Кечмиш гъахьирин хажалатнаъ хьуб

Жвуван адаш, дада, гъардаш, чи, багахьлуйир ва мирасар – мурарикан фуну кас му дюн’яйилан гъушишра, инсандиз думу аьхю дерд ва хажалат шулу, иллагьки, веледарра, хпирра гъитну, жигьил кас му дюн’яйилан гъягъруган.

Ухьуз кккундушра-ккундаршра, нивгъар чиб-чпиланди уларилан гъягъюру, амма ухьу му Аллагьу Тааьлайин гьюкум вуйиб, ухьура му дюн’яйиъ гьаргандиз гъудрузруб ва ухьухьна фуну вахтна вушра Аьзраил малаик гъюз мумкин вуйиб кIваълан гьапIну ккундар.

Саб ражари Пайгъамбар Саъд ибн Убадайихьна гъушнийи. Пайгъамбарихъди ﷺ Аьбдурагьман ибн Аьвф, Саъд ибн Аби Вакьас ва Аьбдулла ибн Мас’удра хъайи. Саб дупну Пайгъамбар ﷺ ишуз хъюгъю. Думу ишури гъяркъган, имбударра ишуз хъюгъю. Пайгъамбари ﷺ гъапи: «Учвуз гъеебхьунданчвузхъа, дугъриданна, Аллагьу Тааьлайи нивгъарихъан ва кIван дерднахъан аьзаб тувурдар, аьзаб гьамдихъан тувру», - кIури мелзнихьинди улупну (имам аль-Бухари, имам Муслим).

Ихь Пайгъамбар ﷺ, чан дадайин накьвдихъна гъушганра, нивгъар дерккуз дархьиди, гъишну, дугъахъди гьадушвахь хьайидарра гъишнийи. Пайгъамбарин ﷺ уьмриан мицдар дюшюшар гизаф хуз шулу.

Гьаму гьядисариан ухьуз рябкъюрайиганси, Пайгъамбари ﷺ чан марцци нивгъар дерккундар, хъа гъишну, гьамдиан ишуб гьярам даруб гъаври шулахьа.

Ишбан хай даршлу жюре

Саспидари хажалат дубхьначуз кIури, гьарйир апIури, чпин машариз йивури, чпиин али ккурттар чIяргъюри шулу. Му дюшюшар Исламдиъ ихтияр айидар дар, гьаз гъапиш му Аллагьу Тааьлайи туву гьюкмиин рази дарувал гьисаб ву. Ислам диндиз улихь вахтари, инсан кечмиш духьнайишваз ишлар апIру дишагьлийириз теклиф апIури гъахьну.

Гъийин йигъанра гьаци дубхьна, дишагьлийири, дерднаъ, хажалатнаъ ача кIури, уч духьну, ишлар апIури шулу. Хъа эгер дурар дугъриданна дерднаъ айиш, дурари кечмиш духьнайириз мянфяаьт кайиб апIуйи, дугъхъан дюаь, Кьур’ан урхури, гьаму читин вахтна хизандиз кюмек апIуйи, хъа душваъ айиб дипIну, дубхъну гъягъдайи.

Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Чан машназ йиврур, ккурттар чIяргърур, Исламдиз улихь вахтари апIрударстан гьарйир апIрур ухькан дар» (имам аль-Бухари).

Абу Бардайи гъапну: «Абу Муса, аьзарлу духьну, амриан гъягъруган, дугъан кIул чан хизандиан вуйи сар дишагьлийин униъ ади гъабхьи ва саб дупну дугъу гьарйир апIуз хъюгъю. Абу Муса амриз гъафиган, гъапну: «Узу Пайгъамбар ﷺ марцциди вуйи аьмаларихьан марцциди вуза, хъа Пайгъамбар ﷺ гьарйирихьан, аьжузвалиан мужри ярхи апIбахьан ва ктапIбахьан, ккурттар чIяргъбахьан ярхла ву» (ан-насаи; Абу Давуд).

Кечмиш духьнайириз гьарйирикан вуйи зарар

Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Кечмиш гъахьириз чIивиди имбудари гъапIу гьарйирин аьзаб тувру».

Жара гьядисдиъ дупна: «Дугъриданна, кечмиш гъахьириз чан хизан ишбан аьзаб тувру». Мидин гьаци гъаври духьну ккундуки, кьадарсуз ишуб Аллагьу Тааьлайин гьюкмиин рази дарувал гьисаб шула.

Пайгъамбари ﷺ гъапну: «Инсан кечмиш гъахьиган, гьарйир апIури шулу: «Я Аллагь, гьаз, фу бадали му ляхин гъабхьну? Я фулану кас! Я фулану кас!» Гьамцдар жара гьарйир апIури, кечмиш духьнайирин фазилатвалар ктухуру, ари гьаму вахтна кечмиш духьнайирихьан гьисаб-суал гъадабгъурайи кьюр малаикди, дугъаз йивури, гьерхру: гьаму гьарйир апIурайидари кIурубдиз тялукь шулана?» (ат-Тирмизи).

Гьамус, гьюрматлу мусурмнар, фикир апIинай, ухьу ихь багахьлуйир, мирасар кечмиш гъахьиган, фициб гьялнаъ шулуш, ухькан сарикьан сабур апIуруш… Гизафси фикир тувну ккунду гьарйир апIру дишагьлийириз, пул тувну, гьарйир апIуз хъади гъюрудариз. Му ляхин Исламдиъ айиб дар, гьаци вуйиган ярхла йихьай дицдар ксарихьан.

Эгер учвуз кечмиш духьнайириз уж’вал дубхьну ккундуш, гьарйир дарапIри, сабур апIинай, гьятта нивгъар гъягъюрушра. Ухьу вари Аллагьдихьан ﷻ вухьа ва Дугъахьна кьяляхъра хътакидихьа.