Абдулла ибн Гьюзайфа ва Персияйин паччагь

Абдулла ибн Гьюзайфа ва Персияйин паччагь

Гьижрайиинди 6-пи йисан Пайгъамбари ﷺ  Аьбдуллагь ибн Гьюзайфайиз Персияйин паччагь Хосровдихьна кагъаз рубкьуб табшурмиш апIуру. Думу вахтари Пайгъамбарин ﷺ  жюрбежюр паччгьарихьна кагъзар гъахру 6 кас ади гъахьну. Ва гьадрарикан сар Аьбдуллагь ибн Гьюзайфа вуйи.

 

Чан хизанариз ва дустариз баркаллагь дупну, думу кас рякъюъ учIвру. Персияйиз хъуркьган, дугъу чаз паччагьдихъди рякъюз гъитуб ккун гъапIну. Дурар гюрюшмиш шлуган, дина паччагьдин багахь вуйидарра вари гъафнайи. Аьбдуллагьди паччагьдихьна кагъаз тувру кIуру вахтна, паччагьди чан сану гъаравгълиз, уву дибисну кагъаз узухьна аьбкъин кIури, ишара апIуру. Амма Аьбдуллагьди дугъахьна тувурдар, ва Пайгъамбари ﷺ , паччагьдин хилиз рубкь, гъапунзуз кIуру. Гьамци думу паччагьдин багахьна дуфну, Пайгъамбарин ﷺ  амур тамам апIуру. Хосровди, чандарикан сарихь думу кагъаз ачмиш дапIну, душваъ дибикIнайиб урхуз гъитру.

Душваъ дибикIнайи:

«Аллагьу Тааьлайин ччвурнахъан, гьаму дюн’яйиъ варидарихьна Рягьимлу, хъа Аьхиратдиъ анжагъ Аллагьдихъ хъугъдарихьнатIан… Аллагьди Гьаънайирихьан Пресияйин паччагь Хосровдиз. Гьякь рякъюъди гъягърудариз саламатвал…»

Му гафар гъеерхьу паччагьдиз, кагъаз ккебгъруган сабпи ражари чан ччвурналан ккебгънадар кIури, хъял гъафи. Хосровди думу кагъаз дячIябгъну дипру ва Аьбдуллагьра чав айи йишв’ан адауз гъитру.

Чаз туву табшуругъ тамам дапIну, Аьбдуллагь чан девейиинди Мединайиз кьяляхъ гьялак шулу.

Пайгъамбарихьна ﷺ  гъафиган, дугъу хъайи-хъайиси гъабхьи дюшюшдикан хабар тувру. Пайгъамбари ﷺ  гъапи: «Аллагьди дугъан девлет танкь гъапIну».

Хъа Хосровди чан Йемендиъ айи вакил Базандиз,  Пайгъамбарихьна ﷺ  кьюр кьувватлу кас гьаъ, гъит дурари дугъахьна фулану кагъаз туври. Фу дапIнура думу кас узухьна хьади дуфну ккунду, гъапнийи.

Базанди чан терефнаан Пайгъамбарихьна ﷺ  кьюр кас гьаъру. Дурар Мединайиз хъуркьубси, дишлади Пайгъамбарихьна ﷺ  гъягъюру ва Базанди чпихьна туву кагъаз Пайгъамбарихьна ﷺ  рубкьуру. Кагъаз туври, дурари гъапну:

- Хосровди ич паччагьдиз увухьна учу гьауб ккун гъапIну ва учуз уву хъади Хосровдихьна гъягъюбра табшурмиш дапIна. Эгер уву учухъди гъафиш, учу увхъан дугъан улихь гаф апIидича ва дугъу увуз зарар тувидар. Хъа эгер уву ваъ кIуруш, увуз аьгъявузки дугъахъ хъайи кьувват, дугъу увура, яв халкьра танкь апIиди.

Пайгъамбари ﷺ  гъапи:

- Учву наан гъи эргвал гъивнуш, ари гьадина душну, хъанара эргвал йивай, хъа закур узухьна гъачай.

ГвачIнинган дурар гъафиган, Пайгъамбари ﷺ , Хосров чан бай Шурайхди йивну гъакIну, кIури хабар тувру. Дурар дишлади чпин паччагь Базандихьна гъягъюру ва му ляхникан хабар тувру. Паччагьди кIуру: Эгер дугъан гафар дюзидар вуш, думу дугъриданна Пайгъамбар ﷺ  ву, ва узу дугъахьди гъягъидиза.

ЦIиб вахтналан дугъахьна Шурайхдихьан кагъаз гъафи ва душваъ дугъу, чан адаш йивну гъакIунза, кIури, хабар туврайи. Му гафар гъеерхьган, Базанди, варидариз ебхьури, Ислам дин кьабул гъапIунза кIури, хабар тувру. Дугъахъди сабси дугъахъ хъайидарира Исдам дин кьабул гъапIнийи.

 

Сулейман Аьлигъазиев. (Аьбдуррагьман Рафат аль-Башайин «Пайгъамбарин ﷺ  асгьябарин тарих» кIуру китабдиан)

2026-07-01 (Мугьяррам 1448 г.) №7.


Табасаран жямяаьт гьяждиъ

Ассаламу аьлайкум, аьзиз халкь. Аьхиримжи йисари гирами жилариина гьяждиз гъягъру табасаран дестйирра духьна. Душваз анжагъ ихь табасаранлуйир дахил шула ва саб хизанси чпин фарз тамам дапну гъюри шулу.   Магьа гьаму йисанра, му дестейиъ 48 кас ади, табасаранлуйир гирами жилариина гъушну. Майдин...


Хизан, хизан…

Ихь аьхю абйириланмина ухьухьна хизан бадали дурубкьнайиб саб ву: эгер увуз хизан уьбхюз ккундуш, читинвалар алахьруган, ккюгъну ккунду ва дурар гьял апlуз чарйир агури ккунду. Гьяйифки, му гафарин вари гъаври адар. Жилири му гафар анжагъ хпиризтlан кайидар дар кlура, хъа хпирисана му гафар жилириз...


Суал-жаваб

- Жилир убхърур вуйиз. Гьадму себеб вуди дугъхьан жара хьуз ккундузуз. Ипlруб-алабхьруб тувра, амма гьаци вушра, дугъу арагъ убхърувалиан сарун дугъахъди яшамиш хьуз ккундарзуз. Узуз тlалакьдин гафар тувну йиз хулаз гьаъ гъапиган, гъярхьивалар шулайич. Гьамдин гьякьнаан узу имамдихьна душну...


Аьжузвалихьан уьрхюз себеб шлу гирами аятар

Инсанди апIру заан ужувлан ва савабнан ляхнарикан саб гирами Калам урхуб ву. Мусурман касдиз думу урхбан саваб шула, гьеле думу дидин мянайин гъаври шуладаршра.   Амма, эгер урхурайириз дидин мянара аьгъяди, убхурайибдикан фикирра апIури гъабхьиш, дицир касдиз хъанара гизаф саваб ва Аллагьу...


Жаназа гъудган шли дапlну ккуниб ву?

Жаназа гъудган мусурмнарин жямяаьтдиин али фарз ву (фарз аль-кифая). Гьаддиз, эгер жямяаьтдин арайиан сар касдикьан жаназа-гъудган алапlиш, имбударилан фарз алдабхъура ва дурариз гунагьра шулдар. Хъа сарикьан думу ляхин дарапlиш, вари жямяаьт гунагьнаъ шулу.   Жаназа-гъудган сар касди апlуб...