Закат пай апIбакан
Имамдихьна, аьлимдихьна закат гъурубкьган, дугъу закат мискинарикан, фагъирарикан шулайидариз пай апIуру. Яни дурариз фукьан убкьуруш, лигуру. Мушваъра Шариаьтди тяйин дапIнайи кьадар а.
Мисалназ, сефериъ айириз чан мюгьтаж’валариз лигну тувру, яни эгер дугъахь жвуваз герек вуйи йишваз гъягъюз, ясана чан ватандиз гъягъюз пул хьадарш, ари гьадму йишваз гъягъюз шлу кьадар тувру.
Магьа гьаму жюрейиинди гьарсаб ляхниз фикир тувру. Рубкьуруш, рубкьурдаршра дилигди, фунур касдиз вушра закат тувну ккундар.
Сар касдик закат рубкьру кьюб лишан кади вуш, дугъаз сабан саб лишнихъди тувру, хъасин тмунубдихъди. Буржариъ айи фагъир касдиз сабпи нубатнаан думу буржариан удучIвуз закат тувру, хъасин фагъир касдизси тувру.
Жара гъулаъ, шагьриъ айидариз закат тувуб
Закат уль-фитIр (ушварин сэъ) тувруган, жвув наан аш, гьадушваъ тувну ккунду, ясана ушварин сэъ наънан вуйирихъан тувраш, ари гьадму яшамиш шулайи йишваъ айидариз тувну ккунду. Яни Рамазандин вазлин аьхиримжи йигъан, учв наан аш, закатра гьадушваъ тувру.
Мал-мутмуйилан, ариш-веришдилан закат тувруганра, гьадму мал-мутму наан аш, гьадушваъ закат тувру, жара йишваъ закат тувуб ихь мазгьабдиинди гьисаб шулдар. Мисалназ, эгер эйси шагьриъ яшамиш шули, дугъан закат али гьяйванатар, ясана сурсатар гъулаъ аш, закатра гъулаъ тувну ккунду. Дици апIбан мянара гьадму вуки, думу гъулаъ айи фагъирар, мискинариз думу мал-мутму рябкъюри шулу ва дурари, дидкан чпиз закат тувур кIури, ккилигури шулу.
Закат жара йишваъ айидариз тувбан гьякьнаан вари аьлимарин гаф саб дар, яни му месэлайин хилаф а. Имам Шафиийин, имам Маликдин, имам Аьгьмаддин мазгьабарин аьхю пай аьлимари закат жара йишваз дубхну, тувуз хай шулдар кIура. Хъа имам Абу Гьянифайин мазгьабдиинди, жара йишваз дубхну закат тувуб карагьат ву, эгер душваъ имбу йишвариътIан артухъ мюгьтаж’вал айидар адарш, хъа гьамци жара йишваъ тувишра, закат алдабхъура.
Имам Шафиийин мазгьабдиъ гьеле аьхю пай аьлимари жара йишваъ закат тувуз хай шулдар кIурашра, шулу кIуру аьлимарра а. Ибну Ужайл Аль-Яманийи «Гьяшияту аль-Бужайрими» ва «Иаьнату ТIалибин» китабариъ дупна: «Закатдикан вуйи кIулиъ аьлимарин арайиъ хилаф айиган, гьамцдар шубуб мисал заан вуди дерккна:
1) Сар касдиз закат рубкьру тмуну сар касдиз закат тувуз хай шулу;
2) Закат рубкьру саб жюре ксариз тувну гъибтуз шулу.
3) Закат жара йишваъ тувуз шулу.
Гьаци вуйиган, гьаму ихтияр туву аьлимарихъди гъягъюри, жара йишваъ закат тувбаъ мюгьтаж’вал айи касдихьан гьаци гьашваъра закат тувуз шулу.
Эгер уву яшамиш шулайи йишваъ закат рубкьру кас адарш, яни ухьу ктуху миржиб жюре ксарикан, думуган уву яшамиш шулайи йишван багахь хьайи гъулаъ, шагьриъ айидариз тувру.
Закат гьисаб апIури, думу уч апIури шлу ксариз му ляхнин гьякьнаан ужудар аьгъювалар ади ккунду, яни шлиз закат рубкьуруш, шли фициб мал-мутмуйилан закат тувну ккундуш, фици тувруш – гьамрар вари фикир тувну ккуни ляхнар ву.
