Жилариз хай шлу гъизилин ва арсран гьякьнаан
Жилариз гъизил гьадабтIнайи хъюхъ протезламиш апIуз, тIубарин кIакIар алдарш, дурар протезламиш апIуз ва силбар протезламиш апIури ишлетмиш апIуз хай шулу.
Мураринра чпин шартIар а, мисалназ, гъизилин силбар утканвализ иврайидар вуш - ваъ, хъа мюгьтаж’вал ади вуш - хай шулу. Жандин саб гьендем тамамди гъизиликан апIуз шулдар, анжагъ гьацIтIан, мисалназ, вари хил гъизиликан протезламиш апIуз хай шулдар, анжагъ гьацIтIан.
Гъизил ишлетмиш апIуз хай шлу дюшюшариъ арсра ишлетмиш апIуз ихтияр а. Жилариз арсран тIублан хъапIуб сунна ву, тIублан хиларин фунуб вушра тIубахъ хъапIуз шулу, хъа арччул хилин бицIи тIубахъ хъапIуб сунна ву.
Ихь Пайгъамбари ﷺ арччул хилин бицIи тIубахъ арсран тIублан хъапIри гъахьну, ва думу тIубландик шубуб цIарнаъ (Мугьяммадун расулуллагь) кIури дибикIнайи, исккан цIарнаъ, гьацIкьялаъ, варитIан зиин.
Жилари саб тIублантIан артухъ хъапIбан гьякьнаан аьлимарин арайиъ жюрбежюр фикрар а, хъа аьхю пай аьлимари, эгер думу ляхниан исраф шулдарш, хай шулу дупна.
Жилариз яракьра арсрахъди уткан апIуз ихтияр а: ханжал, тюфенг, тапанчи, чIимир, гаркIал, чIул, гъалхан ва гь.ж.
Дишагьлийиризра дявдин ляхнариъ иштирак хьуз хай шулу, амма, жилариз ухшар дархьбан бадали, дурариз чпин яракь уткан апIуз ихтияр адар. Ибну Аьббасдихьан дуфнайи гьядисдиъ дупна:
عن ابن عباسٍ رضيَ الله عنهما قال: "لَعَنَ رَسُلُ اللهِ ﷺ المُتَشبِّهِينَ مِنْ الرِّجالِ بِاانِّساءِ وَالْمُتَشَبِّهات مِنْ النِّساءِ بِالرِّجال"
Мяна: «Пайгъамбари ﷺ дишагьлийириз ухшарвал улупру жилар ва жилариз ухшарвал улупру дишагьлийир нянятлу гъапIну».
Жиларизра, дишагьлийиризра Кьур’ан ва думу ивру кьути арсрахъди уткан апIуз ихтияр а. Хъа дишагьлийириз Кьур’ан гъизилихъдира уткан апIуз хай шулу, кIуру аьлимарра а. Имам Гъазалийи Кьур’ан гъизилин гьярфарихъди бикIуб ужудар ляхнарикан гьисаб апIура ва думу жиларизра, дишагьлийиризра ишлетмиш апIуз ихтияр а. Кьур’антIан гъайри, жара китабар (гьядисарин, фикьгьдин ва гь.ж.) гъизилихъди, арсрахъди уткан апIуз хай шулдар.
Зиихъ гъапибдиан гъаври шулуки, гъизилилан ва арсралан закат фарз хьпан бадали, гьамцдар шартIар ади хьуб лазим ву:
- Гъизилин ва арсран закат фарз хьуз улупнайи кьадар ади хьуб.
- Чалан закат фарз шлу мутму сад йисандин арайиъ ади хьуб - 354 йигъан.
- Думу гъизиликан ва арсракан вуйи мутмйир хулаъ гъитуз ва ишлетмиш апIуз хай даршлудар хьуб.
Гъизилилан ва арсралан гъайри, жара мутмйирилан, яни гевгьерилан, алмаздилан, бриллиантдилан, гьеле мурар гъизилна арстIан багьалудар вушра, дурарилан закат адар, анжагъ эгер дурар ариш-веришнаъ гъахьиштIан.
