлуган, гьаддиан юкIв кIару шулу.
Кьадарсуз артухъ ипIувалиан жандин вари гьендемариз читинвал а, гьаз гъапиш артухъ хьувалиан гьарсаб гьендем чаз лайикь дарукьан аьхю зегьметнакк шулу, му гунгьар апIузра себеб шлу ляхнарикан ву.
Хъа инсандиз иштагьвал кади гъабхьиган, имбу гьендемар сикинвалиъ шулу ва му чIуру ляхнарихьанра ярхла хьуз себеб шулу».
2. Гъудгнихьна гьязур йихьай.
Гъудгнин вахт улубкьайиз жвуван фикрар ва жандак гъудгнихьна гьязур дапIну ккунду. Гъудгнин жикIруганра, вари фарзар ва суннатар хъади жикIуз чалишмиш духьну ккунду. Гъудган апIруган варитIан марцци, ужуб палат алабхьну, увуз сарира манигъвал дарапIру йишвахь гъудган апIуз мумкинвал ади вуш, гьациб йишв кадабгъ. Гьаци гъабхьиш, яв фикрар гъудгнихьна хуз рягьятди шул.
Гъудган апIруган, жвуван ляхниъ саб бицIи мумкинвал гъабхьимитIла гьялак-гьялакди гъудганр апIури духьну ккундар. Гъудган имбу мусурман касдин фарзарси варитIан фикир тувну ккунидарикан ва варитIан заан дережайиинди кIулиз адагъну ккунидарикан ву.
3. Гъирагъдиъ айибдикан вуйи фикрар ярхла апIинай.
Ухьу гъудгниз гьязур шулайи вахтна ихь кIулиъ ляхнарикан, хизандикан ва жара читинваларикан гизаф фикрар ади хьуз мумкин ву. Эгер гъудгник кучIвайиз му фикрар гъидритиш, вари гъудган гьадрарикан фикрар апIури гъябгъиди. Гъудган асас дапIнайиб ву ва гьаддиз ухьу гъибтрайи вахтра асасуб ву. Вари чIуру фикрар, ляхнар гъитну, дюн’яйикан вуйи фикрарра гъитну, инсан чав апIурайи гъудган Аллагьу Тааьла бадали тамам апIуз чалишмиш духьну ккунду.
Аьлимари гъудгниз аьхю фикир тувра, думу ухьуз улупнайи фарзарикан варитIан асасуб ву. Мусурман кас мусурман дару касдихьан жара апIурайибра гъудган ву. Гьаддиз му ляхниз ухьу варидари асас фикир тувну ккунду.
