Палат алабхьбан эдебарикан
Палат алабхьбан эдебарикан
Гирами Кьур’андиъ дупна (мяна): «Эй инсанар! Учу учвуз палтар халкь гъапIунча, дурари ичв бедендин улупуз хай даршлу йишвар ккеркру, учву уткан апIуру ва гьацира учвуз Аллагьдихьан ﷻ гучIрувалин палат (яни уткан хасият, ужудар гъиллигъар) тувунча - му варитIан ужуб ву» (Аъраф, 26).
Гьаму гирами аятдиъ ухьуз палат аьврат ккебкуз ва хасият уткан апIуз вуйиваликан хабар тувра.
Палат фициб вушра дубхьну ккундар, дидинна чан эдебар а:
1. Палат гьарган марцциди дубхьну ккунду. Тирмизийихьан вуйи гьядисдиъ дупна: «Марццшин - имандин гьацI пай ву».
2. Палат яркьуб, жандиин алабсну адруб дубхьну ккунду. Иллагьки дишагьлийири алабсруб, жандкин гъяцIли йишвар рякъруб алабхьну ккундар.
Имам Муслимдихьан вуйи гьядисдиъ дупна: «Гъиямат йигъ багахь шули, Жегьеннемдин печать али кьюб жюрейин инсанар удучIвиди: хилиъ хюндин рижвниз ухшар айи гъирмаж дибиснайи жилар - дурари инсанар урччвуру; ва палат алабхьнашра, гъяцIалди айи дишагьлийир. Дурари жилар ашкънаан кIул’ан гъахуру, ва чпира дурарихьна багахь шулу. Думу дишагьлийирин кIул’ин тепе (дужвубхну дюзмиш гъапIу куш) хьибди, дурарра девейин гъузгъниз ухшар вуйидар хьиди. Дурар Женнетдиз гъягъидар, дурариз дидин ниъкьан кубкIидар».
Гьаму гьядисдиъ 1400 йис мидиз улихьна ихь гьамусдин жиларин ва хпарин гъиллигъарикан дупна. «Палат алабхьнашра, гъяцIлидар» кIуру гафнан мяна гьадму вуки, дурарин палат алабснайиб, жандак улупруб, жикъиб ву – магьа ихь гъийин йигъандин мода.
Мициб саягъниинди палат алабхьнайи дишагьлийириз Женнетдин ниъкьан ккубкьидар, дупна гьядисдиъ. Палтари, дишагьлийирин маш ва хиларин тIубар ктарди, имбу вари жандак ккебкну ккунду. Дишагьлийириз кушар, гардан, ликар ва гь.ж. бедендин паяр ачмишди хул’ан удучIвуз хай шулдар.
Гирами Кьур’андиъ дупна:
وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ علي جُيُوبِهِنَّ
Мяна: «Гъит дишагьлийири чпин гардан ягълухъихьди ккебкри» (ан-Нур, 31).
3. Жилариз шёлкдикан вуйи палат алабхьуз ихтияр адар. Имам Муслим ва Бухарийихьан вуйи гьядисариъ дупна: «Учву му дюн’яйиъ шёлкдин палат маалабхьанай, шли му дюн’яйиъ алабхьиш, Аьхиратдиъ алабхьидар». Хъа дишагьлийириз шёлкдикан вуйи палат алабхьуз хай шулу. Эгер думутIанна гъайри жараб алабхьуз фукIара адарш, жиларизра шёлкдикан вуйи палат алабхьуз хай шулу.
4. Гьарсаб йишван хусуси палтарихьан фаркь’вал айи, чпин аьдатнануб дару палат алабхьубра ужи дар. Жилари дишагьлийирин палтариз ухшар айидар алахьуб ужи дар, хъа дишагьлийири – жилариндариз ухшар вуйидар.
Абу Давуддихьан вуйи гьядисдиъ дупна: «Пайгъамбари ﷺ жиларин палат алабхьру дишагьлийириин ва дишагьлийирин палат алабхьру жилариин няня алапIну».
5. Алабхьру палатра, фу ляхниз алабхьураш дилигну, алабхьуру. Месэла, базарариз хуларигъ алабхьру халатдикди гъягъюз хай шулдар, ясана гьадму палат алди, хялар кьабул апIуб ухшар шулдар. Палат жвуву апIурайи ляхниз гъилигуб дубхьну ккунду.
6. ВаритIан ужуб палат лизи палат ву. Аьгьмаддихьан вуйи гьядисдиъ дупна: «Учву лизи палат алабхьай – думу ичв палтарикан варитIан ужуб ву».
7. Гъудган апIру вахтна уткан палат алабхьуб суннайикан ву, иллагьки жвумийин ва машкквран гъудгнариз.
8. Палат инсанар хьадру йишвахь алабхьну ккунду, дурариз яв аьврат дярябкъбан бадали.
9. Палат алабхьайиз думу, кутIубччвну, биши ругдихьан марцц дапIну ккунду.
10. ЦIийи палат алабхьруган, гьаму дюаь урхуб ужу ву:
لِلهِ الّذي كساني هذا الثَّوْبَ وَرَزَقَنِيهِ مِن غيرِ حَوْلَ مِنِّي وَلَا قُوَّةٍ اَلْحَمْدُ
«Альгьямду лиллагьи ллязи касании гьаза ссавба ва разакъанигьи мин гъайри гьявлин мини вала къувватин».
Мяна: «Гьямд ибшри Аллагьдиз, уз’ин му палат алабхьувализ ва йиз цIибкьан гужра дарди узуз тувувализ».
11. ЦIийи палат гъадабгъбалан кьяляхъ ерсиб мюгьтаж’вал айидариз тувуб суннат ву.
12. Фициб вушра палат алабхьруган, гьаму дюаь урхуру:
اَلَلهُمَّ اِنِيّ اَسْاَلُكَ مِنْ خَيْرِهِ وَخَيْرَ مَا صُنِعَ لَهُ وَاَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهِ وَشَرَّ مَا هُوَ لَهُ
« Аллагьумма инни асъалука мин хайригьи ва хайра ма суниаь лагьу, ва аьузу бика мин шарригьи ва шарри ма гьува лагьу».
Мяна: «Я Аллагь, узу Увкан мидин мянфяаьт ва, му фу мянфяаьтназ халкь дапIнаш, гьадму ккун апIураза. Узу гьацира увкан мидин зарарнахьан ва, фу зарарназ му халкь дапIнаш, гьаддихьан уьрхюб ккун апIураза».
Палат илдибтруган гьаму дюаь урхуру:
بِاسْمِ للَهِ الَّذِي لَا اِلَهَ اِلّا هُوَ
«Бисмиллагьи ллязи ла илагьа илла гьува».
13. Палат алабхьуз арччул терефнаан хъюгъру, хъа илдибтруган – гагул терефнаан. Гьамци алабхьури - илбитури гъахьну Пайгъамбари. Палат алабхьруган, Дугъу гьаму дюаь урхури гъахьну:
اَلْحَمْدُ لِلَهِ الَّذِي كَسَاني ما اُوَارِي بِهِ عَوْرَتِي وَاَتجَمَّلُ بِهِ بَيْنَ النَّاسِ
«Альгьямду лиллагьи ллязи касании ма увари бигьи аьврати ва атажаммалу бигьи байна ннаси».
Мяна: «Гьямд ибшри Аллагьдиз, узуз йиз аьврат ккебкуз палат тувувалин ва уткан апIувалин».
Гьюрматлу мусурман гъардшар! Аьхиримжи вахтари ихь инсанар, иллагьки жигьил шубар, Западдин модайихъди палат алабхьуз чалишмиш шула. Ихь, мусурмнарин фикрар, ляхнар имбударинтIан заанди вуйидар духьну ккунду, гьаци вуйиган гьадрарин мода апIури, кяфирарин исккан дережайиз мягъянайчва. Исламдиъ хьубтIан аьхю хайир адар, гъачай ихь диндин къанунарихъди гъягъюхьа! Халкь чIур апIру, гунагьнахьна зигру палтар алахьбахьан ярхла духьну ккунду, иллагьки дишагьлийир. Гьарсар мусурман касди чан хпир, чйир, шубар…. бедендин паяр ачухъди арццну гъитру, вари рякъру, алабснайи палат алабхьбахьан ярхла дапIну ккунду.
Гъит Аллагьди ﷻ гьаму ухьу гъапибдихъди гъягъюз тавфикь туври! Амин!
Кьурамугьяммад-гьяжи Рамазанов
